Năm 2025, phấn đấu cả nước có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn NTM

Bàn chủ trì Hội nghị

Phát biểu tại hội nghị, ông Ngô Trường Sơn, Chánh Văn phòng Điều phối NTM Trung ương cho biết: Giai đoạn 2021 – 2025: Phấn đấu cả nước có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn NTM, trong đó, có khoảng 40% số xã đạt chuẩn NTM nâng cao, ít nhất 10% số xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu và không còn xã dưới 15 tiêu chí; thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng ít nhất 1,5 lần so với năm 2020; Phấn đấu cả nước có ít nhất 50% huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh đạt chuẩn NTM, hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM trong đó, ít nhất 20% số huyện đạt chuẩn được công nhận là huyện NTM nâng cao, huyện NTM kiểu mẫu. Mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có ít nhất 02 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn NTM; cả nước có khoảng từ 17 - 19 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM. Phấn đấu 60% số thôn thuộc các xã đặc biệt khó khăn khu vực biên giới, vùng núi, vùng bãi ngang ven biển và hải đảo được công nhận đạt chuẩn NTM theo các tiêu chí NTM do UBND cấp tỉnh quy định…

Ông Trần Thanh Nam – Thứ trưởng Bộ nông nghiệp & PTNT cho biết Xây dựng Nông thôn mới đến năm 2025 phấn đấu cả nước có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn NTM

Qua đó, một số giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện như: (i) Tập trung đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng NTM năm 2022 đã được Chính phủ giao; (ii) Quan tâm và đẩy mạnh công tác tuyên truyền về xây dựng NTM; (iii) Tăng cường đào tạo, tập huấn nhằm nâng cao năng lực, nhận thức, chuyển đổi tư duy về phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng NTM cho cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới các cấp (vi) Thực hiện hiệu quả các giải pháp để huy động tối đa các nguồn lực hợp pháp hỗ trợ thực hiện chương trình; (vi) Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, đánh giá việc thực hiện chương trình ở các cấp, các ngành…

Chương trình vẫn giữ kết cấu 11 nội dung thành phần như giai đoạn 2016-2020, nhưng trong 54 nội dung cụ thể, đã bổ sung những điểm mới để tập trung triển khai trong giai đoạn 2021 – 2025.

Một số kết quả, vướng mắc của chương trình thực hiện nông thôn mới các tỉnh được thảo luận tại hội nghị xoay quanh: về nguồn vốn, hệ thống kết cấu hạ tầng được bàn cách tháo gỡ.

Ông Nguyễn Trung Thảo – Phó chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng cho biết: Hiện nay, kết quả xây dựng chương trình nông thôn mới trên địa bàn tỉnh, đến hết năm 2021, toàn tỉnh mới có 17/139 xã đạt chuẩn NTM(chiếm 12,2%); 11 xã đạt 15-18 tiêu chí, 64 xã đạt 10 - 14 tiêu chí, còn 47 xã đạt 5-9 tiêu chí (chiếm 33,8%); bình quân toàn tỉnh đạt 11,3 tiêu chí/xã.

Qua đó, tỉnh Cao Bằng kiến nghị: (i) các Bộ, ngành sớm ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn thực hiện các nội dung Chương trình, hướng dẫn thực hiện các Bộ tiêu chí để các địa phương có căn cứ triển khai được đồng bộ. (ii) Ưu tiên cho các tỉnh khó khăn như tỉnh Cao Bằng được tham gia các chương trình chuyên đề giai đoạn 2021-2025 đối với các mô hình mà tỉnh đã đăng ký tham gia như: Chương trình OCOP, Chương trình phát triển du lịch nông thôn gắn với xây dựng NTM, Chương trình môi trường, an toàn thực phẩm, nước sạch nông thôn, chuyển đổi số trong xây dựng NTM.

Còn ông Y Giang Gry Niê – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk: Đến nay, toàn tỉnh có 71 xã đạt chuẩn NTM (đạt 46,7%), 01 xã đạt chuẩn NTM nâng cao, TP Buôn Ma Thuột hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM, có 72 sản phẩm OCOP được công nhận đạt từ 3 – 4 sao; không còn nợ đọng xây dựng cơ bản trong Chương trình NTM; tuy nhiên, tỉnh vẫn còn 03 xã dưới 10 tiêu chí, bình quân đạt 16 tiêu chí/xã thấp hơn bình quân chung của cả nước.

