Bảo vệ môi trường để phát triển làng nghề bền vững
Theo GS. TS. Đặng Kim Chi, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, hoạt động trong các làng nghề nông thôn Việt Nam là những hoạt động kinh tế vừa và nhỏ với các thành phần kinh tế như: Hộ gia đình, hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân khu vực nông thôn… Thông qua việc sử dụng tư liệu sản xuất vốn và nhân lực ở nông thôn, có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế-xã hội của khu vực nông thôn.
Hà Nội là một địa phương quy tụ nhiều làng nghề, làng nghề cũng là nét đặc trưng về văn hoá xã hội. Hà Nội sau khi mở rộng có tới khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, chiếm khoảng 56% tổng số làng ở khu vực nông thôn.
Theo đánh giá của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), các làng nghề của Hà Nội hiện có tới 47 nghề trên tổng số 52 nghề của toàn quốc. Trong đó, có hàng chục nhóm ngành nghề đang phát triển mạnh như: Gốm sứ, dệt may, da giày, điêu khắc, khảm trai, sơn mài, mây tre đan, đúc đồng, chế biến nông sản, cơ khí...
Tổng số lao động tham gia sản xuất trong các làng có nghề là hơn 1 triệu người (chiếm khoảng 46% tổng số lao động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp toàn Thành phố), với hơn 700.00 lao động thương xuyên, trên 168.000 hộ sản xuất, trên 2.000 công ty cổ phần…
Số lao động trong 297 làng nghề được công nhận là hơn 300.000 người, thu nhập bình quân của một lao động làm nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trong các làng nghề cao hơn từ 2-2,5 lần so với sản xuất nông nghiệp (thuần nông).
Trong số 176 cụm công nghiệp làng nghề được quy hoạch, đã có 49 cụm xây dựng hạ tầng, cấp phép hoạt động cho 5.870 dự án, bình quân đạt 800m2/dự án, trong đó có 2.000 dự án đã hoạt động. Theo Sở Công thương, quy hoạch các cụm làng nghề còn nhỏ lẻ (7,4ha/cụm), thậm chí có cụm diện tích 1 ha, lại dàn trải, chưa đáp ứng nhu cầu phát triển.
Nâng cao ý thức để giảm thiểu ô nhiễm
Theo GS. TS. Đặng Kim Chi, với tốc độ phát triển như hiện tại, các làng nghề đã có đóng góp không nhỏ vào tốc độ phát triển kinh tế-xã hội của Thủ đô. Tuy nhiên, làng nghề phát triển cũng đi kèm sức ép không nhỏ đối với môi trường của Hà Nội khi ý thức của người dân làng nghề chưa cao, chưa hiểu rõ mức độ nguy hiểm ô nhiễm môi trường do chính họ gây ra.
Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa quá nhanh của Hà Nội đã khiến cho rất nhiều làng nghề Hà Nội trở thành "phố nghề", "phường có nghề".
Làng nghề mây tre đan Phú Vinh, huyện Chương Mỹ. Ảnh: VGP/Thiện Tâm.
Sản xuất làng nghề vẫn tập trung chủ yếu ở ngoại thành, với quy mô sản xuất nhỏ, manh mún, trình độ thủ công, tổ chức sản xuất phân tán và chủ yếu là hộ gia đình. Hầu hết các cơ sở sản xuất nghề ở các làng nghề gặp khó khăn về mặt bằng sản xuất. Tình trạng phổ biến là sử dụng ngay nhà ở để làm nơi sản xuất, với quy mô sản xuất nhỏ, tự phát.
Công tác quản lý, bảo vệ môi trường chưa được quan tâm đúng mức. Hầu hết các xã không có cán bộ chuyên môn về môi trường, chỉ làm kiêm nghiệm… Chính bởi những nguyên nhân này đã tạo sức ép không nhỏ cho đối với môi trường Thủ đô, là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường cục bộ tại một số khu vực nhất định.
Tiêu biểu như làng nghề chế biến nông sản, thực phẩm, dược liệu. Đây là loại hình làng nghề rất phổ biến ở Hà Nội, với các sản phẩm nổi tiếng, tập trung tại một số địa phương như: Thanh Trì, Thạch Thất, Phúc Thọ, Quốc Oai, Hoài Đức… Kết quả khảo sát hiện trạng cho thấy, các làng nghề sản xuất tinh bột, nấu rượu, nuôi và giết mổ gia súc có độ ô nhiễm rất cao. Định mức nước thải cho 1 tấn sản phẩm là 60-100m³.
Hay các làng nghề dệt may, đồ da, vàng mã, các sản phẩm chủ yếu là sản xuất vải sợi, may quần áo và các đồ dùng khác, dệt thảm, may bạt, may cặp, may túi da. Trước đây, loại hình làng nghề này thường sản xuất nhỏ lẻ. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây đã hình thành nhiều tổ hợp, hợp tác xã, công ty sản xuất với quy mô lớn. Qua khảo sát, các làng nghề ươm tơ, dệt nhuộm sử dụng một lượng nước lớn, nước thải tại nguồn thải trong dây chuyền sản xuất có độ màu rất cao, đã gây ô nhiễm nước mặt nặng nề…
Trước thực trạng này, việc giải quyết cấp bách tình trạng ô nhiễm môi trường trong các làng nghề và vùng lân cận nhằm bảo đảm phát triển các làng nghề theo hướng bền vững là vô cùng cần thiết.
Vì vậy, theo GS. TS. Đặng Kim Chi, để khắc phục những tồn tại trong quản lý môi trường làng nghề tại Hà Nội thì cần bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý và những quy định trong công tác bảo vệ môi trường làng nghề phù hợp với đặc thù của làng nghề. Nâng cao năng lực quản lý môi trường của chính quyền địa phương. Trong đó cần tăng cường các hoạt động giáo dục nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và trách nhiệm của các cơ quan chính quyền cấp xã, thôn có làng nghề; chế tài xử phạt các hành vi gây ô nhiễm của cơ sở sản xuất nghề đối với chính quyền địa phương có làng nghề.
Bên cạnh đó cần khuyến khích ưu đãi tài chính cho các hoạt động liên quan đến cải thiện môi trường làng nghề. Kêu gọi các nguồn hỗ trợ tài chính từ các tổ chức, các quỹ bảo vệ môi trường cho việc đầu tư các công trình xử lý ô nhiễm và truyền thông môi trường.
Cũng theo GS. TS. Đặng Kim Chi, các làng nghề tại Hà Nội đang trong quá trình phát triển và đã phải trả giá cho những tác động xấu từ hoạt động sản xuất tới môi trường sống và sức khỏe cộng đồng. Hiện trạng môi trường và những tồn tại trong quản lý môi trường tại các làng nghề của Hà Nội hiện nay cho thấy, để phát triển các làng nghề bền vững trong tương lai cần thiết phải có những chính sách, biện pháp tổng hợp nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường.
"Môi trường làng nghề Hà Nội chỉ thực sự được cải thiện khi cộng đồng dân cư trong làng nghề nhận thức được sự cần thiết và với vị trí trách nhiệm của mình dù là chủ cơ sở hay các cán bộ quản lý chính quyền địa phương, bà con dân cư sinh sống tại làng nghề đều có các hành động cụ thể tích cực, góp phần từng bước giảm thiểu các tác động ô nhiễm môi trường", GS. Đặng Kim Chi nhấn mạnh.
Theo Thiện Tâm
Tin liên quan
Tin mới hơn

