Chủ trì Hội nghị có: Ông Lê Minh Hoan – Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & PTNT; ông Trần Thanh Nam - Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, ông Nguyễn Hoàng Giang Thứ trưởng Bộ Khoa học & Công nghệ.

Bàn chủ trì hội nghị


Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT ông Lê Minh Hoan phát biểu tại Hội nghị​

Phát huy vai trò của khoa học công nghệ

Để thúc đẩy thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình Khoa học và công nghệ (KHCN) phục vụ xây dựng NTM. Chương trình được triển khai liên tục, có tính kế thừa qua hai giai đoạn: Giai đoạn I (2011-2015, kéo dài đến 2017) thực hiện theo Quyết định số 27/QĐ-TTg ngày 05/01/2012; Giai đoạn II (2016-2020, kéo dài đến 6/2022), thực hiện theo Quyết định số 45/QĐ-TTg ngày 12/01/2017.

GS.TS Nguyễn Tuấn Anh - Chủ nhiệm Chương trình Khoa học và công nghệ phục vụ xây NTM phát biểu tại hội nghị

Theo GS.TS Nguyễn Tuấn Anh - Chủ nhiệm Chương trình Khoa học và công nghệ phục vụ xây NTM: Việc tổng kết giai đoạn một được tiến hành kết hợp với triển khai giai đoạn hai. Với tinh thần khẩn trương, cố gắng vượt khó, Chương trình đã hoàn thành toàn bộ các đề tài, dự án của giai đoạn một.

Kế thừa giai đoạn một, Chương trình giai đoạn hai tiếp tục có nhiều đóng góp tích cực vào hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn cho phát triển nông nghiệp, xây dựng NTM, được Đảng, Nhà nước tham khảo, sử dụng để ban hành các chủ trương, nghị quyết quan trọng trong phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

Các đề tài, dự án của Chương trình KHCN phục vụ xây dựng NTM là tài liệu tham khảo đóng góp trực tiếp cho các chuyên đề về cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Bên cạnh đó, Chương trình đã đề xuất được các giải pháp KHCN tổng hợp, đặc thù, phục vụ tái cơ cấu ngành, thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp. Trong đó đã góp phần: (i) phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp kết nối và hiện đại, nông nghiệp sinh thái và bền vững; (ii) phát triển công nghiệp hỗ trợ cho nông nghiệp; (iii) chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động nông thôn…

Không những vậy nhiều sản phẩm khoa học thiết thực, nhiều mô hình chuyển giao và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ vào sản xuất nông nghiệp có tính lan tỏa cao được xây dựng. Với 97 quy trình sản xuất và công nghệ mới được chuyển giao, 208 mô hình trình diễn có hiệu quả cùng hàng nghìn trang thiết bị hỗ trợ của các dự án, Khoa học công nghệ đã góp phần cải thiện năng suất, chất lượng cây trồng, vật nuôi, nâng cao hiệu quả sản xuất, hình thành các vùng sản xuất hàng hoá tập trung… Điển hình là trong lĩnh vực trồng trọt đã giúp tăng năng suất cây trồng 30-35% đối với rau màu, 10-15% đối với lúa, tăng thu nhập của người dân tham gia dự án trên 25%; nâng cao giá trị sử dụng đất sản xuất nông nghiệp đến 133-500 triệu đồng/ha/năm nhờ chuyển đổi cơ cấu nuôi trồng ở các mô hình liên kết sản xuất.

Tuy nhiên chương trình còn tồn tại một số khó khăn như: việc lồng ghép với các chương trình KHCN còn hạn chế; còn ít mô hình mang tỉnh tổng hợp, liên ngành, liên vùng để tạo ra hiệu quả đồng bộ trong phát triển nông thôn.

Ông Ngô Trường Sơn - Chánh văn phòng Điều phối NTM Trung ương Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề xuất bộ máy quản lý Chương trình giai đoạn 2021-2025, trong đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là cơ quan chủ trì.

