Năng suất cao nhưng áp lực gia tăng

Sáng 15/4, tại phường Rạch Giá, UBND tỉnh An Giang tổ chức hội nghị sơ kết sản xuất, tiêu thụ lúa vụ đông xuân 2025-2026 và triển khai giải pháp vụ hè thu 2026. Hội nghị được tổ chức trực tiếp và trực tuyến với các xã, phường có sản xuất lúa trên toàn tỉnh.

Ruộng lúa của nông dân xã Hòn Đất quá ngày thu hoạch bị đổ rạp do thiếu máy cắt, làm tăng tỉ lệ hao hụt và giảm chất lượng. Ảnh: Trung Chánh.

Bà Nguyễn Thị Lê, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang cho biết, vụ đông xuân 2025-2026 toàn tỉnh xuống giống hơn 503.500 ha, đạt trên 99,5% kế hoạch, năng suất bình quân ước đạt 7,8 tấn/ha, tăng gần 3% so với cùng kỳ năm trước. Tổng sản lượng đạt khoảng 3,93 triệu tấn, vượt kế hoạch đề ra.

Không chỉ đạt sản lượng cao, chất lượng lúa cũng có bước chuyển biến rõ nét. Tỷ lệ lúa chất lượng cao chiếm hơn 73%, với các giống chủ lực như Đài Thơm 8, OM18, ST24, ST25… tiếp tục được mở rộng diện tích. Đây là tín hiệu cho thấy ngành nông nghiệp đã và đang dịch chuyển theo hướng nâng cao giá trị thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Việc cơ cấu giống hợp lý đã góp phần hình thành vùng nguyên liệu tập trung, phục vụ chế biến và xuất khẩu. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để tỉnh triển khai Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh.

Song song đó, các mô hình canh tác tiên tiến tiếp tục được nhân rộng. Nông dân từng bước áp dụng giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật, kết hợp tưới ướt - khô xen kẽ (AWD). Những giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí hơn 3,2 triệu đồng/ha mà còn nâng lợi nhuận bình quân trên 4,3 triệu đồng/ha so với canh tác truyền thống.

Việc triển khai Đề án 1 triệu ha đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Năm 2025, diện tích lúa chất lượng cao đạt chuẩn phát thải thấp của tỉnh đạt hơn 150.000 ha, vượt kế hoạch. Các mô hình trình diễn cho thấy năng suất tăng, chi phí giảm, lợi nhuận cải thiện đáng kể, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính.

Ông Ngô Công Thức, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang đánh giá vụ đông xuân 2025-2026 đạt nhiều thắng lợi, nhất là về năng suất nhưng nông dân đang đối mặt với nhiều khó khăn do chi phí đầu vào tăng, làm giảm lợi nhuận. Ảnh: Trung Chánh.

Tuy nhiên, theo ông Ngô Công Thức, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, mặc dù sản xuất là vụ đông xuân 2025-2026 đạt nhiều thắng lợi, nhất là về năng suất nhưng nông dân đang đối mặt với nhiều khó khăn. “Qua thực tế kiểm tra tại các địa phương, chúng tôi ghi nhận chi phí đầu vào tăng cao, đặc biệt là giá xăng dầu, vật tư nông nghiệp. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu máy gặt cục bộ vào thời điểm thu hoạch rộ và chi phí nhân công tăng cũng đang ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả sản xuất”, ông Thức nhấn mạnh.

Ông Thức cũng cho rằng, dù năng suất tăng nhưng nếu không giải quyết tốt các điểm nghẽn về chi phí và tiêu thụ thì hiệu quả chung của vụ mùa vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Điều này đặt ra yêu cầu phải đánh giá toàn diện vụ đông xuân để có giải pháp sát thực tế cho vụ hè thu 2026.

Nút thắt thị trường và liên kết tiêu thụ

Thực tế cho thấy, mặc dù trúng mùa nhưng nông dân lại kém vui khi đối mặt với quá nhiều áp lực. Giá vật tư nông nghiệp liên tục biến động, chi phí sản xuất tăng cao trong khi giá lúa lại thiếu ổn định, khiến lợi nhuận bị thu hẹp.

Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh An Giang Nguyễn Duy Linh Thảo nhận định, ngành lúa gạo hiện đang chịu tác động kép từ cung - cầu và chi phí tăng cao, ảnh hưởng đến giá thu mua lúa khi nông dân thu hoạch rộ. Ảnh: Trung Chánh.

Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh An Giang Nguyễn Duy Linh Thảo nhận định, ngành lúa gạo hiện đang chịu tác động kép từ cung - cầu và chi phí. “Nguồn cung nội địa tăng mạnh do thu hoạch rộ vụ đông xuân đã tạo áp lực giảm giá lúa. Trong khi đó, thị trường xuất khẩu lại gặp cạnh tranh gay gắt khi các quốc gia như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan duy trì nguồn cung ổn định”, bà Thảo phân tích.

Không chỉ vậy, chi phí logistics và vận chuyển cũng tăng cao do biến động giá nhiên liệu toàn cầu. Cước phí vận tải biển tăng từ 20.000-30.000 đồng/tấn gạo đã trực tiếp làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến giá thu mua lúa trong nước.

Lúa của nông dân An Giang thu hoạch xong nhưng chuỗi liên kết tiêu thụ bị đứt gãy, phải chất đống trên bờ ruộng chờ đợi nhiều ngày mới có thương lái đến thu mua. Ảnh: Trung Chánh.

Một điểm nghẽn lớn khác là liên kết tiêu thụ còn thiếu bền vững. Dù đã có nhiều doanh nghiệp tham gia liên kết, nhưng việc thực hiện cam kết giữa các bên vẫn chưa đồng đều. Khi thị trường biến động, tình trạng phá vỡ hợp đồng hoặc không chia sẻ rủi ro vẫn xảy ra, khiến niềm tin giữa nông dân và doanh nghiệp chưa thực sự vững chắc.

Trước những khó khăn trên, ngành Công Thương đề xuất nhiều giải pháp trọng tâm như đảm bảo nguồn cung vật tư ổn định, kiểm soát giá đầu vào, phát triển hệ thống logistics, đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đồng thời, cần xây dựng chuỗi liên kết bền vững dựa trên “chữ tín”, trong đó doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro.

Ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An cho rằng tổ chức sản xuất lúa hiện còn nhiều vướng mắc, các dự án liên kết chưa được phê duyệt chính thức, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân rất khó thiết lập chuỗi liên kết bền vững. Ảnh:Trung Chánh.

Theo ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, Đề án 1 triệu ha là hướng đi đúng, nhưng khâu tổ chức thực hiện còn nhiều vướng mắc. “Khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu các dự án liên kết được phê duyệt chính thức. Khi chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân rất khó thiết lập chuỗi liên kết bền vững”, ông Bình nêu điểm nghẽn trong sản xuất lúa hiện nay.

Ông Bình cũng chỉ ra rằng, việc thiếu dự án cụ thể khiến ngân hàng chưa thể giải ngân vốn cho chuỗi lúa gạo. Điều này làm hạn chế khả năng đầu tư của doanh nghiệp và cản trở quá trình mở rộng mô hình sản xuất quy mô lớn.

Từ góc độ doanh nghiệp, nếu triển khai hiệu quả 350.000ha lúa chất lượng cao tại An Giang, giá trị mang lại là rất lớn, không chỉ về kim ngạch xuất khẩu mà còn giúp tăng thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, cần tháo gỡ nhanh các nút thắt về tổ chức sản xuất và vốn tín dụng.

Về phía ngành nông nghiệp, giải pháp then chốt vẫn là tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên canh, nâng cao vai trò hợp tác xã, đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp và ứng dụng khoa học công nghệ. Việc triển khai hệ thống đo đếm, báo cáo phát thải (MRV) cũng được xem là bước đi quan trọng để tham gia thị trường carbon trong tương lai.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Ngô Công Thức nhấn mạnh, để chuẩn bị tốt cho vụ hè thu 2026, cần tập trung tháo gỡ các khó khăn về chi phí, liên kết tiêu thụ và nguồn vốn. “Tôi đề nghị các ngành, địa phương, doanh nghiệp và ngân hàng cùng ngồi lại, trao đổi thẳng thắn để tìm giải pháp thiết thực, đảm bảo sản xuất hiệu quả và bền vững”, ông Thức chỉ đạo.

Có thể thấy, vụ lúa đông xuân 2025-2026 là một mùa vụ thắng lợi về năng suất nhưng cũng bộc lộ rõ những điểm nghẽn nội tại của ngành lúa gạo. Khi bài toán đầu ra chưa được giải quyết triệt để, người nông dân vẫn còn nhiều nỗi lo trên cánh đồng.

Trong bối cảnh đó, việc chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, gắn sản xuất với thị trường, giảm chi phí và nâng cao chất lượng là con đường tất yếu. Chỉ khi giải quyết đồng thời cả hai bài toán năng suất và tiêu thụ, hạt gạo An Giang mới có thể phát triển bền vững và vươn xa trên thị trường quốc tế.