Trong thực tiễn,đã có những mô hình sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ rất thành công,ví dụ như Gốm Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai),mà đỉnh cao là sản phẩm của Hợp tác xã Mỹ nghệ thủ công của thợ gốm và thợ đúc đồng Biên Hòa (La Sociéte cooperative artisanale des portiers et fondeurs de Bienhoa - thành lập năm 1933), sản phẩm gốm mỹ nghệ và sản phẩm đúc đồng,mạ đồng của nó được khách hàng quốc tế đánh giá rất cao, đã giành được nhiều giải thưởng,huy chương vàng và bằng danh dự tại nhiều Hội chợ như : Batavia (Indonesia-1934), Nayoga (Nhật-1937), Paris (Pháp-1937), Saint-Denis (Réunion-1938), Phnompênh (CPC-1956)...và HTX này đã nhận được rất nhiều đơn hàng quốc tế. Sau 1975, từ thời kỳ Đổi mới, kinh tế nước ta hội nhập với nền kinh tế thế giới, kế thừa các thành quả này, các sản phẩm gốm mỹ nghệ xuất khẩu của Biên Hòa, Thủ Dầu Một luôn là một sản phẩm chủ lực trong các mặt hàng xuất khẩu của các tỉnh phía Nam nước ta, từ những năm đầu “mở cửa” cho đến sau này.

Để tìm hiểu,lý giải nguyên nhân dẫn đến sự thành công này, chúng tôi tìm đến Nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng,một chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu văn hóa - nghệ thuật dân gian Nam bộ. Qua một cuộc trao đổi ngắn, ông nêu một số ý kiến về vấn đề này:

Thương hiệu Gốm Biên Hòa là thành công của sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các khâu nghiên cứu ứng dụng khoa học,đào tạo nghề và tổ chức sản xuất.

Vùng đất Biên Hòa,một phần của Nam bộ, nên có chung đặc điểm là nơi giao hội của nhiều dòng chảy văn hóa,theo đó những thành tựu của gốm thời kỳ đầu thế kỷ XX là kết quả của nhiều cội nguồn.Vào những năm 20-30 của thế kỷ trước, ở Biên Hòa đã có những lò gốm thủ công của những người từ Phổ Khánh (Đức Phổ - Quảng Ngãi) vào, họ khai thác đất sét ở núi Bửu Long để sản xuất đồ “gốm đất nung” (như khạp,ghè ống,vịm...). Bên cạnh đó,có những lò có nguồn gốc từ xóm Lò Gốm (Gia Định) của các thợ gốm người Minh hương chuyển dần lên để gần nơi có trữ lượng đất nguyên liệu dồi dào, sản phẩm chính của họ là loại “sành nâu” (như lu,vại,hủ...), và những người thợ gốm này, có một thời gian còn làm ra một số sản phẩm gốm mỹ nghệ theo “công nghệ miếu vũ” (còn gọi là Gốm Cây Mai) tức là các loại đồ sành men màu lưu ly,men màu “ve chai” để trang trí các đền,miếu, đình, chùa, tượng thờ. Thừa kế những thành tựu,những kinh nghiệm và tri thức của đội ngũ thợ thủ công địa phương, Trường Dạy nghề Biên Hòa (sau đó đổi tên là Trường Mỹ nghệ Biên Hòa , ngày nay là Trường Cao đẳng Trang trí Mỹ thuật Đồng Nai) thành lập năm 1903 với nhiệm vụ là “đào tạo thợ,khi trở về làng có thể sử dụng tài nguyên của đất đai....” và “...hoàn chỉnh vài công nghệ tồn tại trong vùng theo ký ức con người...còn trong tình trạng quê kệch nguyên thủy... để đạt tới sự thịnh vượng rõ rệt...”,nhưng quy mô đào tạo rất nhỏ bé (mỗi năm chỉ có hơn 50 hBọc sinh với 4 an: Vẽ,đúc đồng và chạm trổ,gốm,gỗ).Mãi đến 20 năm sau, đến thời ông Balick (tốt nghiệp trường Mỹ thuật trang trí Paris) làm hiệu trưởng,trường mới có những khởi sắc.Có thể kể một vài thành tựu như : các thầy dạy nghề gốm đã chú ý áp dụng một số bí quyết kĩ năng của dòng Gốm Cây Mai, ứng dụng kỹ thuật “dán bánh đất”, kỹ thuật khắc chìm và tô men (còn gọi là khảm men) tương tự kỹ thuật trang trí men thời Lý-Trần,họa tiết trên sản phẩm được tuyển chọn từ kho tàng họa tiết bản xứ nhưng thích ứng với trào lưu thị trường quốc tế,pha trộn thành công các màu men truyền thống với kỹ thuật xử lý men của Pháp...nói chung là quá trình tuyển chọn của họ đã làm tôn vinh và hiện đại hóa đặc tính gốm bản địa.Chính phương thức hòa nhập giữa yếu tố truyền thống và yếu tố cách tân đã tạo nên tính chất đặc trưng của gốm Biên Hòa.

Kế đó nữa,phải kể đến sáng kiến thành lập một hợp tác xã với mục đích quy tụ các cựu học sinh của trường, các thợ thủ từng làm công làm cho trường trước đây, đều sáp nhập vào tổ chức này. Mỗi xã viên được xếp bậc lương.Hàng tháng chủ tịch HTX phân sản phẩm cho xã viên gia công tùy theo bậc, và chia lương sau khi HTX đã thu tiền và trừ hết chi phí.

Các sản phẩm của HTX làm ra đều được tuyển chọn kỹ lưỡng, tổ chức triển lãm và bày bán tại phòng triển lãm của trường, hoặc ở tại Hội Mỹ thuật Sài Gòn. Mang đi tham gia các cuộc “đấu xảo”... để tiếp thị.

Các xã viên khi có đủ điều kiện tổ chức sản xuất riêng,đều có thể mở lò riêng.Có thể lập nhóm gia đình sản xuất hàng mỹ nghệ ở nhà, rồi đem bỏ vào lò nung chung với lò lu,không tốn “bao chụp” và tiết kiệm chi phí chất đốt.

Nói chung, mô hình tổ chức sản xuất đã từng thành công đó có thể gợi ý cho chúng ta một hướng suy nghĩ: Nên chăng chúng ta cần nghiên cứu một mô hình kết hợp giữa đào tạo nghề và sản xuất. Xây dựng hợp tác xã trên cơ sở giữ nguyên trạng các cơ sở vật chất hiện có,tận dụng khai thác hết năng lực máy móc thiết bị bằng phương thức đặt gia công - nhận gia công trong nội bộ HTX. Hợp tác xã có chức năng chính là: Khai thác mẫu mã,nghiên cứu ứng dụng KHKT, đảm bảo cung ứng nguyên vật liệu cho sản xuất với giá cả hợp lý,tổ chức tiếp thị và xúc tiến thương mại...?

Hoàng Lâm