Hà Nội: Tiếp tục mưa, nước rút chậm tại nhiều điểm úng ngập
10:06 | 27/08/2025 Môi trường

Chuyển biến về môi trường ở làng nghề Đại Bái
15:38 | 26/08/2025 Môi trường

Phường Yên Hoà: tổng vệ sinh môi trường chào mừng Quốc khánh 2/9
11:17 | 25/08/2025 Môi trường

Còn 24 khó khăn, vướng mắc liên quan đến Luật Bảo vệ môi trường
10:19 | 19/08/2025 Môi trường

Quyết tâm "về đích" đúng hẹn
10:02 | 18/08/2025 Môi trường

Thách thức về môi trường và hạ tầng tại làng nghề hấp cá Cửa Việt
14:34 | 15/08/2025 Môi trường
Tin khác

Chủ tịch Hà Nội đôn đốc việc đảm bảo vệ sinh môi trường tới từng khu phố
10:46 | 07/08/2025 Môi trường

Thủ tướng: Chậm nhất tháng 9 phải bố trí đất, xây dựng lại nhà ở cho các hộ bị mất nhà do thiên tai
10:08 | 06/08/2025 Tin tức

Gia Lai: Chung tay gìn giữ môi trường biển vì tương lai rùa biển
09:24 | 28/07/2025 Môi trường

Chuyển đổi hộ khoán thành người lao động: Hướng đi cần phát triển trong giao khoán các công ty nông nghiệp
09:12 | 26/07/2025 Môi trường

Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa to và dông
09:09 | 24/07/2025 Môi trường

Hoàn lưu bão số 3 gây mưa lũ lớn cho nhiều khu vực
09:27 | 23/07/2025 Môi trường

Ứng phó bão số 3: Bảo vệ tính mạng người dân là ưu tiên hàng đầu
09:21 | 21/07/2025 Môi trường

Hưng Yên xử lý “điểm đen” ô nhiễm tại làng nghề Minh Khai
13:47 | 17/07/2025 Môi trường

Kinh hoàng những núi rác khổng lồ ở những làng nghề tái chế lâu đời của tỉnh Hưng Yên
11:07 | 17/07/2025 Môi trường

Thủ tướng Chính phủ ký Chỉ thị 20/CT-TTg: Quyết liệt giải quyết ô nhiễm môi trường
13:49 | 16/07/2025 Môi trường

Thời tiết ngày 14/7: Mưa dông diện rộng nhiều nơi trên cả nước
10:13 | 14/07/2025 Môi trường

Hà Nội nắng nóng diện rộng, nhiệt độ cao nhất 35-36 độ C
08:48 | 08/07/2025 Môi trường

Cải thiện môi trường tại các làng nghề, cụm công nghiệp
09:18 | 07/07/2025 Môi trường

Thời tiết ngày 3/7: Mưa rào và dông vẫn bao trùm nhiều nơi trên cả nước
09:22 | 03/07/2025 Môi trường

Bảo vệ môi trường làng nghề theo hướng phát triển bền vững: Tìm hướng đi mới của các làng nghề
15:11 | 25/06/2025 Môi trường

Gia Lai: Triển lãm “Hồn của đất” tôn vinh tinh hoa gốm sứ và bản sắc văn hóa Việt
18:23 Văn hóa - Xã hội

Gia Lai sẵn sàng trở thành trung tâm đầu tư mới ở Tây Nguyên
18:22 Xúc tiến thương mại

Lễ hội “Tinh hoa Đại ngàn - Biển xanh hội tụ” bản giao hưởng nghệ thuật - văn hóa - du lịch đặc sắc của Gia Lai
18:21 Du lịch làng nghề

Thông báo phân luồng giao thông phục vụ Tổng duyệt Lễ kỷ niệm A80
14:35 Tin tức

Nâng tầm đặc sản quê hương
10:00 Làng nghề, nghệ nhân