Một số mô hình liên kết nổi bật

Sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị hiện nay được coi là hướng đi bền vững giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân và doanh nghiệp. Hình thức này đảm bảo cho các tác nhân tham gia trong chuỗi giá trị chia sẻ quyền lợi, trách nhiệm với nhau, điều tiết cung cầu thị trường và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Do đó, việc xây dựng sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị hiện nay đang là xu thế tất yếu. Việc hình thành các chuỗi liên kết đã giúp các hợp tác xã, nhất là hợp tác xã sản xuất, kinh doanh nông sản, thực phẩm… hoạt động hiệu quả.

Thời gian qua, thành phố Hà Nội ưu tiên phát triển các mô hình liên kết theo chuỗi, từ sản xuất đến tiêu thụ nông sản. Đặc biệt, đối với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của thành phố, nhiều mô hình liên kết chuỗi được xây dựng thành công, phát triển các chuỗi nông sản chủ lực, như lúa gạo, rau màu, hoa, bưởi, dược liệu...

Tại Thanh Oai, đối với lĩnh vực chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản có Hợp tác xã Chăn nuôi Hoàng Long (huyện Thanh Oai). Nắm bắt xu hướng tiêu thụ thực phẩm sạch, Hợp tác xã Chăn nuôi Hoàng Long đã nghiên cứu và phát triển thành chuỗi thực phẩm A-Z từ trang trại tới bàn ăn của hợp tác xã.

Hợp tác xã Chăn nuôi Hoàng Long (xã Tân Ước, huyện Thanh Oai) là đơn vị tiên phong của thành phố Hà Nội trong xây dựng chuỗi khép kín từ chăn nuôi tới giết mổ, chế biến và đưa sản phẩm ra thị trường.

Ông Nguyễn Trọng Long – Giám đốc HTX cho biết: “Thông thường, các sản phẩm sườn, ba chỉ, chân giò, nạc vai... rất được người tiêu dùng yêu thích. Trong khi đó, còn một số bộ phận như thịt mông, thịt thủ... tiêu thụ chậm hơn. Sinh ra và lớn lên ở làng nghề giò chả Tân Ước (huyện Thanh Oai), nên tôi đã nghĩ tới việc chế biến các sản phẩm thịt này thành giò nạc, giò mỡ, chả, xúc xích... để nâng cao giá trị, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn”.

Đến nay, mỗi ngày Hợp tác xã Chăn nuôi Hoàng Long cung cấp ra thị trường khoảng 2 tấn thịt lợn, trong đó gần một nửa sản lượng được chế biến thành giò, chả, xúc xích, thịt hun khói, nem chua... mang nhãn hiệu “Chuỗi thực phẩm A-Z”. Từ năm 2020, hợp tác xã đã được thành phố Hà Nội chứng nhận 11 sản phẩm OCOP 4 sao. Hiện chuỗi thực phẩm được tiêu thụ tại các cửa hàng thực phẩm sạch và siêu thị trong thành phố, các bếp ăn của trường mầm non trên địa bàn huyện Thanh Oai.

Hay chuỗi tiêu thụ sản phẩm trứng gà, lấy thương hiệu trứng sạch Tiên Viên (huyện Chương Mỹ). Công ty cổ phần Tiên Viên (huyện Chương Mỹ) đã liên kết với các trang trại chăn nuôi theo địa bàn, xây dựng chuỗi khép kín, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất để cung cấp ra thị trường trứng sạch, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Theo Giám đốc Công ty cổ phần Tiên Viên Đặng Đình Tiên, với diện tích 1,6ha, quy mô sản xuất tại công ty là 72.300 con gà. Ngoài ra, để cung cấp nguồn trứng sạch ra thị trường, công ty liên kết với 30 trang trại chăn nuôi vệ tinh trên địa bàn huyện Chương Mỹ, quy mô chăn nuôi khoảng 120.000 gà đẻ. Để hoàn thiện chuỗi, công ty đầu tư hạ tầng khu sơ chế, đóng gói sản phẩm trứng, công suất 200.000 quả/ngày; mỗi tháng bán ra thị trường hơn 2 triệu quả trứng; cung cấp cho khoảng 100 đối tác là các công ty, siêu thị, nhà hàng trong và ngoài thành phố Hà Nội khoảng 2 tấn thịt gà...

