Nhiều cơ sở đúc nhôm tại xã Văn Môn (Yên Phong, Bắc Ninh) xả xỉ thải, khí thải không qua xử lý, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Thực trạng môi trường ở xã Văn Môn

Xã Văn Môn có năm thôn (Quan Đình, Quan Độ, Mẫn Xá, Phù Xá và Tiền Thôn) với khoảng hơn 3.300 hộ. Trong đó có hơn 1.000 hộ làm nghề buôn bán phế liệu và tái chế nhôm và tập trung chủ yếu ở thôn Mẫn Xá (khoảng 450 cơ sở cô đúc nhôm, 100 cơ sở kinh doanh phế liệu). Trải qua nhiều năm hoạt động, lượng xỉ thải ra môi trường lên đến hơn 300 nghìn tấn, khói từ các lò đúc nhôm thủ công xả ra cũng khiến bầu không khí trong xã luôn ngột ngạt, khó chịu. Từ nhiều năm nay hàng nghìn hộ dân xã Văn Môn luôn phải sống trong cảnh khói bụi, ô nhiễm môi trường và số người mắc các bệnh về đường hô hấp, ung thư trong xã ngày càng gia tăng…

Theo kết quả quan trắc chất lượng môi trường ở xã Văn Môn cho thấy, tiếng ồn, bụi, SO2, NO2 đều vượt quy chuẩn cho phép từ 1,2 đến 2,8 lần; Các chỉ tiêu phân tích hữu cơ và các kim loại nặng cao hơn quy chuẩn cho phép từ 1,5 đến 16 lần. Vấn đề ô nhiễm nguồn nước mặt cũng đang ở mức báo động. Nước thải từ quá trình sản xuất và sinh hoạt… không được thu gom, xử lý mà xả trực tiếp ra các ao hồ, kênh mương thông qua các hệ thống cống rãnh thoát nước xung quanh làng nghề, trong khi hệ thống thoát nước của địa phương không có hoặc bị xuống cấp, không còn khả năng thoát nước, dẫn đến nước thải bị ứ đọng lâu ngày, gây ô nhiễm môi trường.. Riêng nguồn nước ngầm cũng ô nhiễm nặng, xong chưa có cơ quan nào đứng ra công bố kết quả cụ thể!

Chất thải từ hoạt động tái chế nhôm tại làng nghề Mẫn Xá đang đặt ta nhiều thách thức về môi trường tại địa phương.

Ví dụ, lượng chất thải rắn phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh của làng nghề Mẫn Xá khoảng hơn 80 tấn/ngày. Lượng chất thải này không được thu gom, xử lý, mà đổ bừa bãi ra môi trường xung quanh, đặc biệt là ao, hồ, rãnh thoát nước và ven các đường giao thông. Tình trạng này mãi kéo dài không chỉ gây mất mỹ quan trên địa bàn, mà còn tác động xấu tới cuộc sống của người dân trong làng nói riêng và toàn xã nói chung.

Ông Nguyễn Văn Hiệp, người dân trong xã bức xúc: “Ngày nắng cũng như mưa, các ống khói tại những lò cô đúc nhôm bốc lên nghi ngút, tỏa ra khắp nơi như những màn sương lờ mờ. Nhà quét, lau dọn mỗi ngày vài lần mà bụi vẫn bám đầy. Khổ nhất là những hôm thời tiết thay đổi, mùi khói từ các lò đúc khiến mọi người ho khan, khó thở. Thanh niên khỏe mạnh còn đỡ chứ người cao tuổi và các cháu nhỏ không thể chịu nổi. Người dân địa phương đã nhiều lần phản ánh đến chính quyền các cấp nhưng tình trạng ô nhiễm không
được xử lý!”.

Toàn cản khu vực người dân thường xuyên đổ trộm sỉ thải tại làng Mẫn Xá.

Tìm lời giải cho bài toán ô nhiễm môi trường

Ông Nguyễn Đình Phương, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, cho biết: Môi trường ở xã Văn Môn, huyện Yên Phong hiện đang ở mức báo động. Để xử lý dứt điểm tình trạng này, các cơ quan chức năng ở địa phương, đặc biệt là Sở Tài nguyên-Môi trường đã đề xuất với UBND tỉnh ba nhóm giải pháp có tính đột phá, như sau:

Nhóm thứ nhất, quản lý và xử lý chất thải rắn làng nghề tồn đọng và phát sinh mới. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh kiến nghị giao UBND huyện Yên Phong đẩy nhanh tiến độ lập Dự án đầu tư thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn tồn đọng tại xã Văn Môn theo tinh thần chỉ đạo của UBND tỉnh Bắc Ninh; Khẩn trương đầu tư xây dựng khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt và chất thải làng nghề xã Văn Môn. UBND xã Văn Môn và UBND huyện Yên Phong phải xây dựng phương án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải một cách phù hợp theo quy định quản lý chất thải. Mở thêm các điểm đổ thải tập trung để người dân, hộ gia đình, cơ sở sản xuất tạm thời đổ xỉ thải vào; Tổ chức họp dân và thống nhất với người dân về việc tạm thu để có thể chi trả kinh phí thu gom, xử lý lượng chất thải phát sinh. Lập dự án, tiến hành lắp đặt hệ thống camera giám sát các tuyến đường chính ra vào các khu vực làng nghề và khu vực bãi thải hiện tại trong làng nghề, giao cán bộ có trách nhiệm trực online 24/24h, kết nối đường truyền về Phòng Cảnh sát môi trường (Công an tỉnh Bắc Ninh), công an huyện Yên Phong và công an xã Văn Môn.