Phó chủ tịch tỉnh Đắk Lắk cho biết thêm: Theo Quyết định số 652/QĐ-TTg ngày 28/5/2022 của Thủ tướng Chính phủ: Chương trình MTQG xây dựng NTM tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2021-2025 được phân bổ 657,77 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển (bình quân là 4,3 tỷ đồng/xã/5 năm), nguồn lực Trung ương bố trí thấp hơn giai đoạn 2016-2020; trong khi để đạt chuẩn NTM theo Bộ tiêu chí giai đoạn 2021 2025 thì yêu cầu cao hơn giai đoạn trước. Điều đó cho thấy, mục tiêu và yêu cầu đặt ra cho Chương trình NTM giai đoạn 2021-2025 cao hơn, nhưng nguồn vốn bố trí cho địa phương lại giảm hơn 1/3 so với giai đoạn trước. Ngoài ra, Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 22/02/2022 của Thủ tướng Chính phủ đề ra mục tiêu không còn xã dưới 15 tiêu chí.

Tại tỉnh Hòa Bình – Ông Đinh Công Sứ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết: tỉnh cũng gặp một số khó khăn trong thực hiện chỉ tiêu, kế hoạch Trung ương giao giai đoạn 2021-2025. liên quan tới quá trình lồng ghép 03 Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và Chương trình giảm nghèo bền vững, nguồn lực hỗ trợ đều hướng tới các mục tiêu, nội dung, đối tượng hỗ trợ riêng, chưa hoàn toàn hướng tới việc hỗ trợ để các xã vùng đặc biệt khó khăn đạt chuẩn NTM4 trong giai đoạn 2021-2025, nên các xã thuộc diện hỗ trợ của 02 Chương trình MTQG trên hoànthành mục tiêu đề ra nhưng cũng không bắt buộc phải đạt chuẩn NTM…

Còn Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi ông Nguyễn Phước Hiền: Tỉnh còn gặp một số khó khăn (i) kế hoạch ban hành cho giai đoạn 2021-2025, nhưng thời gian để thực hiện kế hoạch chỉ khoảng 03 năm. (ii) trong các xã đạt chuẩn NTM đến năm 2025, phần lớn thuộc các xã đặt biệt khó khăn vùng đồng bào DTTS và MN hầu hết đạt dưới 15 tiêu chí. (iii) hệ thống văn bản pháp lý vẫn chưa hoàn thiện ở một số nội dung Đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết: Nguồn vốn cho chương trình MTQG xây dựng NTM cơ bản đã phân bổ cho các tỉnh là 30 nghìn tỷ, như vậy nguồn vốn đã phân đúng tiến độ.

Đại diện Bộ Lao động Thương binh & xã hội: Cần tập trung ưu tiên lồng ghép nguồn vốn hỗ trợ đầu tư trọng tâm, trọng điểm và duy tu, bảo dưỡng một số công trình giao thông liên xã trên địa bàn huyện nghèo phục vụ phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, lưu thông hàng hóa nhằm tạo sự đột phá, tạo động lực phát triển, tăng trưởng kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân.

Cơ chế phân bổ và sử dụng nguồn vốn giai đoạn 2021-2025

Tổng nguồn vốn ngân sách trung ương bố trí cho Chương trình giai đoạn 2021-2025 là 39.632 tỷ đồng (gồm: 30.000 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 9.632 tỷ đồng kinh phí sự nghiệp) được phân bổ cho các bộ, ngành trung ương và địa phương thực hiện theo các quy định tại Quyết định số 07/2022/QĐ-TTg ngày 25/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn ngân sách trung ương của Chương trình giai đoạn 2021-2025.

Căn cứ tổng mức vốn được hỗ trợ từ ngân sách trung ương được cấp có thẩm quyền thông báo và điều kiện thực tế của từng tỉnh, Ủy ban nhân dân các tỉnh xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ, phương án phân bổ vốn, phương án lồng ghép các nguồn vốn theo quy định để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình trên địa bàn trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định, đảm bảo không chồng chéo, trùng lặp địa bàn, phạm vi, đối tượng đầu tư với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, để phấn đấu hoàn thành các mục tiêu của Chương trình đã được phê duyệt.

