Năm 2010, sau khi có Nghị quyết số 01-NQ/TU của Ban chấp hành Tỉnh ủy về Chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 - Chương trình quốc gia xây dựng NTM như một làn gió mát lành thổi vào khu vực nông thôn Quảng Ninh vốn lâu nay bình lặng. Làn gió ấy làm bừng tỉnh biết bao nhiệt huyết, khát vọng của từng huyện, từng xã, từng thôn và từng hộ gia đình. Các cấp ủy Đảng, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội và từng người dân, tất cả đều vào cuộc, nỗ lực hành động vươn lên để có ấm no, hạnh phúc.

Sau 9 năm Tổng vốn huy động thực hiện Chương trình giai đoạn 2011-2019 tỉnh Quảng Ninh đạt 120,814,472 triệu đồng, trong đó từ Ngân sách nhà nước là 13.104.544 triệu đồng(chiếm 11%); từ nguồn vốn tín dụng 89.196.114 triệu đồng (chiếm 73,83%); từ doanh nghiệp, tổ chức kinh tế là 2.078.616 triệu đồng (chiếm 1,72%); từ cộng đồng dân cư là 15.637.968 triệu đồng (chiếm 12,9%); huy động khác là 797.230 triệu đồng (chiếm 0,66%). Đáng chú ý là 4 năm (2016-2019) đã huy động cao hơn 5 năm của giai đoạn I(2011-2015); Các quy định của Trung ương về cơ cấu vốn đều đảm bảo ở mức tốt hơn; huy động được nguồn lực lớn từ các tổ chức tín dụng đầu tư vào phát triển sản xuất; đã thực hiện được mục tiêu vốn ngân sách giảm dần qua các năm và chuyển sang vốn xã hội hóa.

Đặng Bá Bắc - Phó Trưởng ban XDNTM tỉnh Quảng Ninh.

Đặc biệt ở Đông Triều, sau 10 năm thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM, gương mặt nông thôn hôm nay đã rạng ngời trù phú. TX Đông Triều là điểm sáng của tỉnh Quảng Ninh và cả nước về chương trình xây dựng NTM với những dấu ấn đặc biệt. Trên địa bàn TX Đông Triều, chương trình NTM đã chuyển dần từ nâng cao số lượng sang tập trung đẩy mạnh chất lượng tiêu chí, phấn đấu đạt mục tiêu xây dựng NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu. Nổi bật là các mô hình trồng cây ăn quả, cụ thể là cây na đạt hiệu quả cao.

Không chỉ ở Đông Triều, cả những địa phương thuộc “vùng lõi nghèo” như Bình Liêu, Ba Chẽ…cũng tham gia tích cực trong chương trình xây dựng NTM. Với xuất phát điểm thấp, huyện Ba Chẽ có 7/7 xã đặc biệt khó khăn năm 2010, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 48%. Huyện Bình liêu với 6/8 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, năm 2015 tỷ lệ hộ nghèo theo cách tiếp cận đa chiều chiếm trên 40%. Thực tế ở các khu vực miền núi, khó khăn về vật chất có thể chủ động khắc phục thông qua đầu tư xây dựng. Nhưng để thay đổi nhận thức của người dân, nhất là đồng bào tộc thiểu số, là “nhiệm vụ không hề dễ dàng”. Nhận thức rõ vấn đề, các cấp ủy, chính quyền các huyện Bình Liêu, Ba Chẽ đã quyết tâm thực hiện đến cùng. Tiêu biểu phải kể đến 104 hộ dân tại 8/8 xã, thị trấn của huyện Ba Chẽ tự nguyện viết đơn xin ra khỏi diện nghèo và không tái nghèo những năm tiếp theo. Không những thế, nhiều hộ dân còn tự nguyện hiến đất, đóng góp kinh phí, tạo nguồn lực cho các chương trình xây dựng NTM.