Nhóm thứ hai, quản lý nguồn nguyên liệu, phế liệu đầu vào”. Sở Tài nguyên và Môi trường tham mưu để UBND tỉnh giao Sở Công an tỉnh chủ trì phối hợp với UBND huyện Yên Phong khẩn trương có biện pháp ngăn chặn việc đưa phế liệu nhôm là chất thải công nghiệp chưa qua xử lý, dầu thải về cô đúc tại khu vực làng nghề. Đặc biệt ngăn chặn việc đưa tro, xỉ phát sinh từ các nhà máy sản xuất nhôm từ nhiều nơi trên địa bàn trong và ngoài tỉnh về khu vực làng nghề để tận thu và đổ thải. Cùng với đó, có phương án bố trí khu vực lưu giữ tang vật vi phạm an toàn đối với môi trường; Thành lập tổ liên ngành lập chốt 24/24h kiểm tra các phương tiện vận chuyển phế liệu ra, vào làng nghề Mẫn Xá và xử lý nghiêm các cơ sở vận chuyển phế liệu vào địa phương.
Nhóm thứ ba, xử lý khí thải. Sở Tài nguyên và Môi trường đề xuất với UBND tỉnh giao UBND huyện Yên Phong yêu cầu các cơ sở tái chế kim loại trong làng nghề Mẫn Xá phải đầu tư hệ thống xử lý khí thải đảm bảo quy định mới được phép hoạt động. Kinh phí lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống xử lý khí thải do chủ các cơ sở chịu trách nhiệm chi trả; Chỉ đạo các Sở, ngành, UBND huyện Yên Phong đẩy mạnh công tác thanh, kiểm tra việc chấp hành Luật Bảo vệ Môi trường đối với các hộ gia đình, cơ sở sản xuất theo kế hoạch hoặc đột xuất; Kiên quyết xử lý nghiêm đối với các hộ gia đình, cơ sở vi phạm Luật Bảo vệ môi trường theo qui định của pháp luật; Tạo điều kiện hỗ trợ các hộ dân tại làng nghề Mẫn Xá chuyển hoạt động sản xuất vào cụm công nghiệp, tiến tới kế hoạch di dời toàn bộ các cơ sở sản xuất trong làng nghề vào cụm công nghiệp, khu sản xuất tập trung.
Còn theo ông Nguyễn Duy Phúc, Phó chủ tịch UBND huyện Yên Phong, khó khăn lớn nhất hiện nay của địa phương là chưa xây dựng được định mức, đơn giá xử lý chất thải rắn tồn đọng tại xã Văn Môn cho nên chưa tiến hành được các bước tiếp theo.

Nhưng, ngay sau khi khung đơn giá được xây dựng, UBND huyện sẽ trình Sở Tài chính tỉnh thẩm định và trình UBND tỉnh phê duyệt. Hiện tại UBND huyện chỉ đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện phối hợp xã Văn Môn và đơn vị tư vấn xây dựng quy chế quản lý và vận hành khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt và chất thải rắn làng nghề Mẫn Xá; Xã hội hóa việc đầu tư xây dựng khu xử lý sử dụng công nghệ hiện đại để xử lý triệt để xỉ thải. Cùng với đó tập trung tuyên truyền tạo sự đồng thuận trong cán bộ, đảng viên và nhân dân có đất thu hồi để thực hiện dự án.

Tình trạng ô nhiễm đang diễn ra ở làng Mẫn Xá, một trong những làng nghề ô nhiễm nhất cả nước, đã đến mức báo động đỏ. Được biết, mới đây, UBND tỉnh Bắc Ninh đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính 5 cơ sở đúc nhôm tại thôn Mẫn Xá với số tiền lên tới 175 triệu đồng/cơ sở và ra quyết định đình chỉ hoạt động 9 tháng do thực hiện hành vi cô đúc nhôm, nhưng không có báo cáo đánh giá tác động môi trường được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Cùng với đó đã cưỡng chế 140 hộ lấn chiếm đất đai, trong đó hầu hết là các cơ sở đúc nhôm gây ô nhiễm môi trường. Động thái này được dư luận xã hội ở địa phương đồng tình và đánh giá cao. Song, đây mới chỉ là xử lý ban đầu, còn về lâu, về dài các cấp, các ngành của tỉnh Bắc Ninh phải khẩn trương vào cuộc. Trong đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của nhân dân, các cơ sở sản xuất trong làng nghề thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Tập trung vận động nhân dân, cơ sở sản xuất tích cực tham gia trong việc thực hiện đầu tư hệ thống xử lý khí thải đảm bảo khí thải thoát ra ngoài môi trường đạt quy chuẩn môi trường theo quy định; Phân loại chất thải làng nghề và chuyển giao chất thải theo đúng quy định hoặc cho đơn vị có năng lực; Nói không với việc đổ, đốt chất thải bừa bãi không đúng nơi quy định… Đặc biệt là, tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý nghiêm những trường hợp cố tình vi phạm; Đẩy nhanh tiến độ quy hoạch và đưa làng nghề tái chế nhôm ra khỏi khu dân cư.

Bài và ảnh Tuệ Minh