Châu Sơn là một thôn của xã Ngọc Châu. Người trong thôn đa phần theo đạo công giáo, bản chất hiền lành, cần cù chịu khó và rất hòa đồng. Từ một thôn nghèo chỉ biết trông vào cây lúa củ khoai, nhiều năm trở lại đây Châu Sơn đã có sự thay đổi tích cực và bền vững từ nghề làm mỳ. Đến Châu Sơn người ta sẽ nghĩ đến Mỳ Châu Sơn, món ăn ngon của gia đình, món quà ý nghĩa cho người thân. Đến Châu Sơn người ta còn nghĩ đến rượu ông Hòa, địa chỉ tin cậy rượu chuẩn.

Từ những hạt gạo ngon, trắng, căng mẩy, người làng ngâm 2-3h, trong nguồn nước tinh khiết lấy trên núi. Sau đó, gạo ngâm được đưa vào máy nghiền tạo bột nước. Kế đến tiến hành lọc, ép khô. Tiếp theo, sử dụng máy bón bột đưa vào máy tráng, đùn mỳ. Cuối cùng, cắt mỳ đem phơi khô và đóng gói thành phẩm. Công đoạn nào cũng được chú trọng sạch sẽ. Tháng 6 năm 2016, mỳ gạo Châu Sơn được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học & Công nghệ) công nhận nhãn hiệu. Cùng việc mở rộng sản xuất, nâng cao chất lượng cuộc sống, các hộ dân nơi đây đều xây hầm biogas xử lý chất thải, bảo vệ môi trường.

Mỳ gạo Châu Sơn, xã Ngọc Châu, huyện Tân Yên (Bắc Giang)

Gần như mỗi hộ làm mỳ ở thôn Châu Sơn đều có một khoảng sân rộng, để dành cho việc phơi mì. Những sợi mì trắng muốt được phơi rủ xuống thành hàng đẹp mắt. Cả thôn Châu Sơn có hơn 50 hộ làm mì, mỗi hộ trung bình sản xuất ra 2 tạ/ngày cung cấp cho toàn thị trường miền Bắc. Sản xuất với khối lượng liên tục như vậy nên hoạt động của làng nghề ở đây bắt đầu từ rất sớm. Người và máy làm việc từ sáng tinh mơ cho đến chiều tối.

Theo những người già trong làng, những năm 1990, khi có điện lưới về thôn, nghề làm mì mới bắt đầu phát triển. Đến năm 2007 có khoảng 20 hộ làm nghề. Nhưng quy mô nhỏ lẻ, sản xuất phụ thuộc vào mức độ tiêu thụ. Từ năm 2000 quy mô làm mì ở Châu Sơn gia tăng cả về số hộ và kỹ thuật sản xuất mì. Nhất là khi thôn được công nhận là làng nghề, sản lượng cũng tăng đáng kể, đầu ra cho sản phẩm được mở rộng hơn. Làng mì Châu Sơn đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và công nghệ) công nhận nhãn hiệu mì gạo Châu Sơn (tháng 6/2016).

Hiện ở làng Châu Sơn cho sản lượng hơn 10 tấn mì/ngày cung cấp ra thị trường. Số nhân công làm thuê từ 3 – 5 người/lò. Thu nhập bình quân của những người lao động làm thuê nơi đây từ 3 – 5 triệu đồng/tháng/người. Còn các hộ sản xuất kinh doanh như gia đình anh Trình thì một năm cũng có thu nhập từ 200 – 300 triệu đồng. Doanh thu hàng năm từ nghề làm mì ở Châu Sơn trên 37 tỷ đồng.

Mì gạo Châu Sơn là món ẩm thực bình dân, có thể chế biến thành nhiều món như lẩu, mì xào hay phở… Ai từng được thưởng thức mì Châu Sơn một lần chắc hẳn sẽ không quên màu trắng sữa, vị ngọt của gạo được trồng trên các chân ruộng cao ở vùng đất đồi, chịu được gió bão, sương sa. Đó chính là sự hòa quyện giữa gạo quê và nguồn nước trong lành, cùng với đôi bàn tay nghệ nhân làng nghề để làm nên đặc sản của một miền quê.

Đặc điểm nổi trội nhất của mì gạo là nếu chưa kịp ăn ngay khi để nguội vẫn không bị nát mà vẫn giữ được hương vị riêng. Bởi vậy, đặc sản mì gạo Châu Sơn ngày càng có chỗ đứng trên thị trường, nức tiếng gần xa và dần khẳng định mình so với các loại mì khác.

Kim Hạnh