Không còn là câu chuyện của đô thị hay người trẻ, công nghệ số giờ đây đã trở thành công cụ quen thuộc, gần gũi với người cao tuổi, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới thông minh. Ảnh minh họa.

Những ngày đầu tháng 11, ghé thăm thôn Minh Đức, dễ dàng nhận thấy không khí chuyển đổi số hiện diện trong từng hoạt động đời sống. Tại các cửa hàng tạp hóa, quán ăn, cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, mã QR được treo ngay ngắn trước cửa, trên bàn bán hàng. Theo chính quyền địa phương, hiện 100% hộ kinh doanh trong thôn đã sử dụng mã QR để thanh toán, giúp người dân thuận tiện hơn, minh bạch hơn và giảm phụ thuộc vào tiền mặt. Việc làm thủ tục hành chính qua ứng dụng dịch vụ công cũng trở thành thói quen của nhiều người dân, đặc biệt là nhóm 50–60 tuổi vốn từng e ngại với công nghệ.

Điểm đặc biệt tạo nên sức sống chuyển đổi số ở Minh Đức chính là sự chủ động của người cao tuổi. Tại nhà văn hóa thôn, mỗi tối lại có nhóm “câu lạc bộ số” do các hội viên Hội Người cao tuổi lập ra để cùng nhau học cách sử dụng điện thoại thông minh, cập nhật tin tức, thao tác với ứng dụng dịch vụ công, thậm chí tập livestream văn nghệ. Những buổi sinh hoạt này không chỉ giúp các cụ tiếp cận công nghệ mà còn mang lại niềm vui, sự kết nối tinh thần trong cộng đồng.

Cụ Nguyễn Văn Tĩnh (68 tuổi) chia sẻ: “Trước thấy con cháu dùng điện thoại làm được đủ thứ, mình sợ không theo kịp. Nhưng được cán bộ thôn và thanh niên hướng dẫn, giờ tôi mở YouTube xem tin tức, vào Zalo nhận giấy mời, có hôm còn lên Facebook livestream hát dân ca.” Những nội dung livestream mộc mạc ấy thu hút hàng trăm lượt xem, tạo sự hào hứng không chỉ trong thôn mà cả cộng đồng mạng.

Chuyển đổi số đang từng bước thay đổi diện mạo đời sống nông thôn Thanh Hóa. Ảnh:ST

Nếu Minh Đức là điểm sáng về thanh toán và dịch vụ công, thì xã Tân Ninh (Triệu Sơn) lại cho thấy sự phát triển đồng bộ của hạ tầng và thói quen “sống số”. Hiện nay, gần 99% hộ dân trong xã đã có kết nối Internet, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai các tiện ích số trong đời sống và sản xuất. Từ nộp thuế, đặt lịch khám bệnh, nhận kết quả xét nghiệm đến mua bán nông sản trên các sàn thương mại điện tử, tất cả đều được thực hiện nhanh chóng qua điện thoại.

Người cao tuổi ở Tân Ninh, vốn quen với cách sinh hoạt truyền thống, cũng dần tự tin tiếp cận công nghệ. Bà Lê Thị Huệ (65 tuổi) cho biết: “Lúc đầu tôi sợ bấm sai, sợ bị lừa đảo. Nhưng cán bộ xã hướng dẫn rất kỹ, giờ tôi có thể tự thanh toán hóa đơn, đăng ký khám bệnh. Thấy tiện và vui lắm.” Đối với những người đã bước qua tuổi nghỉ hưu, việc làm chủ điện thoại thông minh không chỉ thuận tiện mà còn mang lại cảm giác hòa nhập với cuộc sống hiện đại.

Để chuyển đổi số đi vào thực chất, chính quyền các địa phương đã triển khai nhiều mô hình hỗ trợ phù hợp với điều kiện nông thôn. Tại Minh Đức, Đoàn Thanh niên phối hợp Hội Người cao tuổi tổ chức các lớp hướng dẫn sử dụng smartphone hằng tuần. Các buổi học “cầm tay chỉ việc” giúp người dân nắm được những thao tác cơ bản như tạo mã hồ sơ, xác thực định danh điện tử, thanh toán trực tuyến và tham gia các nhóm thông tin của thôn, xã.

Tại Tân Ninh, mô hình “Tổ công nghệ cộng đồng” được phát huy hiệu quả khi duy trì lực lượng nòng cốt gồm cán bộ thôn, giáo viên, đoàn viên thanh niên. Những “hạt nhân công nghệ” này phụ trách hỗ trợ người dân cài đặt ứng dụng, tạo tài khoản dịch vụ công, hướng dẫn bảo mật thông tin, đồng thời kịp thời giải đáp các thắc mắc trong quá trình sử dụng. Nhờ đó, người dân – đặc biệt là người cao tuổi – không còn e dè, lo lắng khi tiếp cận các nền tảng số.

Theo đánh giá của Sở Thông tin và Truyền thông Thanh Hóa, chuyển đổi số ở khu vực nông thôn không chỉ góp phần cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công, mà còn mở ra nhiều cơ hội trong sản xuất nông nghiệp, thương mại và phát triển du lịch cộng đồng. Đặc biệt, sự tham gia tích cực của người cao tuổi cho thấy hiệu quả của phương châm “lấy người dân làm trung tâm” trong quá trình chuyển đổi số.

Không chỉ tạo thuận tiện, công nghệ còn trở thành phương tiện kết nối tinh thần ở nông thôn. Những buổi livestream dân ca, những nhóm chat chia sẻ kinh nghiệm trồng trọt, hay các lớp học trực tuyến về sức khỏe đã mang lại niềm vui mới cho người cao tuổi. Họ không còn bị xem là “ngoài lề” của thế giới số, mà trở thành một phần tích cực, đầy năng lượng trong hành trình xây dựng nông thôn mới thông minh.

Sự thay đổi từ Minh Đức đến Tân Ninh phản ánh rõ nét nỗ lực của Thanh Hóa trong đưa công nghệ đến từng thôn xóm. Những kết quả bước đầu cho thấy chuyển đổi số không phải điều xa vời; khi có sự đồng hành của chính quyền, cộng đồng và người dân, đặc biệt là người cao tuổi, công nghệ hoàn toàn có thể hòa vào đời sống nông thôn một cách tự nhiên, hữu ích.

Chuyển đổi số không chỉ giúp cuộc sống thuận tiện hơn mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao tri thức và tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Điều quan trọng hơn cả là giúp người dân – ở bất kỳ độ tuổi nào – tự tin bước vào không gian số, tiếp cận những giá trị mới và góp phần xây dựng nông thôn mới ngày càng hiện đại, văn minh.