Bà kể, từ nhỏ bà đã được người cô ruột là phu nhân quan Thượng Thư dạy cho kỹ thuật nấu ăn cung đình. Niềm đam mê mãnh liệt về nấu ăn có lẽ cũng xuất phát từ thủa thơ ấu đó nên nó ăn sâu vào con người bà. Một giai đoạn dài do chiến tranh, bà "đứt đoạn" với những tiệc tùng cung quế lầu son, nhưng khi có cơ hội, niềm đam mê này đã dẫn bà tới những thành công rực rỡ hơn. Bà trở thành truyền nhân duy nhất của ẩm thực cung đình Huế sau năm 1975…

Bà Tôn Nữ Hà từng được các trường đại học du lịch tại Tây Ban Nha, Pháp, Iraq… mời sang giảng dạy cách chế biến món ăn cung đình Huế. Bà cũng từng làm giám khảo cho rất nhiều cuộc thi nấu ăn trong và ngoài nước. Bà còn sở hữu hơn 20 đầu sách dạy nấu ăn được Viện Nghiên cứu văn hóa Việt Nam, các trường đại học Nhật Bản, Trung Quốc, … sử dụng làm tài liệu giảng dạy.

Ông Vũ Thế Bình - Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam trao giải thưởng lần lượt cho Nghệ nhân ẩm thực Tôn Nữ Thị Hà, Phạm Ánh Tuyết và Bùi Thị Sương tại lễ tôn vinh các Danh hiệu Du lịch năm 2017 diễn ra trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch quốc tế Hà Nội VITM.

Kể đến các tác phẩm ẩm thực của bà thì không thể không nhắc tới "Phượng Hoàng vũ", tác phẩm được trưng bày tại khách sạn Rex ở TP. Hồ Chí Minh vào tháng 10- 2012 đã đạt kỷ lục châu Á do Hội Kỷ lục châu Á công nhận, khi bà đưa nghệ thuật ẩm thực lên một tầm cao mới: Ngon, đẹp và hoành tráng. Những thực phẩm được cấu thành món ăn vẫn rất quen thuộc với người Huế nói riêng, người Việt nói chung, nhưng qua bàn tay của bà thì tất cả được thăng hoa, trở thành những bức tranh sống động theo tôn chỉ ngon mà đẹp.

Những thực khách tìm đến quán ăn của bà không chỉ để ăn mà còn để ngắm những tác phẩm được tạo hình thành những bức tranh sống động và thưởng thực mùi vị đã được tinh luyện để lưu giữ trong ký ức về ẩm thực Huế. Cao lương mỹ vị lên hương đã đành, đến món vả trộn dân dã cũng mang hình ảnh của long ly quy phượng.

Được kết hợp giữa hai yếu tố, hai sắc màu văn hóa là văn hóa cây kiểng và văn hóa ẩm thực, Tịnh Gia Viên của bà đã tự ghi tên mình vào bản đồ du lịch. Cùng với những món ăn tinh tế, khu vườn này còn từng được giải thưởng quốc gia "Cúp vàng phát triển bền vững vì sự nghiệp xanh Việt Nam" và "Cúp vàng du lịch xanh Việt Nam" do Bộ Khoa học - Công nghệ, Tổng cục Du lịch Việt Nam trao tặng.
Không dừng lại ở thành công trong lĩnh vực ẩm thực, nghệ nhân Tôn Nữ Hà còn dịch sách, viết sách, nghiên cứu về nhiều đề tài dinh dưỡng và là một nghệ sĩ nhiếp ảnh có tiếng ở vùng đất cố đô. Bà từng là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhiếp ảnh nữ Hải Vân, địa chỉ quy tụ những người phụ nữ cố đô Huế yêu nghệ thuật ánh sáng. Câu lạc bộ Nhiếp ảnh nữ Hải Vân có hàng chục cuộc triển lãm, hàng trăm tác phẩm tham gia các triển lãm quốc gia và quốc tế đều ít nhiều có công của bà.

Hơn 10 năm gắn bó với câu lạc bộ, bà luôn là một người chị mẫu mực và có trách nhiệm với nghệ thuật ánh sáng mà câu lạc bộ theo đuổi. Những buổi thực tế leo đèo lội suối vất vả của câu lạc bộ Hải Vân không bao giờ thiếu mặt bà. Để có một bức ảnh vừa ý, bà có thể lội bộ hàng chục cây số đường rừng, cheo leo trên đỉnh cao. Nói về bà, những thành viên Câu lạc bộ Nhiếp ảnh nữ Hải Vân đều rất khâm phục sức lao động bền bỉ và quyết tâm của người chị cả...

Với bà Tôn Nữ Thị Hà, tuy đã làm được rất nhiều điều, đạt được rất nhiều mục tiêu trong cuộc sống, nhưng bà cũng có rất nhiều nuối tiếc. Bà cho biết từng có dự định thành lập trường dạy về Nghệ thuật Ẩm thực, chăm sóc cây cảnh...

Tuổi tác đã cao nhưng bà Tôn Nữ Hà dường như không có ý định nghỉ ngơi an dưỡng tuổi già. Với bà, bây giờ không phải làm vì kinh tế mà chính là vì niềm tin. Tin món ăn cung đình chính hiệu sẽ được công nhận và sẽ có một được một công thức chứ không phải bị lai căng như hiện nay.

Là người đã bảo tồn và "cứu sống" nghệ thuật ẩm thực Cung đình, bà Tôn Nữ Hà bây giờ chỉ mong đôi mắt khỏe để có thể viết sách nhanh hơn, diễn đạt khúc chiết, dễ hiểu hơn, đó là tâm huyết cuối cùng của bà.

Với những đóng góp cho nền ẩm thực cung đình Huế nói riêng và ẩm thực Việt Nam nói chung, bà Tôn Nữ Hà được mệnh danh "Truyền nhân của ẩm thực cung đình Huế" và đã được vinh danh là nghệ nhân ẩm thực hàng đầu Việt Nam. Bà có công lớn trong việc giữ gìn, phát triển và quảng bá nền ẩm thực cố đô đến với nhiều nơi trên thế giới.

Bài, ảnh: Uyên Nhi