Điểm mới trong bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025 Tiêu chí về xã NTM, giai đoạn 2021-2025 bộ tiêu chí cơ bản vẫn giữ nguyên bố cục và nội hàm của bộ tiêu chí giai đoạn 2016-2020 gồm 19 tiêu chí. Tuy nhiên về số lượng chỉ tiêu thì sẽ tăng 8 chỉ tiêu so với giai đoạn trước (gồm 57 chỉ tiêu).

Chương trình xây dựng nông thôn mới không thể “mặc đồng phục” ở tất cả các địa phương

Ông Lê Minh Hoan Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & PTNT xây dựng nông thôn mới không chỉ là giải ngân nguồn vốn, mặc dù phải đảm bảo tiến tộ và không để xảy ra sai phạm. Xây dựng nông thôn mới còn những nội dung chuyên đề có thể không cần hoặc cần rất ít nguồn vốn, nhưng nếu biết tập trung và đi đúng hướng sẽ tạo ra nhiều giá trị mới cho nông thôn.

Phát biểu tại hội nghị ông Lê Minh Hoan Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & PTNT cho biết: Xây dựng nông thôn mới là một trong ba chương trình mục tiêu quốc gia được kỳ vọng góp phần chuyển đổi nền nông nghiệp, nâng cao chất lượng sống cho nông dân và người dân nông thôn, mang lại những giá trị bền vững cho nông thôn trong giai đoạn mới, tiếp cận mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Chúng ta biết rằng, kết quả hơn 10 năm triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới ở 2 nhiệm kỳ trước đã được lãnh đạo Đảng và Nhà nước đánh giá là “toàn diện, to lớn và có tính lịch sử”. Đó là những bài học và động lực để chúng ta quyết tâm đạt được trọn vẹn mục tiêu của Chương trình. Nhân Hội nghị này, tôi xin phát biểu chia sẻ một số vấn đề để chúng ta cần đồng thuận trong triển khai thực hiện thời gian tới.

Một là, đến thời điểm này, tất cả văn bản bao gồm Nghị quyết, Quyết định, Thông tư, Hướng dẫn đã hoàn thiện, đủ điều kiện tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, với khối lượng văn bản rất nhiều, chưa kể các văn bản hướng dẫn của 2 chương trình Mục tiêu Quốc gia còn lại trên cùng một địa bàn, có thể sẽ phát sinh những cách hiểu khác nhau và cách vận dụng khác nhau. Chúng tôi sẵn sàng lắng nghe và kịp thời phản hồi một cách nhanh nhất để không làm ách tắc quá trình triển khai của các địa phương.

Hai là, chắc chắn rằng nguồn vốn, bao gồm vốn đầu tư và cả vốn sự nghiệp, sẽ không đủ để đạt được mục tiêu một Chương trình vừa có chiều rộng vừa có chiều sâu, vừa xây dựng kết cấu hạ tầng, vừa phát triển kinh tế kết hợp văn hoá, xã hội nông thôn. Đặc biệt, Chương trình chú trọng hình thành các không gian, thiết chế cộng đồng dân cư nông thôn, gắn với không gian sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn, trong đó, nâng cao năng lực và chất lượng sống cư dân nông thôn là đặc biệt quan trọng. Như vậy, ngoài nguồn vốn Trung ương, các địa phương cần lồng ghép với nguồn vốn địa phương và kêu gọi vốn xã hội hoá, vừa thu hút doanh nghiệp về nông thôn, vừa tạo không gian cho các doanh nghiệp khởi nghiệp ngay tại mỗi địa phương. Trong giai đoạn vừa qua, rất nhiều địa phương đã về đích trước thời hạn nhờ huy động được các nguồn lực ngoài ngân sách từ doanh nghiệp và sự tham gia của người dân. Theo tôi, mỗi địa phương cần xây dựng kế hoạch để thu hút các nguồn lực, đồng hành, hỗ trợ sát sao với cấp cơ sở.

