Nhà sách Mão ban đầu chỉ là một sạp sách nhỏ của vợ chồng ông Luy, bà Mão trên vỉa hè phố Đinh Lễ những năm 80, phía ngoài Bưu điện Hà Nội. Sau nhiều năm buôn bán và tích góp, hai ông bà đã tìm mua được căn nhà nhỏ trên gác 2 khu tập thể số 5 Đinh Lễ để tiện kinh doanh, tránh mưa nắng và phát triển cho tới giờ. Nhà sách hằng ngày vẫn thu hút đông đảo người yêu sách ghé thăm mỗi ngày. Họ đến đây có thể để tìm cuốn sách mình mong muốn, cũng có thể chỉ vì muốn ngắm nhìn nhà sách lâu đời bậc nhất ở Thủ đô hoặc là để tìm về những kỷ niệm của thời ngày xưa, từ phong cách trang trí trò chuyện với nhà văn Lê Luy chủ hiệu sách.

Những người yêu sách Hà Nội thường truyền tai nhau rằng, đến với phố sách Đinh Lễ chắc chắn sẽ tìm thấy thứ mình cần. Nói như vậy để thấy sự phong phú về đầu sách nơi đây với những giá sách lớn, cao ngất và đầy ắp luôn đáp ứng đầy đủ nhu cầu của mọi đối tượng người đọc, từ những cô cậu học sinh đến các cụ cao niên, nhân viên văn phòng hay giới trí thức, học giả... Về giá cả, những quyển sách mới tại đây đa phần được giảm 10 - 20% giá bìa, những quyển sách cũ đã qua sử dụng có thể giảm nhiều hơn, khoảng 40 - 50%. Cũng chính vì mức chiết khấu hấp dẫn cùng với sự phong phú về đầu sách mà phố Đinh Lễ vẫn luôn tấp nập, nhộn nhịp người mua và chẳng khi nào vắng khách.

Nhà sách Mão – Khởi nguồn phố sách Đinh Lễ

Cuốn sách trị giá 500 cây vàng

Xuất phát từ cái tâm của người yêu sách tha thiết, mong cống hiến, mang được những cuốn sách hay tới cho độc giả nên không ít lần ông bà Luy vượt qua nhiều khó khăn để thực hiện lý tưởng của mình. Trong những năm buôn bán, ông bà đã thực hiện biên dịch và xuất bản được hơn 500 đầu sách, trong đó có cả cũng những cuốn dù biết là chắc là không mang lại lợi nhuận nhưng vì giá trị tri thức, văn hóa của nó nên ông bà vẫn quyết xin xuất bản. Ông Luy nhớ lại có lúc ông bà còn sang Trung Quốc mua sách, tìm người phiên dịch để mang về Việt Nam.

Đặc biệt là cuốn sách “ALMANACH - Những nền văn mình thế giới”. Ở thời điểm bấy giờ, không có nhà xuất bản nào dám nhận in vì sự đồ sộ và giá thành quá cao của cuốn sách. Không dừng lại, có ông bà đã dám vay 10 cây vàng để xin cấp giấy phép phát hành và đặt in. Không phụ lòng ông bà, từ năm 1995 đến năm 2000, cuốn sách đã được in và bán hơn 22 nghìn cuốn, đem lại lợi nhuận khổng lồ lên tới 500 cây vàng, đây cũng chính là bước ngoặt giúp ông Luy - bà Mão tích lũy thêm vốn và mở rộng không gian nhà sách của mình.

Cuộc hành trình mới

Tháng 5 năm 2017, bà Mão mất sau nhiều năm tháng kiên trì chống chọi với bệnh tật, nhà sách tại số 5 Đinh Lễ đã thiếu đi một người cống hiến gần 41 năm cuộc đời cho những quyển sách, cho những người yêu sách và ông Luy từ ấy cũng thiếu đi người đồng hành tuyệt vời cùng lý tưởng ước mơ. Gần đây, khách hàng tìm đến hiệu sách thi thoảng mới gặp ông, bởi ông cáo bệnh, cáo mệt giao cửa hàng lại cho người con gái trông coi. Mất người bạn tâm giao, ông buồn, đóng cửa trong nhà làm thơ, viết sách cho khuây khỏa nỗi nhớ bà. Hai căn gác xép chứa đầy sách giờ có thêm những dòng thơ của ông, những dòng của khách hàng đến đây và cảm mến tình cảm của ông bà và cả câu nói của nhà bác học Lê Quý Đôn mà khi còn sống bà rất thích, giờ được ông đóng khung trang trọng trên một cánh cửa: “Dẫu có bạc vàng trăm vạn lạng/ Chẳng bằng kinh sử một vài pho”...

Nhìn những tia nắng nhỏ chiếu qua khung cửa sổ Xuyên qua tán, ông Luy tâm sự: “Nhiều người thắc mắc tại sao nhà tôi lại chọn vị trí sâu hút trong khu tập thể này. Vừa chật chội, vừa khó tìm. Nhưng chỉ có tôi và bà Mão tin rằng đó là vị trí đắc địa, yên tĩnh, râm mát nhưng lại nằm ngay phố cổ, gần khu dân trí cao”. Hẳn đó cũng là lý do vì sao nhà sách dù ẩn khuất nhưng vẫn là thiên đường đối với những người yêu sách.

Điều đáng quý nhất, khiến người yêu sách Thủ đô trân trọng nhất chính là Hiệu sách Mão vẫn mở cửa mỗi ngày và lý tưởng của hai ông bà vẫn được tiếp tục thực hiện. Tâm huyết của ông bà chủ hiệu sách vẫn chẳng thay đổi, không phải chỉ dành cửa hàng để bán sách mà còn phục vụ mọi người có không gian đọc sách miễn phí, rộng rãi, thoáng đãng trở thành không gian làm việc yên tĩnh được mọi
người lui tới.

Chị Lê Ngọc Anh, con gái duy nhất của ông bà Luy Mão chia sẻ: “Khi còn nhỏ, tôi từng nói với bố mẹ rằng, sau này con không làm sách đâu, vì quá vất vả. Nhưng giờ tôi đã thay đổi suy nghĩ. Ngày ngày nhìn bố mẹ lựa chọn từng cuốn sách, nâng niu từng trang giấy, tư vấn tận tình từng cuốn sách đến tay bạn đọc… tôi như được tiếp lửa để tiếp tục duy trì và phát triển Nhà sách Mão”. Chị cho hay, nhà sách Mão được cải tạo và duy trì mục đích chính là tạo ra không gian đọc miễn phí và tham quan là chính. Để phục vụ cho công việc kinh doanh của nhà sách, và 5 kho sách khác. Nhà sách Mão hiện bán khoảng 10.000 đầu sách, mỗi cuốn có vài chục hoặc vài trăm cuốn phục vụ cả bán buôn và bán lẻ.

Bài và ảnh: Hoàng Mai