Các sản phẩm của chuỗi đều đáp ứng được yêu cầu về vệ sinh, an toàn thực phẩm, với đầy đủ bao bì, nhãn mác nhận diện và truy xuất được nguồn gốc theo quy định.

Sản phẩm của HTX Hợp tác xã rau quả sạch Chúc Sơn tại chương trình Festival Sản phẩm nông nghiệp và Làng nghề truyền thống 2024.

Tương tự một số mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm phát huy có hiệu quả như: gạo chất lượng cao Khu Cháy của Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh nông nghiệp Đoàn Kết (huyện Ứng Hòa); chuỗi rau của Hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn (huyện Chương Mỹ); chuỗi gạo chất lượng cao Bảo Minh; chuỗi gạo hữu cơ và bưởi Diễn của Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Nam Phương Tiến.

Mô hình liên kết lúa hữu cơ tại xã Đồng Phú, huyện Chương Mỹ mang lại hiệu quả kinh tế cao cho bà con.

Tuy nhiên vẫn còn khó khăn trong việc phát triển các chuỗi sản xuất, tiêu thụ

Hà Nội cũng đã thúc đẩy, hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã trong việc xây dựng chuỗi liên kết sản phẩm. Việc lồng ghép qua các chương trình hỗ trợ, nhất là trong vấn đề tìm đầu ra cho sản phẩm, cũng đã phần nào khẳng định được hiệu quả của các mô hình. Theo Liên minh Hợp tác xã thành phố Hà Nội, trên địa bàn Thủ đô hiện có nhiều hình thức liên kết được thực hiện. Trong đó, chủ yếu là liên kết dọc: Liên kết giữa các tác nhân theo đường đi của sản phẩm (từ người sản xuất đến người tiêu dùng); và liên kết ngang: Liên kết các tác nhân, đối tượng cùng tham gia vào các hoạt động tương tự nhau (liên kết các hộ nông dân với nhau, các hợp tác xã).

Tuy nhiên việc phát triển các chuỗi sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp ở các hợp tác xã vẫn còn một số khó khăn, hạn chế. Theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP ngày 5-7-2018 của Chính phủ về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, các bên tham gia liên kết phải đáp ứng điều kiện bảo đảm thời gian liên kết ổn định tối thiểu 3 năm, gồm: Lúa, rau sạch chuyên canh, nấm rơm sạch… và 5 năm đối với các cây trồng, vật nuôi lâu năm, như: Xoài, nhãn, cây có múi… Do vậy, điều kiện về thời gian liên kết rất khó để thực hiện.Đặc biệt, các chuỗi liên kết trong hợp tác xã vẫn còn lỏng lẻo, theo hình thức “thuận mua, vừa bán”, dẫn đến hợp đồng liên kết dễ bị phá vỡ.

Theo ông Nguyễn Văn Thịnh, Phó Chủ tịch Liên minh hợp tác xã Việt Nam, một trong những cách tiếp cận hiệu quả trong chuỗi giá trị nông nghiệp là gắn hoạt động sản xuất - kinh doanh của hợp tác xã với xây dựng nông thôn mới và hoàn thiện cơ chế chính sách cho hợp tác xã; liên kết và nâng cao kỹ năng cho nông dân. Cần phải có một tư duy mới về phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững theo phương pháp chuỗi giá trị. Đây cũng là nội dung tổng hợp để hình thành nông thôn mới. Theo đó, Nhà nước cùng tư nhân đầu tư thực sự đích đáng cho nông thôn kiểu mới, tạo công ăn việc làm ở nông thôn bằng việc xây dựng cấu trúc hạ tầng tối thiểu, mở thị trường nông thôn, nâng cao trình độ quản lý nông thôn…

Tuy nhiên để phát huy hiệu quả của các mô hình liên kết điều tất yếu cần đổi mới sản xuất nông nghiệp thông qua việc tăng cường hợp tác, liên kết chặt chẽ trong chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ giữa nông dân, hợp tác xã, tổ hợp tác với doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò nòng cốt. Nhà nước thể hiện rõ vai trò của mình trong “4 nhà” thông qua việc ban hành chính sách khuyến khích phát triển, hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp, bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

( Trang thông tin có sự phối hợp với Chi cục Phát triển nông thôn Hà Nội)