Chiếc đèn ông sao từ lâu đã trở thành biểu tượng không thể thiếu trong dịp Trung Thu. Hình ngôi sao năm cánh tượng trưng cho ánh sáng, niềm hy vọng và ước mơ của trẻ thơ. Ánh sáng lung linh từ chiếc đèn gắn với đoàn múa lân, tiếng trống rộn rã, tạo nên bầu không khí hội làng sôi động, gắn kết cộng đồng. Không chỉ là món đồ chơi, đèn ông sao còn là cầu nối giữa các thế hệ: người già truyền dạy cách làm cho con cháu, trẻ nhỏ rước đèn dưới trăng cùng bạn bè. Chính điều đó đã khiến chiếc đèn không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn ẩn chứa ý nghĩa tinh thần sâu sắc – gìn giữ hồn dân gian và vun đắp ký ức tuổi thơ.

Ngọn lửa không tắt giữa làng nghề

Làng Hậu Ái từ lâu nổi tiếng là “thủ phủ đồ chơi Trung Thu” của miền Bắc. Những năm 1980, làng có tới vài chục hộ làm nghề, mỗi mùa Rằm tháng Tám sản xuất hàng nghìn chiếc đèn ông sao, đèn con cá, mặt nạ giấy bồi… cung ứng cho cả Hà Nội và nhiều tỉnh lân cận. Đèn của Hậu Ái từng là niềm háo hức của trẻ nhỏ, là biểu tượng rực rỡ trong ký ức Trung Thu của nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, từ thập niên 1990– 2000, sự bùng nổ của đồ chơi công nghiệp, nhất là sản phẩm ngoại nhập giá rẻ, mẫu mã đa dạng, đã khiến nghề truyền thống rơi vào thoái trào. Nhiều hộ bỏ nghề, lò đèn vắng lửa, con đường làng từng rộn ràng tiếng tre, tiếng nứa nay thưa thớt bóng dáng người thợ.

Trong bức tranh ấy, nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến – đời thứ ba trong gia đình theo nghề – vẫn miệt mài giữ lửa. Bà nhớ lại: “Hồi nhỏ, tôi chỉ làm những việc giản đơn như dán giấy, tô màu. Dần dần quen tay, tôi được cha mẹ giao làm khung rồi theo nghề đến nay đã hơn 40–50 năm.”

Năm nào cũng vậy, cứ đến tháng Bảy, tháng Tám âm lịch, căn nhà nhỏ của bà lại sáng đèn suốt đêm. Tre, nứa, giấy bóng kính, kim tuyến… được xếp thành từng đống gọn gàng, chuẩn bị cho mùa sản xuất. Người dân trong làng có thể đã ngừng, nhưng căn bếp nghề ở nhà bà Tuyến chưa bao giờ nguội lạnh.

Ít ai biết, để làm ra một chiếc đèn ông sao truyền thống, người thợ phải trải qua hàng loạt công đoạn tỉ mỉ. Nguyên liệu tre, nứa phải được chọn thật kỹ, rồi đem tẩm vôi, phơi khô để chống mối mọt và đảm bảo độ dẻo dai. Sau đó là công đoạn chẻ nan, uốn và ghép khung, phần việc đòi hỏi sự khéo léo và cả sức lực. Khung đèn chắc thì chiếc đèn mới giữ được dáng cân đối, không bị méo khi trang trí.

Hình ảnh bà Tuyến miệt mài bên khung tre, bóng kính lại trở thành biểu tượng của sự bền bỉ, của tình yêu nghề và khát vọng giữ gìn bản sắc.

Trong lúc làm, bà Tuyến thường dùng băng dính quấn ngón tay để tránh bị tre, nứa cứa rách da. Khi khung hoàn chỉnh, bà tiến hành dán giấy màu, bóng kính, gắn các họa tiết trang trí. Đây là bước yêu cầu sự tỉ mỉ và kiên nhẫn, vì chỉ cần sơ sẩy, giấy sẽ bị nhăn hoặc rách, khiến sản phẩm mất đi sự cân đối, trong suốt.