Theo ông Ngô Trường Sơn - Chánh văn phòng Điều phối NTM Trung ương: Định hướng quy chế quản lý, tổ chức thực hiện Chương trình khoa học và công nghệ phục vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025. Trong đó, để đảm bảo phù hợp,thống nhất, đồng bộ trong quá trình quản lý, điều phối và triển khai Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025; quy định tại Quyết định số 923/QĐ-TTg ngày 02/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ và điều kiện thực tế. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề xuất bộ máy quản lý Chương trình giai đoạn 2021-2025, trong đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là cơ quan chủ trì. Tổ công tác (được thành lập theo Quyết định số 1629/QĐ-TTg ngày 09/5/2022 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Các cơ quan quản lý Chương trình: Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương chủ trì, phối hợp với Vụ Khoa học và Công nghệ, Vụ Tài chính tham mưu, giúp Bộ trưởng quản lý, tổ chức triển khai Chương trình, nhiệm vụ của Chương trình theo đúng mục tiêu, nội dung và sản phẩm được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Các Hội đồng tư vấn được thành lập theo các quy định thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Phát triển nông thôn mới cần nghiên cứu yêu tố văn hóa

Phó Giáo sư – Tiến sỹ Nguyễn Thị Phương Châm – Viện nghiên cứu văn hóa cần Nghiên cứu về vai trò của văn hóa trong xây dụng NTM dưới lăng kính mới.

Theo Phó Giáo sư – Tiến sỹ Nguyễn Thị Phương Châm – Viện nghiên cứu văn hóa: cần Nghiên cứu về vai trò của văn hóa trong xây dụng NTM dưới lăng kính mới, phương pháp luận mới trong bối cảnh mới như: (i) Nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển nông thôn từ những cách tiếp cận mới và trong bối cảnh mới. (ii) Nghiên cứu về tính tự quyết của các chủ thể trong xây dựng NTM từ lắng kính quyền đa dạng văn hóa theo tính công ước UNESCO 2005; (iii) Nghiên cứu về văn hóa trong các chiều tương tác với kinh tế, môi trường, quy hoạch, giáo dục… (iv)Nghiên cứu về đa dạng văn hóa nông thôn, nguồn lực cho phát triển nông thôn bền vững.

Bà Phạm Thị Nhâm – Phó Viện trưởng viện quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia Bộ xây dựng phát biểu tại hội nghị.

Còn theo bà Phạm Thị Nhâm – Phó Viện trưởng viện quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia Bộ xây dựng: Chương trình KHCN phục vụ triển khai xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 – 2025 và 2030 là cơ hội để nhận diện, làm rõ đề xuất các giải pháp đối với các làng xã nông thôn chịu tác động đô thị hoá chuyển đổi từ vùng nông thôn sang đô thị.

Mặt khác khi tăng trưởng đô thị hóa lên đến > 60 – 65 % ở giai đoạn năm 2045 tương ứng với khu vực nông thôn chỉ còn lại 30 – 35%. Nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cần bảo vệ và duy trì các làng xã thuần nông gắn với văn hóa bản địa và thiên nhiên rất cần thiết, đảm bảo công bằng xã hội và cân bằng phát triển giữa vùng đô thị hoa cao và vùng nông nghiệp – nông thôn thuần túy.

Ông Nguyễn Thế Phước - Phó chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái: Chúng ta cần quan tâm nghiên cứu có những dự án khoa học, sản xuất xanh kinh tế tuần hoàn với quan điểm hạn chế rác thải chứ không phải đi xử lý rác thải.

Theo ông Nguyễn Thế Phước - Phó chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái cho rằng: Hết năm 2021, tỉnh Yên Bái cần quan tâm và tạo điều kiện để có dự án quy hoạch chế biến sản phẩm nông nghiệp. Qua đó, Ban chủ nhiệm chương trình cần có những đề tài thúc đẩy chương trình. Chúng ta cần quan tâm nghiên cứu có những dự án khoa học, sản xuất xanh kinh tế tuần hoàn với quan điểm hạn chế rác thải chứ không phải đi xử lý rác thải.

Ông Cao Văn Cường - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hoá chương trình KHCN là một trong những chương trình trọng tâm của tỉnh

Ông Cao Văn Cường - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hoá chương trình KHCN là một trong những chương trình trọng tâm của tỉnh. KHCN đã có những tác động tích cực (i) góp phần hoàn thiện thể chế trong giai đoạn một; nâng cao chất lượng như năng suất trồng trọt; giá trị cho sản xuất cây trồng cao hơn; (ii) Ứng dụng khoa học công nghệ như: cải tạo cây giống, thay đổi hình thức sản xuất, liên kết sản xuất.

