Nằm ở ấp Tây Bình A, ven con kênh Mặc Cần Dện, làng nghề bình yên trôi theo nhịp nước lớn ròng mỗi ngày. Con đường dẫn vào làng dài hơn 2km như một dải ký ức sống động, hai bên lúc nào cũng thấp thoáng những đống tàu dừa, lá dừa, xen lẫn những khoảng sân phơi đầy cọng dừa óng ánh dưới nắng.

Những căn nhà cấp 4 xây đơn giản, bên trong có khoảnh sân nhỏ là hình ảnh các thợ nam nữ đang tất bật với công việc chẻ tàu dừa, người cắt lá, người chuốt cọng dừa, người bó chổi.

Giữa vùng quê, cái nghề nhìn mộc mạc, đơn giản này đã trở thành “cần câu cơm” của hàng trăm lao động nông thôn đủ lứa tuổi. Những người cao tuổi gắn bó lâu đời với nghề làm chổi cọng dừa kể, nghề bó chổi xuất hiện năm 1990. Ban đầu, chỉ lác đác vài hộ, sản phẩm làm ra chủ yếu bán trong vùng.

Theo thời gian, số hộ tham gia làm chổi tăng dần, nhu cầu tiêu thụ cũng mở rộng. Theo dòng chảy con kênh Mặc Cần Dện, sản phẩm tỏa đi nhiều nơi trong và ngoài tỉnh. Từ đấy, các thợ cũng tìm tòi cách thức làm ra những cây chổi chất lượng hơn.

Từ một xóm nghề tự phát lâu dần đã phát triển thành làng nghề tiểu thủ công nghiệp với hàng chục hộ tham gia cùng hàng trăm lao động ăn theo. Năm 2010, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang công nhận “Làng nghề bó chổi cọng dừa Vĩnh Chánh” là làng nghề truyền thống.

Giữa trưa nắng nóng, ông Đinh Văn Trứ, 65 tuổi, ngồi bệt bên vệ đường. Bao quanh ông Trứ là màu xanh của những tàu lá dừa chất cao. Ông Trứ cầm từng cọng dừa, tỉ mẩn chuốt vót lại cho cọng dừa trơn láng. Ông Trứ cho biết, ông hơn 10 năm làm nghề này, công việc nhẹ nhàng không đòi hỏi sức lực.

Ông Trứ chia sẻ: “Cứ chuốt 1kg cọng dừa thành phẩm tôi được chủ trả công 5.000 đồng, một ngày có thể làm 4 đến 5kg. Khi nào mỏi mệt thì nghỉ ngơi, rảnh rỗi làm tiếp, nghề này thích hợp cho người lớn tuổi vì không có áp lực thời gian”. Theo ông Trứ, cọng dừa chuốt xong, đem phơi đủ nắng mới cứng cáp làm ra cây chổi tốt.

Tùy theo sở thích, sở trường mỗi người nhận làm công khác nhau. Như bà Nguyễn Thị Tuyết Lan nhận cọng dừa về bó thành chổi, cứ một cây chổi làm ra được chủ trả công 6.000 đồng. Bà Lan nói, tiền công ít nhưng ngày nào cũng có việc để làm.

Công việc bó chổi phù hợp với phụ nữ lớn tuổi vùng quê như bà Lan. Nghề làm chổi không mệt nhọc nhưng đòi hỏi người thợ phải kiên nhẫn, tập trung. Nếu không, hàng hóa làm ra bị chê bai làm ảnh hưởng đến tên tuổi người thợ và cả làng nghề.

Để làm ra chổi cọng dừa đẹp, bền, đòi hỏi sự khéo tay, tỉ mỉ

Vì thế, những người làm ăn công như bà Lan luôn ý thức trong từng khâu. Đó là lời lý giải vì sao hơn 3 thập kỷ, chổi cọng dừa Vĩnh Chánh được tiêu thụ ổn định tạo thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động nông thôn ấp Tây Bình A.

Trong căn nhà ven kênh, bà Đặng Thị Kiều Oanh, 63 tuổi thoăn thoắt đôi tay cầm các cọng dừa khô bó lại thành cây chổi. Bà Oanh vừa làm chổi vừa bỏ hàng cho mối lái. Bà Oanh tâm sự, bà là đời thứ 2 và đã gắn bó với nghề hơn 20 năm. Trong ánh mắt bà ánh lên niềm tự hào, nghề làm chổi dừa từ lúc hình thành cho đến nay, các thợ thầy đều làm bằng tay.

Để hoàn thành một sản phẩm, phải trải qua 4 đến 5 công đoạn với nhiều khâu tham gia, trong đó công đoạn làm mái chổi là quan trọng nhất nên đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và kiên trì của người thợ.

Bà Oanh cho biết, nguyên liệu tàu dừa đặt mua từ Bến Tre (cũ). Chổi cọng dừa vùng Tây Bình A có các loại chổi nhỏ, chổi lớn và giá cả khác nhau. Theo bà Oanh, chổi làm bằng cọng dừa dùng quét sân, quét vườn thuận lợi hơn so với các chổi khác vì thế sản phẩm được tiêu thụ quanh năm.

Bà Oanh kể: “Như bao làng nghề khác, chổi cọng dừa luôn tiêu thụ mạnh vào dịp Tết cổ truyền, từ tháng 12 âm lịch làng nghề sôi động lắm, mối lái đặt trước, thợ thầy phải làm nhanh mới đủ giao. Tuy đắt hàng nhưng giá cả mỗi cây chổi vẫn không tăng so với lúc thường”.

Nghề bó chổi tạo việc làm cho nhiều lao động nông thôn.

Chổi dừa từ làng quê Vĩnh Chánh đã theo thương lái tỏa đi nhiều địa phương như: Đồng Tháp, Vĩnh Long, thành phố Cần Thơ và Thành phố Hồ Chí Minh… Tuy nhiên, cùng với niềm vui, làng nghề vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức từ sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp, biến động giá nguyên liệu, hạn chế về vốn và công nghệ là những thách thức không nhỏ.

Và do xu thế, lớp trẻ sau này thích làm việc ở các khu công nghiệp hơn là ngồi một chỗ, mỗi ngày đơn điệu cầm tàu dừa chẻ, chuốt cọng hay bó từng cọng dừa thành cây chổi. Gắn bó với làng nghề, hiện nay đa phần là người trung niên, cao tuổi, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc bảo tồn và truyền nghề cho thế hệ sau.

Để làng nghề phát triển bền vững, cần có sự quan tâm hơn nữa từ các cấp, ngành trong việc hỗ trợ vốn, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, xem xét phát triển làng nghề gắn kết với du lịch trải nghiệm, qua đó vừa tăng thu nhập, vừa quảng bá giá trị văn hóa truyền thống.