Những năm gần đây, mô hình trồng sen tại xã Chuyên Mỹ, Hà Nội ngày càng phát triển và mang lại hiệu quả kinh tế tích cực cho người dân. Nhiều diện tích đất trũng, cấy lúa kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang trồng sen, góp phần nâng cao thu nhập và tạo cảnh quan sinh thái đẹp cho địa phương.

Những đầm sen đang dần trở thành điểm nhấn mới trên những vùng đất trũng của ngoại thành Hà Nội. Thay cho những chân ruộng hiệu quả thấp, sen Bách Diệp hồng, sen Mặt Bằng được đưa vào sản xuất theo hướng bài bản hơn, có hỗ trợ kỹ thuật, vật tư và từng bước gắn với thị trường tiêu thụ.

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai mô hình sản xuất cây sen thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường tại hai xã Chuyên Mỹ và Ứng Hòa, với tổng diện tích 20ha, mỗi địa phương 10ha.

Các hộ tham gia được hỗ trợ 50% giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Đây không đơn thuần là việc đưa một giống cây mới vào sản xuất, mà còn là bước thử nghiệm hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với những khu vực đất trũng, khó canh tác lúa hiệu quả.

Từ vùng trũng đến vùng sản xuất sen giá trị cao

Tại xã Chuyên Mỹ, mô hình sử dụng giống sen Bách Diệp hồng. Sau khoảng 3 tháng triển khai, cây sen cho thấy khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, thích nghi với điều kiện đất đai, nguồn nước và khí hậu địa phương.

Du khách và người dân có thể tham quan, trải nghiệm; các mô hình được trồng tại khu vực thôn Mỹ Văn.

Sen Bách Diệp hồng có khả năng chống chịu khá với điều kiện thời tiết bất thuận, ít sâu bệnh, kỹ thuật chăm sóc không quá phức tạp. Năng suất hoa dự kiến đạt khoảng 30.000 bông/ha; lợi nhuận trong năm đầu có thể đạt từ trên 40 đến 80 triệu đồng/ha và được kỳ vọng tăng từ năm thứ hai khi cây bước vào giai đoạn ổn định.

Đáng chú ý, mô hình đã bước đầu hình thành liên kết đầu ra. Hợp tác xã Hoàng Trà ký kết thu mua toàn bộ hoa sen Bách Diệp hồng do Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên sản xuất với giá 3.000 đồng/bông.

Việc có đơn vị bao tiêu giúp người trồng giảm áp lực tìm kiếm đầu ra, đồng thời tạo nền tảng để hình thành vùng nguyên liệu phục vụ chế biến các sản phẩm từ sen. Tại địa phương, ngoài bán hoa tươi, một số sản phẩm như trà sen ướp bông cũng góp phần gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích.

Mô hình sản xuất hoa sen thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và đáp ứng nhu cầu thị trường của Hợp tác xã nông nghiệp Phú Chuyên (xã Chuyên Mỹ, Hà Nội) đem lại lợi nhuận từ 40-80 triệu đồng/ha năm đầu tiên.

Khu vực thôn Mỹ Văn với những đầm sen đang phát triển còn tạo thêm không gian cảnh quan để người dân, du khách tham quan, trải nghiệm và chụp ảnh. Nếu được tổ chức bài bản, đây có thể trở thành một hướng bổ trợ cho phát triển nông nghiệp sinh thái, dịch vụ và du lịch nông thôn của Chuyên Mỹ.

Điểm đáng chú ý ở mô hình này là giá trị của cây sen không chỉ nằm ở hoa. Hạt, ngó sen và các sản phẩm chế biến đều có khả năng tham gia thị trường, qua đó mở rộng dư địa nâng giá trị sản xuất thay vì phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất.

Ứng Hòa: 30.000 bông hoa và 2,2 tấn hạt sen mỗi hecta

Mô hình sản xuất cây hoa sen thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường phù hợp với nhu cầu của thị trường năm 2026 được thực hiện tại thôn Trung Tú, xã Ứng Hoà, với quy mô 10ha, trồng giống sen Bách Diệp và sen Mặt Bằng.