Ông Nguyễn Hoàng Giang – Thứ trưởng Bộ Khoa học & Công nghệ chia sẻ: Trong những thành tựu đã đạt được, KHCN đã có những đóng góp tích cực hiệu quả đối với nông nghiệp nông dân và nông thôn

Còn ông Nguyễn Hoàng Giang – Thứ trưởng Bộ Khoa & Công nghệ chia sẻ: Trong những thành tựu đã đạt được, KHCN đã có những đóng góp tích cực hiệu quả đối với nông nghiệp nông dân và nông thôn. Thay mặt Bộ KH – CN tôi đánh giá cao những kết quả đạt được của Chương trình, đã bám sát 5 nội dung được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Qua đó chúng ta cần tập trung vào một số vấn đề quan trọng của NTM giai đoạn tới như: tái cơ cấu ngành nông nghiệp; phát triển cơ sở hạ tầng nông nghiệp, nông thôn, nông nghiệp thông minh, giải quyết hiệu quả môi trường… Tiếp tục hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách đổi mới để thúc đẩy hoạt động KH & CN trong nông nghiệp, nông thôn.

Tạo sức bật cho phát triển nông nghiệp nông thôn

Phát biểu kết luận hội nghị, Ông Lê Minh Hoan - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & PTNT nhấn mạnh: Nghiên cứu, ứng dụng KHCN trong xây dựng NTM phải song hành để chuyển hoá được tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Mỗi đề tài nghiên cứu khoa học trong xây dựng NTM phải mang yếu tố kinh tế, gắn với thị trường, chi phí đầu vào; chuyển từ đơn giá trị sang tích hợp đa giá trị trên sản phẩm nông nghiệp. Đồng thời, chúng ta không chỉ chuyển giao khoa học công nghệ mà đồng thời chúng ta cần chuyển giao tri thức cho người nông dân, qua đó Bộ trưởng mong rằng mỗi nhà khoa học đến với nhà nông dân là cơ hội tăng tri thức của người nông dân, từ đó năng suất lao động tăng lên.

Bộ trưởng đề nghị Văn phòng Điều phối NTM Trung ương khẩn trương tổng hợp danh mục các nhiệm vụ theo đề xuất của địa phương, xây dựng kế hoạch triển khai Chương trình, hoàn thiện quy chế quản lý, tổ chức thực hiện Chương trình để có thể triển khai ngay. Cần sớm tham mưu cho Ban chỉ đạo, nên có một danh sách cụ thể để làm sao trong thời gian ngắn nhất có những đề tài giải quyết những vấn đề cụ thể, hữu ích trong thời gian còn lại.

Theo Bộ trưởng nếu một đề tài nghiên cứu nhỏ nhưng có sức lan tỏa ở các địa phương thì giá trị nó lớn. Còn ngược lại những đề tài quá lớn trên phạm vi quá hẹp thì giá trị nó sẽ nhỏ lại. Các đề tài triển khai phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, trực tiếp giải quyết các vấn đề cấp thiết gắn với đặc thù, phù hợp với điều kiện của từng địa phương, huy động sự tham gia của các bộ, ngành TW; phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, người dân tham gia hưởng ứng. Trong đó, ưu tiên các đề tài; dự án tại các địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi nhằm thúc đẩy KT-XH phát triển, bảo đảm an ninh quốc phòng…

Như ví dụ khác cũng được Bộ trưởng đưa ra với cuốn sách “Nền kinh tế xanh lam” như một minh chứng: Có chăng cần đưa vào mỗi đề tài sẽ tạo ra giá trị cụ thể như thế nào, tạo việc làm cho bao nhiêu lao động…? Hay mô hình quýt Nhật với giá trị gấp cả trăm lần việc trồng thông thường tại Việt Nam. Tất cả cần có Khoa học Công nghệ cùng với sự sáng tạo đáp ứng yêu cầu của thị trường lớn.

Bài/ảnh: Nguyễn Nam – Thanh Hậu