Mặc có công trình cấp nước tập trung song người dân xã Tân Lập (Sông Lô) vẫn chủ yếu sử dụng nước giếng khoan (Ảnh chụp tại hộ gia đình ông Nguyễn Kim Anh, thôn Cẩm Bình)

Là địa phương cán đích NTM sớm trên địa bàn huyện Sông Lô, năm 2019, xã Tân Lập được chọn làm điểm để xây dựng NTM nâng cao, thôn dân cư kiểu mẫu của huyện.

Qua rà soát thực trạng các tiêu chí NTM, để đạt NTM nâng cao, thôn dân cư kiểu mẫu, xã hiện còn 4 hạng mục khó đạt gồm: Giao thông, thu nhập, tổ chức sản xuất và môi trường.

Về giao thông, ngoài các tuyến trục xã, liên xã, Tân Lập còn 17% đường trục thôn, 44% đường trục chính nội đồng, 51% đường ngõ xóm chưa thể cứng hóa.

Về thu nhập, năm 2020, thu nhập bình quân đầu người của xã mới chỉ đạt 41 triệu đồng/người/năm, thấp hơn 19 triệu đồng so với điều kiện đạt chuẩn theo quy định của UBND tỉnh.

Cũng do điều kiện tự nhiên khó khăn, hình thức tổ chức sản xuất trên địa bàn xã khó phát triển, chưa xây dựng được mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao, hoặc các mô hình áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất, gắn với đảm bảo VSATTP. Về tiêu chí môi trường, mặc dù xã được cấp nước sạch tập trung, song đến nay, mới chỉ có 51% hộ dân sử dụng nước sạch, còn lại vẫn sử dụng nước giếng đào, giếng khoan.

Theo ông Lê Trọng Tài, Chủ tịch UBND xã Tân Lập: Là xã miền núi, bắt tay vào xây dựng NTM với xuất phát điểm thấp; tình hình sản xuất, phát triển kinh tế chủ yếu còn mang tính chất tự phát, nhỏ lẻ.

Trình độ dân trí không đồng đều, vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước, đặc biệt trong vấn đề GPMB. Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến cơ sở hạ tầng của xã được đầu tư đạt chuẩn nhưng chưa nâng cao, trong đó có việc cứng hóa GTNT, cảnh quan môi trường.

Hiện nay, nguồn lực đầu tư của xã còn hạn chế, nhiều tiêu chí tuy đạt xong cần có thời gian để hoàn thiện.

Mặt khác, Tân Lập là xã thuần nông, chưa có nhiều cơ sở SXKD, thu hút, tạo việc làm cho lao động, nhiều lao động phải sang các địa phương khác làm việc, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động trong mùa vụ thu hoạch, đẩy giá nhân công lên cao, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Do vậy, thu nhập bình quân đầu người của một bộ phận người dân còn thấp.

Được lựa chọn xây dựng NTM nâng cao, thôn dân cư kiểu mẫu của huyện Lập Thạch, xã Thái Hòa hiện còn 6 hạng mục chưa đạt gồm: Giao thông, môi trường, phát triển sản xuất, đào tạo việc làm, thu nhập và văn hóa.

Cũng như nhiều xã miền núi khác, do địa hình phức tạp, đến nay, tỷ lệ cứng hóa đường trục thôn, liên thôn, ngõ xóm của xã mới đạt 95% (yêu cầu 100%), tỷ lệ đường trục xã, trục thôn có đèn điện chiếu sáng đạt 51% (yêu cầu trên 80%); 58% số hộ dân sử dụng nước sạch, tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại đảm bảo vệ sinh môi trường dưới 90%; giá trị sản xuất bình quân mới đạt 107 triệu đồng/1ha (yêu cầu hơn 140 triệu/1ha); tỷ lệ lao động có việc làm đã qua đào tạo dưới 65%; thu nhập bình quân đầu người đạt 52 triệu đồng/người/năm (yêu cầu trên 60 triệu đồng/người/năm). Riêng với tiêu chí văn hóa, toàn xã hiện có 8 nhà văn hóa cần mở rộng thêm từ 300 – 400m2 mới đạt tiêu chuẩn quy định.

Ông Nguyễn Anh Chiến, Chủ tịch UBND xã Thái Hòa cho biết: Là xã thuộc khu vực miền núi, nguồn lực để đầu tư xây dựng NTM của xã là rất lớn.

Ngoài ngân sách của xã, hỗ trợ của huyện, việc huy động nguồn lực xã hội hóa rất khó khăn do người dân chủ yếu sinh sống bằng nghề nông, thu nhập bình quân đầu người không cao, trong khi trên địa bàn ít doanh nghiệp, hoặc cơ sở SXKD có mô hình sản xuất lớn.

Riêng với 2 tiêu chí là nhà văn hóa và môi trường, hiện nay, để cải tạo, nâng cấp toàn bộ hệ thống nhà văn hóa tại các thôn dân cư cần kinh phí rất lớn.

Về môi trường, do chưa có hệ thống thu gom, xử lý, toàn bộ nước thải chăn nuôi của xã xả thẳng ra kênh mương, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước.

Trước đó, xã được Chi cục Bảo vệ môi trường hỗ trợ xây dựng bể thu gom, xử lý nước thải với tổng kinh phí đầu tư 5 tỷ đồng, nhưng do nhu cầu phát triển sản xuất, hệ thống này đến nay đã quá tải, hoạt động không hiệu quả.

Ngoài ra, do địa bàn rộng, việc phân loại rác thải tại nguồn gặp nhiều khó khăn, nhiều hộ gia đình vẫn còn thói quen xử lý rác thải tại chỗ, gây mất vệ sinh môi trường...

Khảo sát tại nhiều xã thuộc khu vực miền núi cho thấy, để hoàn thành đích đến NTM nâng cao, thôn dân cư kiểu mẫu, hầu hết các xã đều thiếu kinh phí thực hiện, trong khi đó, do điều kiện tự nhiên không thuận lợi, khó thu hút đầu tư, phát triển sản xuất, dẫn đến thu nhập bình quân đầu người, đời sống của người dân không cao, khó huy động được nguồn lực xã hội hóa.

Trong khi xây dựng NTM là một quá trình cần cả chính quyền và người dân cùng thực hiện, tỉnh ta lại có khoảng hơn 40% tổng số xã trên địa bàn là xã miền núi, với xuất phát điểm thấp, các xã cần cố gắng, nỗ lực hơn để khắc phục khó khăn.

Bên cạnh đó, rất cần UBND tỉnh có thêm cơ chế đặc thù, hỗ trợ kịp thời cho các xã trong công cuộc xây dựng NTM nâng cao, thôn dân cư kiểu mẫu, để miền núi sớm tiến kịp miền xuôi.

Theo Hoàng Sơn