Tại xã Ứng Hòa, mô hình cũng được triển khai trên diện tích 10ha với hai giống sen Bách Diệp và sen Mặt Bằng.

Kết quả bước đầu cho thấy cả hai giống đều sinh trưởng, phát triển tốt, thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước và khí hậu địa phương, đồng thời có khả năng chống chịu sâu bệnh khá.

Năng suất bình quân đạt khoảng 30.000 bông hoa và 2.200kg hạt sen tươi/ha. Từ năm thứ hai, khi cây ổn định, năng suất được kỳ vọng tiếp tục tăng.

Đối với những khu vực có nhiều chân ruộng trũng, sản xuất lúa hiệu quả thấp, kết quả này cho thấy thêm một phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp. Cây sen tận dụng được đặc điểm tự nhiên của vùng đất ngập nước, trong khi sản phẩm có thể được khai thác theo nhiều hướng từ hoa, hạt đến chế biến.

Theo ông Nguyễn Đức Bình - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Ứng Hòa, mô hình trồng sen bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực, phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp và chuyển đổi cây trồng trên những vùng đất trũng, sản xuất lúa kém hiệu quả.

Để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, ông Nguyễn Đức Bình đề nghị tiếp tục tăng cường hỗ trợ, chuyển giao kỹ thuật cho nông dân; mở rộng liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từng bước mở rộng diện tích sen tại những khu vực có điều kiện phù hợp.

Thêm một hướng đi cho xây dựng nông thôn mới

Điểm chung của các mô hình tại Chuyên Mỹ và Ứng Hòa là không dừng lại ở việc thay thế cây lúa bằng cây sen. Giá trị lớn hơn nằm ở việc từng bước tổ chức lại sản xuất theo hướng có kỹ thuật, có liên kết và gắn với nhu cầu thị trường.

Đối với xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi những diện tích sản xuất hiệu quả thấp sang mô hình có giá trị kinh tế cao hơn có thể tạo tác động trên nhiều phương diện: nâng thu nhập cho người dân, cải thiện cảnh quan, đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và hình thành thêm sinh kế tại khu vực nông thôn.

Đặc biệt, màu xanh của lá, sắc hồng của hoa sen tạo nên cảnh quan đặc trưng cho vùng quê. Nếu được kết nối với các sản phẩm chế biến, dịch vụ trải nghiệm, giới thiệu văn hóa địa phương và hệ thống điểm đến lân cận, những vùng sen có thể tạo thêm giá trị ngoài sản xuất nông nghiệp thuần túy.

Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, việc mở rộng diện tích cần đi cùng khả năng tiêu thụ. Quy hoạch vùng trồng, chất lượng giống, kỹ thuật canh tác, sơ chế, chế biến và liên kết doanh nghiệp cần được triển khai đồng bộ, tránh tình trạng mở rộng theo phong trào khi đầu ra chưa ổn định.

Từ mô hình sản xuất đến nông thôn mới hiện đại

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa, Hà Nội đang xây dựng Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 theo hướng chú trọng hơn đến ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng dịch vụ và đời sống người dân. Thành phố cũng đặt mục tiêu thí điểm xây dựng xã nông thôn mới hiện đại, từng bước chuyển từ hoàn thiện hạ tầng cơ bản sang phát triển không gian nông thôn xanh, hiện đại và có sức sống kinh tế.

Trong định hướng đó, các mô hình trồng sen tại Chuyên Mỹ và Ứng Hòa cho thấy một cách tiếp cận phù hợp: khai thác hiệu quả vùng đất trũng, chuyển đổi cây trồng thích ứng với điều kiện tự nhiên, nâng cao giá trị trên đơn vị diện tích và từng bước gắn sản xuất với tiêu thụ, chế biến, cảnh quan và du lịch trải nghiệm.