Một trong những khu vực đang được giám sát nghiêm ngặt về công tác bảo vệ môi trường là Dự án Khu đô thị mới, phố đi bộ trung tâm phường Phan Đình Phùng. Dự án có quy mô hơn 6,64ha, hiện đang triển khai đồng loạt các hạng mục thi công hạ tầng kỹ thuật, hệ thống hầm ngầm và các công trình thấp tầng, shophouse.

Đây là dự án có khối lượng thi công lớn, đặc biệt là hoạt động đào đắp, vận chuyển đất đá với mật độ cao. Trung bình mỗi ngày, khoảng 2.000 – 2.500m³ đất được vận chuyển ra vào công trường, tạo áp lực không nhỏ lên môi trường đô thị xung quanh, nhất là nguy cơ phát tán bụi trên các tuyến đường lân cận – nơi có mật độ dân cư và phương tiện giao thông cao. Trước những lo ngại của người dân về tình trạng bụi gia tăng trong quá trình thi công, Ban Quản lý Dự án đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp kiểm soát.

Theo đó, công trường được bố trí 6 cổng ra vào, trong đó 4 cổng lắp đặt hệ thống cầu rửa xe tự động, hoạt động liên tục từ sáng đến tối. Tất cả các phương tiện vận chuyển đất, cát, phế thải xây dựng đều bắt buộc phải rửa sạch bánh xe và gầm xe trước khi rời khỏi công trường, nhằm hạn chế tối đa việc kéo bùn đất, bụi bẩn ra môi trường bên ngoài.

Xịt rửa xe vận chuyển vật liệu xây dựng trước khi lưu thông.

Ông Lê Hồng Hà, Giám đốc Ban Quản lý Dự án Phố đi bộ Thái Nguyên, cho biết: “Kiểm soát bụi không còn là biện pháp mang tính đối phó, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong suốt quá trình thi công. Ngoài việc chấp hành nghiêm các quy định của cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi cũng nhận thức rất rõ rằng nếu để bụi phát tán nhiều sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân xung quanh, đồng thời tác động đến hình ảnh, uy tín của chủ đầu tư và các nhà thầu.”

Theo ông Hà, Ban Quản lý dự án đã yêu cầu toàn bộ các nhà thầu ký cam kết trách nhiệm về bảo vệ môi trường, coi đây là một trong những tiêu chí đánh giá quá trình thi công. “Chúng tôi duy trì thường xuyên các biện pháp như phun nước mặt bằng, che phủ vật liệu, vệ sinh đường nội bộ, xử lý bề mặt công trường và kiểm tra đột xuất. Trường hợp nhà thầu vi phạm sẽ bị nhắc nhở, thậm chí đình chỉ thi công nếu không khắc phục kịp thời,” ông Hà nhấn mạnh.

Không chỉ tại phường Phan Đình Phùng, Dự án Khu đô thị số 1 Huống Thượng (phường Linh Sơn) cũng là điểm nóng về nguy cơ phát tán bụi do đang trong giai đoạn cao điểm san gạt, đào đắp nền móng, với lượng lớn xe cơ giới hoạt động liên tục. Trước thực tế đó, ngay từ đầu năm, Ban Quản lý dự án đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị thi công triển khai nhiều giải pháp kiểm soát môi trường.

Cụ thể, mặt đường nội bộ và các tuyến đường kết nối với công trường được tưới nước từ 4 – 5 lần/ngày, đặc biệt vào những khung giờ cao điểm nắng nóng. Các bãi tập kết vật liệu đều được che phủ kín, hệ thống rào chắn xung quanh công trường được lắp đặt nhằm giảm thiểu bụi phát tán ra khu dân cư.

Đồng thời, lực lượng giám sát môi trường được bố trí thường xuyên để kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ phát sinh. Những biện pháp này bước đầu đã góp phần giảm thiểu tình trạng bụi bẩn, từng bước tạo sự yên tâm cho người dân sinh sống xung quanh các khu vực dự án, đồng thời cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong ý thức trách nhiệm môi trường của các chủ đầu tư và nhà thầu trên địa bàn.

Tại những địa bàn tập trung nhiều hoạt động sản xuất, xây dựng như phường Tích Lương chính quyền địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch tổng kiểm tra, rà soát các nguồn phát thải ngay từ cuối tháng 11-2025. Đợt kiểm tra được triển khai trong bối cảnh nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng, đặc biệt trong mùa khô và giai đoạn cao điểm thi công các công trình hạ tầng.

Trong bối cảnh chất lượng không khí có nhiều diễn biến khó lường, Thái Nguyên đang đứng trước bài toán song hành giữa phát triển kinh tế và bảo đảm môi trường sống an toàn cho người dân. Việc tăng cường kiểm soát bụi tại các công trường, hạn chế phát thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp, hay nâng cấp công tác vệ sinh, rửa đường đô thị mới chỉ là những giải pháp mang tính trước mắt, nhằm giảm áp lực tức thời lên môi trường không khí. Về lâu dài, tỉnh cần tiếp tục đầu tư phát triển hệ thống quan trắc không khí tự động, mở rộng phạm vi giám sát, phủ kín các khu vực đô thị, khu công nghiệp và trục giao thông chính. Song song với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường dùng chung, phục vụ công tác theo dõi, dự báo và quản lý chất lượng không khí một cách khoa học, chủ động. Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, việc gia tăng diện tích cây xanh đô thị, hình thành các vành đai xanh, không gian mở cũng được xem là “lớp lọc tự nhiên” hiệu quả cho không khí. Đồng thời, cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch xây dựng theo hướng hài hòa giữa phát triển và bảo vệ môi trường, coi yếu tố môi trường là tiêu chí bắt buộc trong mọi quyết định đầu tư, nhằm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho Thái Nguyên trong dài hạn.

Trong bức tranh chung về ô nhiễm không khí đô thị, Thái Nguyên không phải là trường hợp cá biệt mà có nhiều điểm tương đồng với Hà Nội địa phương thường xuyên đối mặt tình trạng bụi mịn, phát thải từ xây dựng, giao thông và công nghiệp. Thực tiễn từ Hà Nội cho thấy, việc siết chặt kiểm soát nguồn phát thải, tăng cường quan trắc không khí và công khai dữ liệu môi trường là giải pháp cần thiết và không thể trì hoãn. Đây cũng là kinh nghiệm quan trọng để Thái Nguyên tham chiếu, từ đó chủ động hơn trong quản lý chất lượng không khí, tránh lặp lại “vết xe đổ” của các đô thị lớn đang chịu áp lực ô nhiễm ngày càng gia tăng.

Hà Nội đã và đang triển khai nhiều phương án đồng bộ để kiểm soát, giảm thiểu ô nhiễm không khí.

Thời gian qua, Hà Nội đã và đang triển khai nhiều phương án đồng bộ để kiểm soát, giảm thiểu ô nhiễm không khí, tập trung vào các nhóm giải pháp sau: Thứ nhất, siết chặt quản lý nguồn phát thải. Thành phố tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm tại các công trường xây dựng, yêu cầu che chắn, phun nước giảm bụi, rửa xe trước khi ra khỏi công trường; kiểm soát chặt hoạt động vận chuyển vật liệu xây dựng. Với các cơ sở sản xuất, Hà Nội rà soát, yêu cầu lắp đặt hệ thống xử lý khí thải, từng bước di dời các cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư. Thứ hai, kiểm soát phát thải từ giao thông. Hà Nội triển khai kiểm định khí thải nghiêm ngặt hơn với phương tiện cơ giới, thí điểm hạn chế xe máy, ô tô cũ tại một số khu vực nội đô; đồng thời phát triển giao thông công cộng như metro, xe buýt, xe buýt điện nhằm giảm lượng phương tiện cá nhân. Thứ ba, tăng cường quan trắc và công khai chất lượng không khí. Thành phố đầu tư, mở rộng hệ thống trạm quan trắc không khí tự động, cập nhật dữ liệu theo thời gian thực và công bố rộng rãi để người dân theo dõi, qua đó nâng cao cảnh báo sớm và phục vụ điều hành quản lý môi trường. Thứ tư, đẩy mạnh không gian xanh và giải pháp tự nhiên. Hà Nội chú trọng trồng thêm cây xanh đô thị, cải tạo công viên, hồ điều hòa, hình thành các vành đai xanh nhằm cải thiện vi khí hậu và giảm bụi mịn trong không khí. Thứ năm, hoàn thiện chính sách và nâng cao ý thức cộng đồng. Song song với các biện pháp kỹ thuật, thành phố tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về trách nhiệm bảo vệ môi trường, coi đây là yếu tố then chốt để kiểm soát ô nhiễm bền vững.

Những phương án này cho thấy Hà Nội đang chuyển từ cách làm bị động sang quản lý ô nhiễm không khí mang tính hệ thống, là kinh nghiệm quan trọng để các địa phương đang đô thị hóa nhanh như Thái Nguyên tham khảo và áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế.