Để hiểu rõ hơn tiến trình xây dựng nông thôn mới tại mảnh đất địa đầu này, Phóng viên Tạp chí Làng nghề Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Đỗ Văn Tuấn, Phó chủ tịch UBND thành phố Móng Cái.

Quang cảnh thôn 5, xã Nông thôn mới Hải Đông.

PV- Thưa ông! Ông có thể khái quát đôi nét về tiến trình xây dựng nông thôn mới của thành phố Móng Cái trong giai đoạn vừa qua?

Ông Đỗ Văn Tuấn: Móng Cái là địa phương đặc thù của tỉnh Quảng Ninh với 9 xã và 8 phường, trong đó có 2 xã hải đảo và 2 xã đồng bào dân tộc. Trong xây dựng nông thôn mới, Móng Cái khởi nguồn với tập quán canh tác nhỏ lẻ, cơ sở hạ tầng - thiết chế văn hóa nhiều hạn chế. Ngoài ra, do đặc tính là trung tâm giao thương cửa khẩu, thành phố Móng Cái là đô thị loại II… đã tác động không nhỏ đến đời sống người dân nông thôn, một bộ phận không nhỏ nông dân hiện đang làm dịch vụ tại cửa khẩu… Đó chưa kể, khi bắt tay xây dựng nông thôn mới, Móng Cái có xuất phát điểm khá thấp so với các địa phương trong tỉnh (đạt 5,4 tiêu chí, 16,4 chỉ tiêu).

Ông Đỗ Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND TP Móng Cái.

Trước những thực trạng đó, Móng Cái xác định bắt tay vào xây dựng nông thôn mới mới với những hướng đi chắc, từ nhỏ đến lớn, từ thôn lên xã,… Yêu cầu đầu tiên là việc chuyển biến nhận thức của người dân, đặc biệt đồng bào dân tộc, khu vực biển đảo về nông thôn mới, về sản xuất nông nghiệp,… Xây dựng nông thôn mới từ nhà ra ngõ, từ thôn/xóm tại Móng Cái được tiên phong triển khai trước, giúp người dân nhận thức ngay được “dân hưởng lợi” như thế nào từ nông thôn mới. Cũng từ đó, nhiều thôn mẫu, hộ mẫu, vườn mẫu ra đời, tạo đà cho xã nông thôn mới cán đích nhanh chóng.
Hàng năm, các ban ngành và doanh nghiệp có nhiều quan tâm đặc biệt cho chương trình. Các ban ngành được phân công cụ thể đến từng xã, thôn; doanh nghiệp, quân đội, biên phòng chủ động hỗ trợ vật chất và tinh thần cho nông thôn mới của các điểm thôn, xã; trong đó tập trung cho vung miền núi, hải đảo. Đặc biệt, tại Móng Cái, các phường đều có những kết nối với các xã, cùng góp công, góp sức xây dựng nông thôn mới.

Năm 2019, Thành phố Móng Cái được Chính phủ công nhận là thành phố hoàn thành xây dựng nông thôn mới với 9/9 xã đạt chuẩn; Được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Năm 2020, thành phố tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí đã đạt, trong đó 2 xã Bắc Sơn, Vạn Ninh tổ chức xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Đây là 2 xã đặc thù của Thành phố được lựa chọn, thể hiện quyết tâm của địa phương. Bắc Sơn là xã miền núi của đồng bào dân tộc còn Vạn Ninh là xã ven biển - cả 2 xã về cơ bản đã hoàn thiện các tiêu chí, là động lực kích thích các xã khác phấn đấu. Quan điểm là phải huy động và phát huy được vai trò chủ thể của người dân, nông thôn mới phải do người dân trực tiếp làm và thụ hưởng. Thành phố Móng Cái đang tập trung duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí và xây dựng nông thôn mới nâng cao theo hướng chuyển từ “lượng” sang “chất”, trong đó chú trọng tiêu chí về sản xuất, môi trường, xây dựng các tuyến đường mẫu tiêu biểu tại thôn/xóm sáng – xanh – sạch – đẹp để đảm bảo tính bền vững trong xây dựng nông thôn mới; Phấn đấu đến hết năm 2020, Móng Cái sẽ xây dựng được 35-55 thôn, bằng 60% - 100% số thôn đạt chuẩn thôn nông thôn mới nâng cao theo quy định.

Một góc thành phố Móng Cái.

PV- Thành phố Móng Cái đã có những chỉ đạo, hướng đi như thế nào trong khai thác lợi thế phục vụ xây dựng nông thôn mới?

Ông Đỗ Văn Tuấn: Móng Cái đặc thù là vùng biên giới, vùng núi và hải đảo. Ở Móng Cái, hoạt động thương mại cửa khẩu rất phát triển kéo theo một bộ phận lớn người dân coi thu nhập từ dịch vụ phụ trợ và thương mại là chính dẫn đến một số xã gặp nhiều khó khăn khi phát triển sản xuất, xây dựng các vùng nông nghiệp tập trung.

Phải nói thêm, do trực tiếp giao thương với Trung Quốc, sản phẩm được sản xuất ra dễ dàng được tiêu thụ qua cửa khẩu. đây là lợi thế đặc biệt của Móng Cái nhằm tạo liên kết, kết nối với các doanh nghiệp - nông dân tạo sản xuất lớn cho xuất khẩu.

Do tiến trình đô thị hóa của thành phố Móng Cái diễn ra rất nhanh, diện tích nông nghiệp thu hẹp nhanh chóng cùng với tốc độ chuyển dịch lao động cao, thành phố xác định yêu cầu bức thiết là tạo vùng sản xuất tập trung, phát triển sản phẩm theo chuỗi, xây dựng liên kết chặt chẽ giữa Nông dân - doanh nghiệp, từng bước nâng cao giá trị của các sản phẩm đã xây dựng thương hiệu: Nhãn hiệu tập thể tôm thẻ chân trắng, nhãn hiệu chứng nhận ghẹ Trà Cổ, nhãn hiệu chứng nhận lợn Móng Cái. Hiện Móng Cái đã hoàn thiện xong quy hoạch sản xuất tập trung với thủy - hải sản, tăng cường chỉ đạo các xã phường đẩy nhanh thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã liên kết nông dân và đại diện nông dân liên kết doanh nghiệp. Thành phố đã cố gắng thu hút đầu tư vào nông nghiệp, bước đầu cũng hình thành một số vùng sản xuất như tôm thẻ chân trắng, khoai lang, lợn Móng Cái, dược liệu….

PV- Ông có thể nói rõ với một số sản phẩm cụ thể?

Ông Đỗ Văn Tuấn: Như trên đã nói, do xác định tập trung phát triển vùng sản xuất, tạo liên kết bền vững đã tạo nên các sản phẩm mang thương hiệu Móng Cái như: Lợn Móng Cái, nước mắm Sá Sùng, khoai lang… - Đây chính là những sản phẩm OCOP được xếp hạng sao.

Ví dụ như với Lợn Móng Cái, đây là sản phẩm OCOP 4 sao, chủ lực và riêng có của Móng Cái, gắn bó lâu đời với người dân Móng Cái. Từ chỗ dư thừa, đến nay sản xuất chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ. Những ảnh hưởng nghiêm trọng do dịch tả đang được khắc phục, có những cơ chế hỗ trợ cụ thể. Xuất phát từ chính nhu cầu tiêu thụ cao, thành phố đã vận dụng linh hoạt các cơ chế hỗ trợ giúp các đơn vị chủ động nghiên cứu, cho ra nhiều chủng loại sản phẩm chế biến từ thịt lợn như: giò chả, nem, ruốc…

Đối với tôm thẻ chân trắng, là sản phẩm mang lại nguồn thu lớn, nhu cầu từ thị trường Trung Quốc cao. Móng Cái đã có quy hoạch cụ thể (dự kiến có 28 vùng sản xuất tập trung), Thành phố đã bố trí vốn, thực hiện chính sách nâng cấp cơ sở hạ tầng vùng nuôi, xây dựng hệ thống xử lý môi trường đạt tiêu chuẩn, xây dựng quy chế quản lý vùng nuôi nhằm phát triển vùng NTTS bền vững nhằm huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư ứng dụng khoa học và công nghệ hiện đại để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm…, hiện đang kỳ vọng khởi sắc hơn sau ảnh hưởng của dịch Covid.

Ngoài ra, các sản phẩm mới đang được xây dựng như: Nước mắm Sá sùng, nấm Đông trùng hạ thảo, khoai lang Bình Ngọc, khoai tím Hải Đông, dược liệu… có chất lượng tốt, dược quan tâm phát triển…

PV- Xin cảm ơn Ông!

Bài và ảnh: Nguyễn Nam

Nông thôn mới Móng Cái - Mục tiêu 2025 (Chỉ tiêu nghị quyết đại hội Đảng bộ thành phố Móng Cái lần thứ XXIV nhiệm kỳ 2020 - 2025).

- Phấn đấu trên 55% số xã đạt chuẩn Nông thôn mới Nâng cao, kiểu mẫu
- Từ 60% số thôn đạt thôn nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu
- Tập trung phát triển các sản phẩm OCOP chất lượng cao, gắn với liên kết chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu theo truy suất nguồn gốc (CO)
- “…Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ trọng yếu của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; là một quá trình lâu dài, thường xuyên và liên tục, có điểm bắt đầu nhưng không có điểm kết thúc. Lấy sản xuất kết hợp với dịch vụ, du lịch để phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân. Phát triển kinh tế bền vững đi đôi với bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường sống. Xây dựng nông thôn mới theo phương châm phát huy nội lực của cộng đồng dân cư địa phương là chính theo nguyên tắc "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân thụ hưởng". – Chia sẻ của PCT Đỗ Anh Tuấn.