Cuộc cách mạng tư duy ở "Thủ phủ" mây tre đan

Làng nghề Ninh Sở (huyện Thường Tín, nay thuộc xã Hồng Vân, Hà Nội) vốn là cái tên bảo chứng cho nghệ thuật mây tre đan xứ Bắc. Nhưng nếu cứ giữ mãi nếp nghĩ cũ, quanh quẩn với chiếc rổ, chiếc thúng hay những món đồ gia dụng truyền thống, lối ra cho làng nghề sẽ ngày càng chật hẹp. Giữa bối cảnh đó, những cơ sở sản xuất nhạy bén như hộ kinh doanh Phạm Hồng Vũ đã chọn một lối đi táo bạo: Chuyển dịch từ sản phẩm gia dụng thuần túy sang phân khúc thời trang cao cấp.

Thay vì sản xuất đại trà, cơ sở này thổi hồn vào các chất liệu tự nhiên như mây, tre, cói để biến chúng thành những chiếc túi xách, phụ kiện thời trang thời thượng. Sự nhạy bén này lập tức mang lại quả ngọt. Những chiếc túi “Mắt ngọc” - tác phẩm vừa đoạt giải Nhì về thiết kế mẫu do Sở Công Thương TP. Hà Nội tổ chức - không chỉ chinh phục khách mua trong nước mà đã có phân khúc khách hàng riêng tại Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan.

Đáng chú ý, tính “may đo” theo thị hiếu bản địa đã được áp dụng triệt để: có dòng túi thiết kế riêng cho gu thẩm mỹ của người Thái, có mẫu chỉ dành cho thị trường Nhật, và dòng sản phẩm tre đặc trưng đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của Mỹ.

Sự thay đổi này minh chứng cho một quy luật sinh tồn mới của làng nghề: Trong kỷ nguyên số, năng lực thích ứng, tư duy thiết kế và tính ứng dụng cao mới là vũ khí cốt lõi để sản phẩm truyền thống đứng vững trước sóng gió thị trường.

RISEP – "Bệ Đỡ" xúc tiến thương mại

Với các cơ sở sản xuất quy mô vừa và nhỏ tại nông thôn, bài toán nan giải nhất chưa bao giờ nằm ở đôi bàn tay tài hoa, mà ở năng lực tiếp cận thị trường và kỹ năng thương mại quốc tế. Danh hiệu RISEP cấp Thành phố năm 2024 mà cơ sở Phạm Hồng Vũ đạt được, cùng lộ trình tiến tới giải thưởng cấp Quốc gia, chính là bước ngoặt giải quyết điểm nghẽn này.

Thực tế chứng minh, RISEP không chỉ là một danh hiệu lưu niệm. Từ bệ phóng này, Chương trình Khuyến công và Sở Công Thương đã thiết kế những chính sách hỗ trợ trực diện và thực chất:

Hạ tầng xúc tiến thương mại 0 đồng: Hỗ trợ 100% chi phí gian hàng tại các hội chợ, triển lãm lớn, đưa sản phẩm trực tiếp đối thoại với các nhà mua buôn, đối tác xuất khẩu và khách du lịch quốc tế.

Chuẩn hóa chuỗi cung ứng tại chỗ: Các lớp truyền nghề, dạy nghề được cắm bản ngay tại làng, vừa giữ lửa di sản, vừa tạo ra lực lượng lao động kế cận có kỷ luật, đáp ứng được các đơn hàng lớn.

Sự đồng hành này giúp giảm tải áp lực chi phí ban đầu cho các hộ kinh doanh, tạo không gian để họ tập trung vào nghiên cứu và phát triển (R&D) sản phẩm.

Chọn chiến lược thực tế trong bố cảnh mới

Tuy nhiên, cần nhìn nhận sòng phẳng: RISEP là một đòn bẩy mạnh mẽ, nhưng không phải là “tấm vé bảo hiểm” toàn năng để lập tức có ngay những đơn hàng xuất khẩu nghìn tỷ. Trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu và rào cản kỹ thuật ngày càng ngặt nghèo, các cơ sở RISEP đang chọn một chiến lược khôn ngoan và thực tế hơn.

Thứ nhất, tận dụng tối đa “thẻ xanh” sinh thái. Lợi thế nguyên liệu tự nhiên, quy trình sản xuất carbon thấp và tính bền vững môi trường là điểm cộng tuyệt đối khi tiếp cận thị trường Âu - Mỹ. Đây là giá trị cốt lõi mà các sản phẩm mây tre đan Việt Nam cần liên tục định vị trong tâm trí khách hàng ngoại.

Thứ hai, lấy thị trường nội địa làm “bàn đạp”. Trước khi mơ giấc mơ đại dương, việc chiếm lĩnh các không gian tiêu dùng cao cấp trong nước như hệ thống sân bay, khu nghỉ dưỡng 5 sao, các điểm du lịch quốc tế là hướng đi chiến lược. Mỗi chiếc túi được bán cho một du khách quốc tế tại Việt Nam chính là một “đại sứ văn hóa” thu nhỏ, hiện diện tự nhiên và bền bỉ ở nước bản địa.

Số liệu thống kê qua 6 kỳ bình chọn cấp quốc gia cho thấy, cả nước đã có hơn 800 sản phẩm được công nhận RISEP, và 80% trong số đó lớn lên từ dòng vốn và chính sách của Chương trình khuyến công. Con số này khẳng định tính hiệu quả của một mô hình: Nhà nước định hướng, hỗ trợ - Nghệ nhân đổi mới, kiến tạo.

Hành trình từ lũy tre làng ra thế giới của những chiếc túi mây tre đan Ninh Sở không còn là câu chuyện đơn lẻ. Đó là minh chứng cho thấy: Khi tư duy thẩm mỹ hiện đại gặp gỡ bệ đỡ chính sách kịp thời, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu hoàn toàn đủ tầm để viết nên chương mới cho xuất khẩu văn hóa và kinh tế nông thôn Việt Nam.