Kỳ 2: Tình hình thị trường tiêu thụ sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội

Quy mô thị trường TCMN toàn cầu hiện đạt hơn 750 tỷ USD và được dự báo tăng 10% mối năm, cho thấy cơ hội lớn cho các sản phẩm TCMN của Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung.

Các kênh tiêu thụ chính

Thị trường nội địa:

Khách du lịch là một kênh tiêu thụ quan trọng, đặc biệt là khách du lịch quốc tế, những người thường tìm kiếm các sản phẩm độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa để làm quà lưu niệm hoặc vật trang trí.

Người dân địa phương: nhu cầu sử dụng các sản phẩm TCMN trong trang trí nội thất, quà tặng, hay đồ dùng cá nhân ngày cảng tăng, đặc biệt là những sản phẩm có tính thẩm mỹ cao, thân thiện với môi trường và mang giá trị văn hóa.

Hội chợ, triển lãm: Hà Nội thường xuyên tổ chức các hội chợ quốc tế về TCMN như Hanoi Giftshow, thu hút lượng lớn khách tham quan, giao dịch, tạo PGS-TS Nguyễn Thừa Lộc Nguyên GVCC ĐH Kinh tế Quốc Dân cơ hội cho các doanh nghiệp, làng nghề quảng bá sản phẩm, tìm kiếm đối tác.

Thị trường xuất khẩu

Thị trường truyền thống: các sản phẩm TCMN Hà Nội đã có mặt tại 163 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm gần 10% nhu cầu thị trường toàn cầu. Các thị trường lớn như Mỹ, Nga, châu Âu, Nhật Bản vẫn là những thị trường tiềm năng.

Thương mại điện tử: xu hướng thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ đã mở ra kênh phân phối mới, giúp các sản phẩm TCMN tiếp cận được nhiều khách hàng hơn trên toàn cầu. Sản phẩm xuất khẩu chủ lực hiện vẫn tập trung chủ yếu vào hàng thủ công mỹ nghệ như mây tre giang đan, đồ gỗ mỹ nghệ, gốm sứ, sơn mài, dệt may. Theo số liệu Hải quan năm 2023, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ hiện đã được xuất khẩu sang 89 nước và vùng lãnh thổ. Thị trường truyền thống gồm: Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hồng Kông... Tổng hợp kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng thủ công mỹ nghệ của thành phố Hà Nội giai đoạn 2018 – 2023 được trình bày tại các bảng dưới đây.

Kết quả phân tích tại Bảng I cho thấy, xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ của Thành phố chiếm tỷ lệ quan trọng trong tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu hàng TCMN cả nước.

Mặc dù vậy, giá trị xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ chiếm tỷ lệ quan trọng với cả nước nhưng giá trị xuất khẩu giảm khi đại dịch Covid-19 do đứt gãy chuỗi cung ứng và nhu cầu tiêu dùng của khách hàng chậm lại do thu nhập giảm.

Cơ hội và thách thức đối với phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội

Cơ hội đến từ xu hướng toàn cầu hóa, nơi các sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa và tính độc đáo ngày càng được ưa chuộng, tiềm năng thị trường toàn cầu lớn; Quy mô thị trường TCMN thế giới lớn và đang tăng trưởng, mở ra cơ hội xuất khẩu lớn để phát triển;

Hà Nội với bề dày lịch sử và truyền thống nghề thủ công phong phú, đa dạng làng nghề và sản phẩm; sở hữu nguồn tài nguyên làng nghề và sản phẩm phong phú, độc đáo, tạo lợi thế cạnh tranh. Sản phẩm của làng nghề, làng nghề truyền thống của Thành phố còn nhiều tiềm năng lợi thế và dư địa để phát triển với số lượng lớn làng nghề, sản phẩm đa dạng, gắn với sự phong phú, độc đáo về lịch sử, văn hóa, xã hội và đội ngũ nghệ nhân, thợ giỏi.

Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng như “Bộ tử chiến lược” mà Việt Nam đã công bố để phát triển đất nước, phát triển ngành nghề, làng nghề nông thôn.

Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô tạo cơ hội bứt phá mạnh mẽ cho Hà Nội; Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án quy hoạch thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021- 2030 tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh quy hoạch chung thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 có tác động đến quy hoạch phát triển làng nghề của Thành phố thời gian tới là một trong những nội dung quan trọng trong phát triển kinh tế Thủ đô;

Hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng với 16 Hiệp định thương mại tự do được ký kết, yêu cầu về chất lượng, mẫu mã sản phẩm, minh bạch nguồn gốc xuất xứ, bảo vệ môi trường ngày càng được người tiêu dùng quan tâm. Tiếp cận với công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm, Học hỏi kinh nghiệm quản lý tiên tiến; có khả năng thâm nhập vào các chuỗi cung ứng toàn cầu và mở ra nhiều kênh tiêu thụ sản phẩm khi thị trường đã mở rộng;

Đặc biệt sự phát triển của kỷ nguyên kỹ thuật số với ứng dụng công nghệ, khai thác thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR) trong marketing giúp các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội dễ dàng tiếp cận khách hàng trên toàn thế giới, vượt qua rào cản địa lý, tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn;

Chính sách hỗ trợ: Thành phố Hà Nội và các cơ quan chức năng đang có nhiều chính sách hỗ trợ phát triển, quảng bá và xúc tiến thương mại cho sản phẩm TCMN thông qua các hội chợ, triển lãm, chương trình OCOP.

Thách thức xuất phát từ đặc điểm vốn có của làng nghề TCMN với tác động của CMCN 4.0, từ hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi số làm trầm trọng hơn những khuyết điểm vốn có của sản xuất thủ công, nhỏ lẻ, phân tán.

Cạnh tranh gay gắt: Thị trường TCMN có tính cạnh tranh cao, đòi hỏi sản phẩm phải không ngừng đổi mới về mẫu mã, chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường nội địa, đặc biệt là thị trường xuất khẩu. Khó khăn về mặt bằng sản xuất chật hẹp, vốn ít, máy móc, thiết bị lạc hậu, sản xuất chủ yếu bằng thủ công, khó nâng cao năng suất lao động.

Khó khăn về nguyên liệu và trong truy xuất nguồn gốc: Việc đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc là một thách thức, đặc biệt đối với thị trường châu Âu. Một số làng nghề còn đối mặt với vấn đề thiếu nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng không đồng đều;

Sản phẩm làm ra do lạc hậu về công nghệ, chất lượng sản phẩm thấp, giá cả không cạnh tranh với sản phẩm của các nước trong khu vực và thế giới;

Hạn chế trong quảng bá, marketing và vốn: Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn, quảng bá sản phẩm một cách bài bản ra thị trưởng quốc tế.

Thiếu nguồn nhân lực và thiết kế bài bản: Việc xây dựng thương hiệu, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển hệ thống thiết kế chuyên nghiệp còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và đổi mới sản phẩm.

Chủ thể và nhân lực của Làng nghề chưa qua đào tạo để tiếp thu thành tựu cáh mạng công nghệ 4.0 chưa từng trải qua đầy đủ cách mạng công nghệ lần 2, cách mạng công nghệ lần 3 trước đây, nay rất khó tiếp thu yêu cầu cao của chuyển đổi số.

Hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh nhỏ bé, phân tán, lạc hậu, Không thích hợp với liên doanh, kết nối tạo chuỗi cung ứng toàn cầu.

Biến động kinh tế thế giới: tình hình kinh tế, chính trị thế giới bất ổn, lạm phát tăng cao ảnh hưởng đến sức mua của người tiêu dùng, khiến hàng hóa bị tồn đọng. Giá cước vận tải biển tăng cũng làm tăng chi phí xuất khẩu, khó khăn phát triển sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ.