Hà Nội là địa phương sở hữu mạng lưới làng nghề lớn nhất cả nước và đã hình thành nhiều mô hình khai thác điểm đến làng nghề hấp dẫn. Giữa bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và xu hướng phát triển du lịch xanh, du lịch sáng tạo, Thành phố Hà Nội xác định du lịch làng nghề là một trong những hướng phát triển trọng tâm.

Khách tham quan trải nghiệm làm gốm tại làng gốm Bát Tràng. Ảnh: Hà Vy

Câu chuyện của Làng lụa Vạn Phúc là một trong những ví dụ tiêu biểu. Làng lụa Vạn Phúc (Hà Đông, Hà Nội), nơi có lịch sử hơn 1.000 năm, nổi tiếng với nghề dệt lụa tơ tằm. Làng không chỉ giữ được kỹ nghệ dệt lụa đặc sắc mà còn phát triển mạnh hoạt động du lịch khi đón tới 100.000 lượt khách/năm vào năm 2024, theo Cục Du lịch Quốc gia.

Từ Vạn Phúc nhìn rộng ra, có thể thấy nền tảng phát triển du lịch làng nghề của Hà Nội được xây dựng trên một hệ thống làng nghề có quy mô lớn nhất cả nước.

Theo thống kê từ Sở Du lịch Hà Nội, Thủ đô sở hữu hệ thống làng nghề đặc biệt lớn với 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 318 làng được UBND thành phố công nhận. Hà Nội chiếm khoảng 30% tổng số làng nghề của cả nước. Tỉ lệ này phản ánh vai trò dẫn dắt của Thủ đô trong phát triển du lịch văn hoá và du lịch sáng tạo.

Nhiều điểm đến làng nghề ở Hà Nội hàng năm đã đón từ vài chục nghìn đến hàng triệu lượt du khách như: làng gốm Bát Tràng Hà Nội đón 500.000-600.000 lượt khách/năm, làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân (Hà Nội) năm 2024 đón 100.000 lượt khách/năm..., theo Cục Du lịch Quốc gia. Các con số này cho thấy mức độ hấp dẫn và tính ổn định của dòng khách đối với loại hình du lịch này.

Đáng chú ý, Hà Nội không chỉ dừng ở việc mở cửa làng nghề cho du khách mà còn phát triển mô hình sản phẩm theo chuỗi, kết nối sản xuất - thương mại - dịch vụ - trình diễn - trải nghiệm, tạo nên giá trị gia tăng bền vững. Điều này giúp du lịch làng nghề không chỉ khai thác yếu tố “xem” mà còn mở rộng sang yếu tố “trải nghiệm”, “tương tác” và “sáng tạo”.

Đây là một trong những địa phương tiên phong đưa yếu tố văn hóa phi vật thể vào sản phẩm du lịch làng nghề thông qua trình diễn nghề, giao lưu với nghệ nhân, tái hiện nghi lễ truyền thống và tổ chức lễ hội nghề. Cách làm này giúp du lịch làng nghề của Hà Nội vượt ra khỏi mô hình tham quan đơn thuần.

Trong các chương trình xúc tiến du lịch, thành phố liên tục quảng bá sản phẩm làng nghề như một điểm nhấn chủ đạo, đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm, sáng tạo ngày càng lớn của khách quốc tế lẫn nội địa.

Du lịch Việt Nam phục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ với thị trường khách có quy mô khoảng hơn 100 triệu lượt khách nội địa và trên 20 triệu lượt khách quốc tế. Trong đó, khách quốc tế đã đạt tăng trưởng ấn tượng trong năm 2025, tính đến hết tháng 11.2025, du lịch Viêt Nam đã đón 19,2 triệu lượt khách quốc tế, cao nhất từ trước đến nay.

Khi quy mô thị trường ngày càng lớn, nhu cầu đa dạng, đòi hỏi những sản phẩm, dịch vụ có chất lượng và tính chuyên biệt hóa cao. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới, sáng tạo sản phẩm du lịch làng nghề, thay đổi cách thức tiếp cận thị trường.

Do đó, du lịch văn hóa - đặc biệt là du lịch làng nghề trở thành một trong những loại hình hấp dẫn nhất với du khách quốc tế nhờ tính bản địa, di sản và khả năng tạo ra trải nghiệm sáng tạo.

Theo Ban Nghiên cứu du lịch - Viện Văn hóa, nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ VHTTDL), cả nước hiện có hơn 2.000 làng nghề truyền thống đang hoạt động.

Sự phân bổ theo vùng cho thấy mức độ đa dạng và chiều sâu văn hóa của loại hình này: đồng bằng sông Hồng có hơn 886 làng nghề, Bắc Trung Bộ có 342, Tây Bắc Bộ 247, Đông Bắc Bộ 164, Nam Trung Bộ 87, Đông Nam Bộ 101 và Đồng bằng sông Cửu Long khoảng 211 làng nghề.

Đây là hệ thống tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn lao động, góp phần hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông thôn, tăng giá trị xuất khẩu và quảng bá hình ảnh đất nước.

Các địa phương có thể phát triển tour đặc thù tại làng nghề. Ảnh: Hải Nguyễn

Nhận định về vấn đề nâng cao chất lượng, đổi mới sáng tạo du lịch làng nghề tại Hội thảo ngày 12.12, ông Hà Văn Siêu - Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa đã tác động mạnh mẽ đến khu vực nông thôn nói chung và các làng nghề nói riêng, nhiều làng nghề đang đối mặt với nguy cơ mai một kỹ năng nghề, ô nhiễm môi trường và thiếu định hướng phát triển du lịch chuyên nghiệp.

“Xu hướng tiêu dùng du lịch đã có nhiều thay đổi: dịch chuyển mạnh mẽ từ “tham quan - mua sắm” sang “đa dạng trải nghiệm - sáng tạo - hướng tới các giá trị bản địa”, du khách không chỉ mong muốn tìm hiểu mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo; các xu hướng tiêu dùng “xanh”; ứng dụng công nghệ số trong tiêu dùng du lịch…

Đây chính là cơ hội nhưng cũng là thách thức để du lịch làng nghề Việt Nam chuyển mình từ mô hình truyền thống sang du lịch sáng tạo, du lịch xanh, bắt nhịp với các xu hướng toàn cầu như phát triển bền vững (SDGs), kinh tế tuần hoàn và du lịch Net Zero”, ông Siêu đánh giá.

Chiến lược Phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2030, du lịch thật sự là ngành kinh tế mũi nhọn và phát triển bền vững, đưa Việt Nam thuộc nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới, đáp ứng đầy đủ yêu cầu và mục tiêu phát triển bền vững.

Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã xác định định hướng đa dạng hóa chương trình xây dựng nông thôn mới phù hợp với lợi thế vùng miền, hoàn cảnh, cơ hội phát triển của địa phương. Một trong những định hướng quan trọng đó là “phát triển sản phẩm đặc sản địa phương, làng nghề, phát triển kinh tế dịch vụ, du lịch nông thôn trên cơ sở bảo tồn và phát huy văn hóa địa phương”.