Từ ký ức làng nghề đến khát vọng hồi sinh

HTX Dâu tằm tơ xã Đặng Sơn nuôi tơ tằm.

Sinh ra và lớn lên trên vùng đất ven sông Lam, xã Đặng Sơn, chị Mai Thị Loan luôn gắn bó với hình ảnh những vườn dâu xanh ngát, nong tằm trắng muốt và tiếng xa quay tơ rộn rã. Thời hoàng kim, nghề dâu tằm không chỉ đem lại thu nhập đáng kể mà còn trở thành niềm tự hào của người dân tả ngạn sông Lam. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường và sự chuyển đổi cây trồng, nghề này dần bị mai một, nhiều hộ bỏ nghề, diện tích dâu bị thu hẹp.

“Là người con của làng nghề, tôi thấy xót xa khi chứng kiến nghề truyền thống dần lụi tàn. Tôi tự nhủ phải làm một điều gì đó để khôi phục, vừa giữ lại ký ức văn hóa, vừa tạo sinh kế cho bà con”, chị Loan chia sẻ.

Với suy nghĩ ấy, năm 2022 chị bắt tay vào hành động. Dù gần như khởi đầu từ con số không, thiếu vốn, thiếu kỹ thuật, nhưng chị được gia đình, người thân, đặc biệt là nhiều phụ nữ trong xóm đồng lòng giúp sức. Chính quyền địa phương, phòng Nông nghiệp huyện Đô Lương cũng ủng hộ, tạo điều kiện về đất đai và hỗ trợ kỹ thuật.

Chị Loan chọn phương châm hành động: “Muốn đi nhanh hãy đi một mình, muốn đi xa hãy đi cùng nhau”. Theo chị, khởi nghiệp phải quyết đoán, nhưng để nghề phát triển bền vững thì cần sự liên kết chặt chẽ: từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, chế biến sâu cho đến kết nối tiêu thụ.

Thành công từ sự quyết tâm và liên kết cộng đồng

Từ đầu năm 2022, gia đình chị Loan đã chuyển đổi hơn 5 ha sang trồng giống dâu QR2 – loại giống mới có khả năng chống chịu sâu bệnh, thích nghi tốt với khí hậu khắc nghiệt Nghệ An, năng suất cao. Song song, chị đưa vào nuôi giống tằm trắng chất lượng, sợi tơ bền đẹp.

Nhờ áp dụng kỹ thuật tiên tiến, xây dựng hệ thống nhà nuôi tằm có điều hòa, quạt nước, bóng sưởi ấm mùa đông…, việc nuôi tằm diễn ra quanh năm, hạn chế rủi ro do thời tiết. Chỉ trong năm 2024, gia đình chị đã bán được hơn 3 tấn tằm thương phẩm, 4 tấn kén, đạt doanh thu gần 1 tỷ đồng.

Không dừng lại ở quy mô hộ gia đình, chị Loan vận động bà con tham gia Hợp tác xã Dâu tằm tơ xã Đặng Sơn. Đến nay, HTX có trên 50 hộ gắn bó, diện tích dâu toàn xã vượt 40 ha (từ mức chỉ 5–7 ha trước kia). Bình quân mỗi hộ tham gia nghề có thu nhập 100–120 triệu đồng/năm, hàng chục lao động thường xuyên được tạo việc làm ổn định.

Nghề dâu tằm không chỉ mang lại thu nhập mà còn tạo ra chuỗi sản phẩm đa dạng: tằm thương phẩm, kén, tinh bột tằm, tằm ngâm rượu mật ong… Sản phẩm được người tiêu dùng ưa chuộng bởi tính sạch, giàu dinh dưỡng, “làm ra đến đâu bán hết đến đó”.

Niềm vui không chỉ dừng lại ở xã Đặng Sơn. Tại xã Thuận Sơn lân cận, diện tích dâu giống mới cũng đã đạt 20 ha, tạo thêm việc làm cho hàng trăm lao động. Nhiều hộ dân ở các xã khác của huyện Đô Lương và vùng lân cận cũng tìm đến học hỏi kinh nghiệm, mua giống, tham gia chuỗi giá trị.

Để nâng tầm sản phẩm, HTX Dâu tằm tơ Đặng Sơn đang chuẩn bị hồ sơ tham gia đánh giá phân hạng sản phẩm OCOP trong năm 2025 với 3 sản phẩm chủ lực: bột tằm chín sấy khô, sợi tơ, rượu ngâm tằm chín. Các công đoạn như kiểm nghiệm chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm, xây dựng câu chuyện sản phẩm, xúc tiến thương mại… đang được gấp rút triển khai.

“Chúng tôi muốn không chỉ dừng lại ở việc bán sản phẩm thô, mà còn phát triển thương hiệu, nâng cao giá trị gia tăng và đưa sản phẩm ra thị trường rộng lớn hơn”, chị Loan cho biết.

Theo lãnh đạo địa phương, mô hình này không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, bảo vệ môi trường sinh thái và giải quyết việc làm tại chỗ. Đặc biệt, sự kiên trì và tâm huyết của chị Mai Thị Loan đã trở thành động lực lan tỏa, khích lệ nhiều phụ nữ nông thôn mạnh dạn khởi nghiệp, dám nghĩ dám làm.

Từ chỗ mai một, nay nghề dâu tằm đang từng bước hồi sinh trên đất Đô Lương. Mỗi nong tằm, mỗi vườn dâu xanh không chỉ là sinh kế, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của làng nghề truyền thống, nơi những người con quê hương như chị Loan tiếp tục viết tiếp câu chuyện đẹp giữa dòng sông Lam./.