Ba là, Chương trình giai đoạn 2021-2025 được thiết kế không chỉ là xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất, các thiết chế cứng, mà chú trọng nhiều đến phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc nông thôn, phát huy văn hoá truyền thống, nâng cao năng lực cộng đồng cư dân trong xã hội nông thôn. Nói cách khác, Chương trình kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa kinh tế - văn hoá và xã hội trên địa bàn nông thôn. Đây là những vấn đề mới so với giai đoạn vừa qua, nhưng sẽ đảm bảo nông thôn mới phát triển hài hoà, bền vững, giàu bản sắc, nâng cao dân trí và chất lượng sống cho người dân khi được tiếp cận giáo dục, y tế, dinh dưỡng, bình đẳng giới,… Tôi xin được nhấn mạnh lần nữa, chúng ta cần thay đổi cách tiếp cận Chương trình với những tư duy mới, chứ không chỉ tập trung đầu tư hạ tầng, và ngay cả hạ tầng cũng cần chú ý tính hài hoà, thân thiện với môi trường thiên nhiên, không gian làng quê, nông thôn. Có được điều đó, khi và chỉ khi lãnh đạo các địa phương nhất là cấp cơ sở sâu sát hơn, tránh chạy theo xu hướng, tránh sự xung đột giữa đô thị hoá và các giá trị làng quê.

Thứ tư là, Chương trình không thể “mặc đồng phục” ở tất cả các địa phương. Hình ảnh nông thôn mới cần dựa trên các giá trị truyền thống địa phương, tính đặc thù mỗi vùng miền, từ đó đa dạng về ý tưởng quy hoạch, kiến trúc cảnh quan nông thôn. Nông thôn có đặc thù là không gian mở, con người gần gũi với con người, con người gần gũi với thiên nhiên, do đó cần chú ý đan xen giữa công trình và mảng xanh, tạo ra những không gian sinh hoạt cho cộng đồng, sự giao lưu, kết nối của cư dân nông thôn và mở ra cách tiếp cận với khu vực đô thị. Mong rằng, các địa phương sẽ có nhiều sáng kiến để sau khi kết thúc Chương trình có thể tự hào giới thiệu cho cả nước, thậm chí là cả thế giới, hình ảnh “di sản nông thôn” của địa phương mình, hơn là sao chép nơi khác, rập khuôn lẫn nhau. Chúng tôi cũng đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức giải thưởng hàng năm về quy hoạch và kiến trúc cảnh quan nông thôn trong thời gian tới.

Năm là, tổ chức lại sản xuất là yếu tố quyết định tăng thu nhập nông dân, tổ chức lại sản xuất trên nền tảng tổ chức lại xã hội nông thôn theo hướng hợp tác, liên kết trong sản xuất, bảo quản, chế biến, kinh doanh nông sản, các sản phẩm làng nghề. Phát triển kinh tế nông thôn là điều kiện để tạo ra cơ hội việc làm ở nông thôn theo phương châm “ly nông, bất ly hương”. Phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn là cách để thu hút người đô thị về với nông thôn, về với nông dân, là cách giới thiệu, quảng bá hình ảnh làng quê, gắn với tiêu thụ nông sản, sản phẩm làng nghề. Du lịch nông nghiệp, nông thôn còn là cách kích hoạt sự thay đổi nếp sống nông thôn theo hướng văn minh. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổ chức lại đội ngũ khuyến nông cộng đồng để hướng tới nhiều mục tiêu, trong đó có xây dựng và phát triển nông thôn mới. Đề nghị các địa phương lưu ý vấn đề này.

Sáu là, gần đây bên cạnh tiêu chí nông thôn mới kiểu mẫu, nông thôn mới nâng cao, nhiều địa phương đã có sáng kiến kết hợp xây dựng Làng thông minh, Làng hạnh phúc, Làng văn hoá du lịch,… Tôi đánh giá cao những sáng kiến tạo ra sự khác biệt này và sẽ có tổng kết để hoàn thiện và nhân rộng trong thời gian tới ở những địa phương có điều kiện. Mô hình Hội quán ở Đồng Tháp, Nông hội ở Gia Lai, Ngôi nhà Trí tuệ ở Hà Tĩnh,… đã được đánh giá tính hiệu quả, giúp tạo ra không gian sinh hoạt thiết thực cho cộng đồng dân cư nông thôn. Tôi mong rằng, những mô hình này được lan toả trong cả nước.

Về kết quả ban hành cơ chế chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện chương trình: Đến tháng 7/2022 đã có 59 văn bản pháp lý và văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình được ban hành (gồm: 01 Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XV, 01 Nghị định của Chính phủ, 02 Nghị quyết của Chính phủ, 20 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 35 văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình giai đoạn 2021-2025 của các bộ, ngành trung ương).

Tin/ảnh: Nguyễn Nam – Thanh Hậu