Trên những cánh đồng đất cát pha của xã Quỳnh Phú, cây ngô ngọt đang dần thay thế các loại cây trồng hiệu quả thấp, mang lại diện mạo mới cho sản xuất nông nghiệp địa phương. Nếu trước đây người dân chủ yếu trồng thuốc lào, khoai lang, rau màu… thì nay, ngô ngọt đã trở thành cây trồng chủ lực trên nhiều diện tích. Sự chuyển đổi này không diễn ra tự phát, mà xuất phát từ những khó khăn kéo dài trong khâu tiêu thụ nông sản.

Ông Hồ Đức Lãm (xóm Toàn Lực) chia sẻ, trước kia sản xuất manh mún, thiếu liên kết nên đầu ra luôn bấp bênh, giá cả lên xuống thất thường, nhiều vụ thu hoạch phải vất vả tìm đầu mối tiêu thụ, thậm chí có khi thua lỗ.

Bước chuyển quan trọng chỉ thực sự đến khi HTX Nông nghiệp Toàn Thắng đứng ra kết nối với Công ty CP Xuất nhập khẩu Đồng Giao, triển khai mô hình trồng ngô ngọt gắn với bao tiêu sản phẩm. Từ chỗ sản xuất theo kinh nghiệm, người dân đã chuyển sang làm theo kế hoạch, quy trình kỹ thuật do doanh nghiệp hướng dẫn. Nhờ đó, nông dân không còn lo đầu ra, sản phẩm được thu mua ổn định.

So với các loại cây màu khác trên cùng diện tích đất tại Quỳnh Phú, ngô ngọt cho hiệu quả kinh tế cao hơn, đầu ra ổn định. Bên cạnh đó, phụ phẩm sau thu hoạch còn được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi, góp phần nâng cao giá trị sản xuất.

Đến nay, nhiều hộ dân đã mạnh dạn mở rộng diện tích canh tác. Các hộ như ông Hồ Đức Lãm, ông Hồ Viết Thành hay anh Nguyễn Đình Tài đều duy trì sản xuất từ 5 sào trở lên. Theo anh Tài, việc sản xuất theo đơn hàng, có hướng dẫn kỹ thuật và được doanh nghiệp bao tiêu toàn bộ sản phẩm giúp người dân yên tâm đầu tư, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng ngô ngọt thể hiện rõ qua từng vụ sản xuất. Với năng suất đạt khoảng 850–950 kg/sào, giá thu mua ổn định ở mức 4.800 đồng/kg (tính theo ngô cả bông), mỗi sào mang lại doanh thu xấp xỉ 4 triệu đồng, lợi nhuận gần 2,8 triệu đồng. So với nhiều loại cây trồng trước đây, mức thu nhập này không chỉ cao hơn mà còn duy trì ổn định, giúp người dân yên tâm sản xuất lâu dài.

Trong vụ Đông 2025–2026, HTX Nông nghiệp Toàn Thắng triển khai khoảng 8 ha ngô ngọt, thu hoạch hơn 65 tấn sản phẩm cung cấp cho doanh nghiệp. Toàn bộ sản lượng đều được thu mua theo hợp đồng, không xảy ra tình trạng tồn đọng hay ép giá như trước. Sự ổn định về đầu ra đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân, từ làm theo kinh nghiệm sang chủ động theo kế hoạch. Như ông Hồ Đức Lãm chia sẻ, khi biết trước giá bán, người dân có thể tính toán hiệu quả, không còn sản xuất theo kiểu “được ăn cả, ngã về không” như trước đây.

Đằng sau một vụ ngô ngọt đạt hiệu quả cao là sự vận hành đồng bộ của chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ. Doanh nghiệp không chỉ bao tiêu sản phẩm mà còn cung cấp giống với giá khoảng 380.000 đồng/sào theo hình thức trả chậm, đồng thời chuyển giao quy trình kỹ thuật cho nông dân. Hội Nông dân xã đóng vai trò hỗ trợ kết nối nguồn phân bón trả chậm, góp phần giảm áp lực về vốn đầu tư ban đầu.

Trong khi đó, HTX giữ vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất, từ xây dựng kế hoạch gieo trồng, hướng dẫn kỹ thuật đến điều phối thu hoạch. Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, hoạt động sản xuất được triển khai bài bản, đồng bộ, đảm bảo cả về chất lượng lẫn thời điểm cung ứng. Đây chính là yếu tố quan trọng giúp sản phẩm đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp chế biến và từng bước tham gia vào chuỗi giá trị xuất khẩu.

Tương tự, tại Quỳnh Phú, các hộ tham gia mô hình đều phải tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật do doanh nghiệp hướng dẫn, từ thời vụ gieo trồng đến chăm sóc và thu hoạch. Gia đình anh Nguyễn Đình Tài là một trong những hộ thực hiện tốt điều này. “Làm đúng quy trình thì cây khỏe, năng suất cao, bắp đều, đạt yêu cầu nên công ty thu mua hết. Nếu làm không đúng thì khó đảm bảo chất lượng”, anh Tài chia sẻ. Chính sự tuân thủ này giúp sản phẩm đồng đều, tạo niềm tin cho doanh nghiệp duy trì thu mua ổn định.

Ở góc độ doanh nghiệp, yêu cầu về chất lượng và tính đồng đều của nguyên liệu là yếu tố then chốt để duy trì liên kết lâu dài. Bà Nguyễn Thị Lan Anh, cán bộ phụ trách vùng nguyên liệu ngô của Công ty CP Xuất nhập khẩu Đồng Giao, cho biết: “Quỳnh Phú có điều kiện phù hợp với cây ngô ngọt, nhưng điều quan trọng hơn là người dân đã quen với sản xuất theo quy trình, đảm bảo chất lượng đồng đều”.

Theo bà Lan Anh, doanh nghiệp không chỉ cần sản lượng mà còn cần vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn chế biến và xuất khẩu. “Khi có HTX đứng ra tổ chức sản xuất, doanh nghiệp có thể làm việc theo kế hoạch, kiểm soát chất lượng tốt hơn. Đây là cơ sở để mở rộng vùng nguyên liệu trong thời gian tới”, bà Lan Anh cho biết thêm.

Theo ông Quế Văn Duyên, Giám đốc HTX Nông nghiệp dịch vụ Diễn Phong, liên kết chỉ bền khi mỗi xã viên thực hiện đúng cam kết. “Phải sản xuất đúng quy trình, đảm bảo chất lượng thì doanh nghiệp mới yên tâm bao tiêu. Đây là trách nhiệm hai chiều”, ông Duyên nhấn mạnh.

Từ thực tiễn này có thể thấy, HTX giữ vai trò trung tâm tổ chức sản xuất, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, còn nông dân là yếu tố quyết định chất lượng. Khi 3 “mắt xích” này vận hành đồng bộ, liên kết mới có thể duy trì ổn định và mở rộng. Dù vậy, để phát triển lâu dài, vẫn cần tháo gỡ các “nút thắt” như ruộng đất manh mún, hạ tầng nội đồng, thủy lợi chưa đồng bộ. Đó cũng chính là con đường để nông nghiệp địa phương thoát khỏi vòng luẩn quẩn “được mùa, mất giá”, từng bước hướng tới sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ổn định và bền vững.