Nhìn lại 10 năm trước, Quảng Ninh khi ấy gặp rất nhiều khó khăn, thách thức, sau hành trình 10 năm xây dựng NTM, Quảng Ninh hân hoan đón nhiều “trái ngọt”. Phong trào xây dựng NTM đã mang một sức sống mới, một gam màu mới tươi sáng cho bức tranh nông thôn Quảng Ninh. NTM giờ đây không còn là phong trào mà trở thành nếp sống, nét văn hóa đặc sắc của vùng quê Quảng Ninh. Bằng nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, đi đầu, Chương trình MTQG xây dựng NTM tỉnh Quảng Ninh đã được Trung ương, các tỉnh ghi nhận, lựa chọn mô hình để nhân rộng: Quảng Ninh là tỉnh đầu tiên miền bắc có thị xã Đông Triều đạt chuẩn NTM; huyện Cô Tô là huyện đảo đầu tiên trên cả nước đạt chuẩn NTM; Xã Việt Dân (thị xã Đông Triều) là xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu đầu tiên cả nước; Tỉnh Quảng Ninh được Thủ tướng Chính phủ trao Huân chương lao động hạng nhất trong phong trào thi đua cả nước chung sức xây dựng NTM giai đoạn 2011-2015; Ngoài ra tỉnh còn được Trung ương đánh giá là một trong những địa phương đi đầu trong ban hành các cơ chế, chính sách, thí điểm thực hiện các mô hình mới ... Đến nay, toàn tỉnh đã có 5/13 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM ( Đông Triều, Cô Tô, Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái). Nhiều mục tiêu quan trọng của Chương trình đã được triển khai và có kết quả, một số chỉ tiêu đạt được cao hơn so với toàn quốc, như: xã đạt chuẩn nông thôn mới đạt 81,1% cả nước là 50,26%; Số tiêu chí bình quân đạt 18,03 tiêu chí so với 15,26 tiêu chí của cả nước (cao hơn gần 3 tiêu chí); Tỷ lệ hộ nghèo tỉnh Quảng Ninh 01% cả nước là 4,5%

Tỉnh Quảng Ninh xác định mục tiêu trọng tâm của chương trình xây dựng NTM chính là hướng đến người dân vùng nông thôn. Vì vậy, thành quả lớn nhất sau 10 năm xây dựng NTM chính là thu nhập tăng cao, đời sống người dân ổn định. Thu nhập của người dân khu vực nông thôn tăng từ 10,98 triệu đồng/người/năm (năm 2010) lên 41,5 triệu đồng/người/năm 2019, tăng gấp 3,8 lần so với năm 2010. Tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt qua các năm, từ 7,68% (năm 2010) xuống còn 1,55% (năm 2015) và dự kiến hết 2019 còn 1%. Bộ mặt vùng nông thôn thực sự thay đổi rất nhiều đó là hạ tầng giao thông, điện, nước, công trình giáo dục, ty tế, xử lý môi trường nông thôn cải thiện và đi vào nề nếp hơn… Thông qua công tác tuyên truyền và thực hiện các chính sách hỗ trợ sản xuất được triển khai sâu rộng, kịp thời, người dân đã có thêm động lực, thay đổi nhận thức, hiểu rằng bản thân mình phải là chủ thể chính để phát triển kinh tế để tự mình phấn đấu, thay đổi.

Đặc biệt, một trong những niềm tự hào lớn nhất của thành quả xây dựng NTM phải kể đến Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (chương trình OCOP), đã tạo được dấu ấn sâu đậm đối với người dân trong và ngoài tỉnh. Cả tỉnh hiện có 148 doanh nghiệp, HTX và hộ sản xuất với 402 sản phẩm tham gia chương trình OCOP. Trong đó, có 196 sản phẩm đạt sao, trên 90% các sản phẩm OCOP được dán tem điện tử truy suất nguồn gốc. Hội chợ OCOP được tổ chức 2 lần/năm vào dịp 30/4-1/5 và Tết Nguyên đán đã trở thành nét văn hóa đặc trưng của người dân Quảng Ninh. Cùng với đó, sản phẩm OCOP tham gia Tuần kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP, Hội chợ thương mại - du lịch quốc tế, khu vực, sẵn sàng mở rộng thị trường trong và ngoài nước. Từ thành công của Quảng Ninh chương trình “ Mỗi xã một sản phảm” đã được thủ tướng chính phủ Quyết định trở thành chương trình kinh tế của Quốc gia đến nay đã triển khai ở tất cả các địa phương trong toàn quốc;

Có thể nói, hành trình 10 năm xây dựng NTM là một minh chứng của sự đoàn kết, đồng lòng, nỗ lực không ngừng nghỉ của các cáp ủy Đảng, chính quyền và nhân dân trong tỉnh. Tuy nhiên, đây mới chỉ là chặng đường đầu đầy khởi sắc để Quảng Ninh gặt hái thêm nhiều thành quả tốt đẹp hơn trên chặng đường tiếp theo xây dựng NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu. NTM đang dần thực sự trở thành thói quen, nét văn hóa độc đáo trong bức tranh đa sắc của làng quê Quảng Ninh.

Đặng Bá Bắc
Phó Trưởng ban XDNTM tỉnh Quảng Ninh