Tái hiện sinh động “Lễ mừng chiến thắng” của người Jrai

Đối với cộng đồng dân tộc Jrai “Lễ mừng chiến thắng” mang ý nghĩa thiêng liêng, vừa là lời tạ ơn các vị thần linh đã che chở buôn làng, vừa là biểu tượng của tinh thần đoàn kết cộng đồng. Nghi lễ phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa cá nhân với cộng đồng, đồng thời gửi gắm khát vọng về cuộc sống ấm no, bình yên.

Làng Bẹk hân hoan chào đón đại đại biểu, du khách về tham dự “Lễ mừng chiến thắng”

Trong 2 ngày 30 và 31/3, “Lễ mừng chiến thắng” diễn ra với 2 phần nội dung gồm: nghi lễ thông linh – hội đồng già làng đại diện cộng đồng thực hiện nghi thức kết nối với thần linh, và phần lễ với các hoạt động văn hóa, cồng chiêng, xoang, ẩm thực….

Tại nghi lễ thông linh, Hội đồng già làng đã tổ chức lễ cúng dựng cây nêu, đưa trâu vào cây nêu; tiếp đó khấn mời các Yàng xuống nhận lễ vật và ban ơn. Vật hiến sinh gồm 1 con trâu, 1 con heo, 1 con dê và 1 con gà trống.

Hội đồng già làng thực hiện nghi thức cúng, khấn trước khi dựng cây nêu.

Theo già làng Puih Gôc: Trong quan niệm của người Jrai, mọi chiến thắng đều có được nhờ sự phù hộ của các vị thần như thần Rừng, thần Nước, thần Núi và Yàng Pơtao. Chính niềm tin ấy đã trở thành điểm tựa tinh thần, giúp cộng đồng vượt qua tai ương, bảo vệ cuộc sống bình yên nơi buôn làng.

Trong bối cảnh hiện nay, “Lễ mừng chiến thắng” không còn mang ý nghĩa chiến thắng kẻ thù như trước, mà đây đã trở thành dịp để cộng đồng cùng nhau chia sẻ niềm vui khi vượt qua khó khăn, thiên tai, dịch bệnh, cũng như ghi nhận những thành quả trong lao động, sản xuất.

Già làng Puih Gôc cho biết: “Việc phục dựng nghi lễ không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống đấu tranh bảo vệ buôn làng của cha ông, mà còn góp phần nâng cao ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc mình”.

Hội đồng già làng cùng nhau dựng cây nêu.

Sau phần nghi lễ trang nghiêm là không gian hội sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc. Nổi bật là màn múa khiên dũng mãnh của các chàng trai, tái hiện khí thế chiến thắng hào hùng. Tiếp đó, dân làng và du khách cùng hòa mình trong nhịp cồng chiêng rộn rã, thưởng thức rượu cần và các món ẩm thực truyền thống. “Lễ mừng chiến thắng” kết thúc sau Lễ ăn trâu.

Các bạn trẻ tham gia nướng gà, chuẩn bị món ăn phục vụ phần hội.

Phần hội không chỉ là dịp vui chơi, giao lưu mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi các giá trị truyền thống được tái hiện một cách sinh động. Những điệu xoang uyển chuyển, tiếng chiêng vang vọng cùng hương vị ẩm thực đặc trưng đã tạo nên một bức tranh văn hóa đậm đà bản sắc.

Giữ giữ gìn bản sắc văn hoá truyền thống

Làng Bẹk hiện có 264 hộ dân, trong đó đồng bào Jrai chiếm gần 75% dân số. Do điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, suốt gần 15 năm qua, người dân nơi đây chưa có cơ hội tổ chức phục dựng “Lễ mừng chiến thắng”, một nghi lễ truyền thống mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của cộng đồng. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nghi lễ này cùng nhiều giá trị văn hóa truyền thống khác đang đứng trước nguy cơ mai một, đứt gãy nếu không được quan tâm gìn giữ kịp thời.

Người dân trong làng lần lượt ném gạo và dây rừng vào con trâu hiến sinh nhằm gửi gắm mong ước vào con vật sẽ hiến tế cho Yàng.

Chính vì vậy, việc phục dựng lễ hội lần này, với sự đồng hành của Bảo tàng Pleiku, không chỉ mang lại niềm vui mà còn khơi dậy niềm tự hào sâu sắc trong cộng đồng dân cư. Lễ hội được tái hiện theo đúng phong tục truyền thống, đồng thời tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, trực tiếp tham gia, trải nghiệm và cảm nhận giá trị văn hóa của dân tộc mình.

Lần đầu tiên được hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống, chị Puih Bduj xúc động chia sẻ: “Đã rất lâu rồi làng Bẹk mới tổ chức lại lễ mừng chiến thắng nên tôi rất vui mừng và xúc động. Những ngày qua, bà con trong làng đã háo hức cùng nhau tập luyện, chuẩn bị chu đáo từng phần việc để lễ phục dựng diễn ra trọn vẹn.”

Người dân trong làng gác lại công việc cùng con cái đến tham dự lễ phục dựng.

Đây là năm thứ ba Bảo tàng Pleiku tổ chức phục dựng “Lễ mừng chiến thắng”. Trước đó, đơn vị đã phối hợp phục dựng thành công nghi lễ này của người Bahnar tại các xã thuộc huyện Đak Đoa và Kbang (cũ), góp phần từng bước khôi phục và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Trong bối cảnh Gia Lai đăng cai Năm Du lịch quốc gia 2026, việc bảo tồn và phát huy các lễ hội dân gian như “Lễ mừng chiến thắng” tại làng Bẹk càng trở nên ý nghĩa. Không chỉ góp phần gìn giữ “hồn cốt” văn hóa dân tộc, hoạt động này còn mở ra hướng đi mới trong việc khai thác giá trị di sản phục vụ phát triển du lịch bền vững.

Trong ngày lễ, đàn ông và phụ nữ đều tham gia chia vui, cùng nhau nhảy múa, uống rượu cần.

Theo bà Y Phương -Trưởng phòng Trưng bày và Truyền thông Bảo tàng Pleiku: thời gian qua, được sự quan tâm chỉ đạo của UBND tỉnh Gia Lai, các địa phương trong tỉnh đã tổ chức phục dựng nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số như: lễ mừng lúa mới, lễ mừng nhà rông mới, lễ chuyển gươm của Yang Pơtao Apui, lễ thổi tai… Các hoạt động phục dựng được triển khai công phu từ khâu nghiên cứu, ghi chép đến xây dựng phim tư liệu.

Năm 2026, định hướng này tiếp tục được tỉnh Gia Lai chỉ đạo đẩy mạnh triển khai với nhiều hình thức đa dạng hơn. “Trong thời gian tới, Bảo tàng Pleiku sẽ tiếp tục tham mưu, khảo sát tại các địa bàn để tổ chức phục dựng các nghi lễ truyền thống của đồng bào Jrai và Bahnar. Qua đó, góp phần quảng bá rộng rãi, thu hút du khách đến Gia Lai tham quan, trải nghiệm và tìm hiểu những nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc nơi đây”, bà Y Phương chia sẻ.