Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ đơn thuần là việc hoàn thiện một đạo luật cụ thể, mà là cơ hội thực chất, bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo một mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội. (Ảnh: DUY LINH)

Ngày 8/4, Quốc hội thảo luận ở tổ về: Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, Khen thưởng; Dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi).

Phát biểu tại tổ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ đơn thuần là việc hoàn thiện một đạo luật cụ thể. Đây là cơ hội thực chất, bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo một mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội với vị trí rất đặc biệt, trung tâm chính trị hành chính quốc gia, đồng thời là động lực phát triển của cả nước, đây chính là khác biệt, một yêu cầu rất lớn cho Thủ đô Hà Nội.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, tinh thần xuyên suốt phải xây dựng Luật Thủ đô trở thành một thiết chế pháp lý đặc thù vượt trội có tính dẫn dắt, đủ mạnh để tháo gỡ những điểm nghẽn cho Thủ đô. Đồng thời vẫn phải bảo đảm được kỷ cương, kỷ luật, tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia.

Yêu cầu đặt ra rất rõ là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp phân quyền triệt để nhưng phải rõ trách nhiệm, giải trình rõ ràng hơn. Cơ chế kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ. Giao quyền nhưng phải có cơ chế kiểm soát, làm sao để đạt được hiệu quả.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, thực tiễn cho thấy những điểm nghẽn lớn của Thủ đô hiện nay, đặc biệt trong một số lĩnh vực như: quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp phân quyền, huy động nguồn lực chưa được giải quyết căn bản. Làm sao trong luật quy định để những khó khăn phải được tháo gỡ.

Về vấn đề quy hoạch, hoan nghênh Hà Nội trong vấn đề quy hoạch vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, quy hoạch phải có tính bền vững, ổn định và có tầm nhìn 100 năm để thấy 50 năm sau,100 năm sau Hà Nội sẽ như thế nào?.

“Tại sao ngày xưa người Pháp quy hoạch phố cổ không tắc đường, ngập lụt. Nhưng bây giờ xây dựng đến đâu tắc đường đến đấy, vào các khu trung tâm, đô thị mới đường đi rất khó khăn, ngập lụt. Đó là không có quy hoạch về đường, hệ thống ngầm, thoát nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, đồng thời nhấn mạnh những quy định luật hiện hành không còn phù hợp với phát triển nhanh và bền vững. Do đó phải sửa những điểm nghẽn về thể chế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng cho rằng, những chính sách lớn cần được tiếp tục hoàn thiện để từ những chính sách cụ thể suy ra những điều luật, quy định, những hướng giải quyết cụ thể. Tư duy xây dựng luật cần phải chuyển mạnh từ “tư duy quản lý” sang “tư duy kiến tạo phát triển”, phục vụ cho phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại phiên thảo luận tổ chiều 08/4. Ảnh: Quang Khánh

Những nhà làm luật phải suy nghĩ, sáng tạo, tổng kết được những cái gì vướng trên thực tiễn. Không phải chỉ quy định những cái gì được làm?, không được làm? mà quan trọng hơn là phải tạo ra không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển của Thủ đô.

Bên cạnh đó, việc thiết kế luật phải bám sát tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật. Trong đó, chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc ổn định. Còn những cái mang tính linh hoạt, biến động nhanh thì giao cho Chính phủ, thậm chí giao cho chính quyền thành phố quy định cụ thể để bảo đảm thích ứng với thực tiễn.

Về nguyên tắc thi đua, khen thưởng, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, dự thảo luật đã có bước điều chỉnh quan trọng khi làm rõ phạm vi áp dụng nguyên tắc: một thành tích chỉ khen thưởng một lần, một hình thức. Điều này đã khắc phục tình trạng hiểu và áp dụng chưa thống nhất luật trong thực tiễn.

Trong tiêu chuẩn khen thưởng, việc thay thế các tiêu chí: tổ chức Đảng, đoàn thể trong sạch vững mạnh bằng tiêu chí hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên là cần thiết. Điều này cũng phù hợp với thực tiễn hiện nay và tháo gỡ được những điểm nghẽn trong khen thưởng.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần tránh hạ thấp những tiêu chí, dẫn đến phổ thông hóa, bình quân hóa khen thưởng. Cùng với đổi mới đối tượng khen thưởng, thì việc bổ sung tiêu chí liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là rất cần thiết. Điều này cũng thể hiện đúng với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, các tiêu chí này cần được lượng hóa cụ thể, tránh quy định mang tính khẩu hiệu.

Đặc biệt luật phải chú trọng khắc phục được tình trạng bệnh thành tích, khen thưởng tràn lan, hình thức. Khen thưởng phải hướng mạnh về cơ sở, về người trực tiếp lao động, sản xuất, công tác. Khen thưởng phải tạo công bằng minh bạch, có sức lan tỏa, có niềm tin trong xã hội. Khen một người mà động viên nhiều người khác.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, việc sửa đổi Luật lần này không chỉ điều chỉnh công cụ quản lý nhà nước về thi đua khen thưởng mà định hình lại cách thức Nhà nước ghi nhận tôn vinh, dẫn dắt các giá trị phát triển trong xã hội. Đây không chỉ là vấn đề thuộc về kỹ thuật lập pháp mà còn liên quan trực tiếp đến niềm tin xã hội, tác động đến sự cống hiến và đến chất lượng của bộ máy.

Cốt lõi của việc sửa đổi lần này là phải xử lý dứt điểm mối quan hệ giữa khuyến khích và sàng lọc; giữa mở rộng đối tượng và giữ vững tiêu chuẩn; giữa phân quyền và kiểm soát quyền lực. Nếu mở rộng khen thưởng mà không giữ được chuẩn mực sẽ dẫn đến lạm phát danh hiệu. Nhưng nếu quá thận trọng, không kịp thời ghi nhận thì sẽ triệt tiêu động lực phấn đấu.

Vì vậy, tinh thần được Tổng Bí thư đưa ra là luật phải được thiết kế với tinh thần dứt khoát, không nửa vời. Khen thưởng phải thực chất. Phải đo lường, kiểm chứng được và phải có sức lan tỏa. Không thể để tiếp tục tình trạng khen thưởng dựa vào hồ sơ, thủ tục mà chưa phản ánh đầy đủ giá trị đóng góp cho thực tiễn.