Trám thường ra quả thành chùm, được mùa mỗi chùm có thể cho một cân quả hoặc nhiều hơn. Quả trám chín màu đen, bên ngoài phủ lớp phấn trắng.

Nguồn thu nhập trăm triệu mỗi vụ

Hiện toàn xã Hoàng Vân có hơn 30 ha trám đen, tập trung nhiều tại các thôn Vân Xuyên, Vạn Thạch, Lạc Yên 1… Trong đó, thôn Vân Xuyên sở hữu gần 17 ha với hơn 400 gốc trám từ 30 đến hơn 100 năm tuổi. Nhờ đặc tính bền cây, sai quả, hầu như gia đình nào trong thôn cũng có vài ba gốc trám, coi như “của để dành” qua nhiều thế hệ.

Hiệu quả kinh tế từ loại cây này ngày càng rõ rệt. Gia đình ông Nguyễn Văn Dương là một ví dụ điển hình: ngoài 20 cây cho thu hoạch ổn định, ông còn thu mua thêm hàng tấn quả từ các hộ khác để chế biến và cung cấp cho nhà hàng, quán ăn. Mỗi vụ, gia đình ông lãi hơn 200 triệu đồng. Các hộ ông Ngô Quốc Việt, Nguyễn Văn Nhang, Nguyễn Văn Cường… cũng đều đạt mức thu nhập hơn 100 triệu đồng/vụ.

Theo ông Ngô Văn Lập, Bí thư Chi bộ thôn Vân Xuyên, sản lượng bình quân hàng năm đạt 40–50 tấn quả, riêng năm nay ước khoảng 60 tấn. Với giá bán dao động 120.000 – 150.000 đồng/kg, trám đen đã trở thành cây làm giàu cho nhiều hộ nông dân.

Mỗi cây trám cổ thụ có thể cho thu hoạch 3-4 tạ quả mỗi vụ. Hàng năm, riêng xã Hoàng Vân cung cấp cho thị trường 50-60 tấn trám tươi.

“Lộc trời” thành thương hiệu

Trám đen Hoàng Vân không chỉ hấp dẫn bởi giá trị kinh tế, mà còn nhờ hương vị đặc trưng: khi chín, quả có vỏ tím đen bóng mẩy, cùi dày, bùi ngậy, nhân giòn ngọt. Từ quả trám, người dân có thể chế biến thành nhiều món ăn dân dã như trám om thịt, cá kho trám, xôi trám, trám ngâm mắm… Ngày Rằm, mùng Một, hầu như gia đình nào trong xã cũng có món trám để dâng cúng tổ tiên.

Được thị trường ưa chuộng, sản phẩm trám đen nhiều khi “cung không đủ cầu”. Khách hàng phải đặt trước để có quả ngon làm quà hay chế biến cho nhà hàng. Trước tiềm năng này, UBND xã Hoàng Vân đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn chuẩn hóa quy trình chăm sóc, quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu OCOP “Trám đen Hoàng Vân”. Đồng thời, xã liên kết với Viện Cải thiện giống và phát triển cây lâm sản Việt Nam để nhân giống, ghép mắt, bảo tồn và nâng cao chất lượng cây trồng.

Ở Hoàng Vân, người dân chế biến bằng cách om chín, sau đó cho vào lọ ngâm ăn dần. Ngoài ra, trám có thể chế biến thành các món gỏi, xôi, kho thịt, kho cá, làm nem cuốn...

Hướng đến phát triển bền vững

Không chỉ dừng lại ở cây trồng truyền thống, người dân Hoàng Vân đã biến trám đen thành một “sản phẩm hàng hóa” gắn với chuỗi giá trị. Một số hộ còn mở rộng sang lĩnh vực ươm giống, cung cấp cây non cho các địa phương khác, mở ra hướng phát triển mới. Chi bộ thôn Vân Xuyên cũng đã ra nghị quyết phấn đấu trồng mới ít nhất 100 cây trám mỗi năm, vừa để bảo tồn giống quý, vừa mở rộng diện tích sản xuất.

Sự gắn bó của người dân với cây trám không chỉ vì lợi ích kinh tế, mà còn vì giá trị văn hóa và niềm tự hào quê hương. Từ sắc tím đen óng ánh của quả trám, Hoàng Vân đang dần khẳng định vị thế của một vùng quê giàu tiềm năng, biết khai thác “lộc trời” để làm giàu chính đáng.

Với định hướng xây dựng thương hiệu OCOP và mở rộng thị trường, trám đen Hoàng Vân hứa hẹn sẽ không chỉ là đặc sản quê nhà, mà còn trở thành sản phẩm nông nghiệp có chỗ đứng vững chắc trong nền kinh tế nông thôn mới.

Trồng trám cho hiệu quả kinh tế cao, cây 7-10 tuổi bắt đầu cho thu hoạch 2-3 tạ trái mỗi năm. Giá trám đầu mùa 140.000 đồng/kg