Khâu cuối cùng là trang trí viền kim tuyến, hoa văn, tua giấy để tạo nét lung linh. Một chiếc đèn ông sao cỡ trung bình phải mất 2–3 giờ đồng hồ mới hoàn thành. Vào mỗi mùa Trung Thu, gia đình bà làm hàng trăm chiếc để kịp phục vụ thị trường. Giá bán chỉ khoảng 30.000 - 60.000 đồng/chiếc, sau khi trừ nguyên liệu, lợi nhuận không đáng bao nhiêu.

“Làm đèn không giàu, nhưng tôi không thể bỏ nghề. Mỗi chiếc đèn là ký ức tuổi thơ, là linh hồn của Trung Thu Việt Nam. Nếu mình bỏ, thì ai giữ?”, bà Tuyến nói, đôi mắt ánh lên niềm tự hào xen lẫn trăn trở.

Không chỉ làm để bán, bà còn tham gia nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa. Nhiều trường học, bảo tàng và đơn vị văn hóa đã mời bà đến dạy học sinh, tình nguyện viên và du khách cách làm đèn ông sao. Những buổi truyền nghề ấy không chỉ mang lại niềm vui, mà còn giúp trẻ nhỏ hiểu và yêu hơn giá trị của đồ chơi dân gian.

Gìn giữ văn hóa, trao truyền đam mê

Con gái của bà Nguyễn Thị Tuyến cũng yêu thích nghề truyền thống và đang được mẹ truyền nghề để phát triển trong tương lai.

Điều đáng trân quý là dù lợi nhuận ít ỏi, bà Tuyến chưa từng bỏ nghề một năm nào. Bà tâm niệm rằng giữ nghề cũng chính là giữ ký ức tuổi thơ cho cộng đồng. Trong mắt bà, mỗi chiếc đèn ông sao không chỉ là món đồ chơi, mà còn mang trong mình tinh thần gắn kết, đoàn viên của Tết Trung Thu. Gia đình bà hiện có con gái và con dâu cùng hỗ trợ làm đèn, như một cách tiếp nối truyền thống.

“Tôi mong các con không chỉ làm để bán, mà còn hiểu ý nghĩa của nghề. Đèn ông sao không đơn thuần là sản phẩm, nó là hồn cốt của làng nghề, của tuổi thơ Việt,” bà chia sẻ.

Sự kiên định của nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến đã góp phần làm sống lại tên tuổi của Hậu Ái trên bản đồ đồ chơi dân gian. Bà không chỉ tạo ra những chiếc đèn lung linh dưới ánh trăng rằm, mà còn thắp sáng niềm tự hào về văn hóa dân tộc trong lòng nhiều thế hệ. Trong bối cảnh hiện đại, khi ánh sáng của những món đồ chơi công nghiệp dễ dàng che lấp, mỗi chiếc đèn thủ công mang thông điệp rằng truyền thống chỉ thật sự sống nếu có những người không ngừng tiếp lửa.

Ý nghĩa chiếc đèn ông sao trong Tết Trung thu

Chiếc đèn ông sao từ lâu đã trở thành biểu tượng không thể thiếu trong dịp Trung Thu. Hình ngôi sao năm cánh tượng trưng cho ánh sáng, niềm hy vọng và ước mơ của trẻ thơ. Ánh sáng lung linh từ chiếc đèn gắn với đoàn múa lân, tiếng trống rộn rã, tạo nên bầu không khí hội làng sôi động, gắn kết cộng đồng.

Không chỉ là món đồ chơi, đèn ông sao còn là cầu nối giữa các thế hệ: người già truyền dạy cách làm cho con cháu, trẻ nhỏ rước đèn dưới trăng cùng bạn bè. Chính điều đó đã khiến chiếc đèn không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn ẩn chứa ý nghĩa tinh thần sâu sắc – gìn giữ hồn dân gian và vun đắp ký ức tuổi thơ.