Ông là ông Vua hết mình với nước, với dân, đã đưa nhà nước và triều đại nhà Lê đến hưng thịnh, huy hoàng. Trong đó có Bộ luật Hồng Đức ra đời và được thực thi hiệu quả trên toàn đất nước. Đây là Bộ luật hoàn chỉnh, ra đời sớm nhất ở nước ta.

Có được sự hưng thịnh quốc gia, là do vua Lê Thánh Tông luôn lo toan, hết lòng yêu thương quan, quân và chăm lo đời sống dân thường. Tấm lòng quí giá đó của vua, thể hiện qua việc ông đến tận hang cùng, ngõ hẻm, vùng sâu, vùng xa, kể cả nơi hoang vắng, để thấy rõ đời sống của dân, mà lo tính, điều chỉnh luật lệ, và giúp đỡ người dân kịp thời, nhất là khi năm hết, Tết đến. Có năm, chiều tà ngày 30 Tết, Nhà Vua đóng giả dân thường, đi xem dân chúng chuẩn bị Tết Nguyên đán thế nào. Vua đi tới xóm nhỏ, đến một ngõ hẻm, ông vào một gia đình làm nghề nhặt phân, có ngồi nhà tranh vách đất, chẳng có đồ ăn thức đựng, không trang tri gì, câu đối cũng không dán. Thấy thế, “Dân thường” hỏi, gia chủ nói là không có tiền mua câu đối. “Dân thường”liền đưa tiền, bảo gia chủ đi mua giấy, bút, mực, để “Dân thường” viết hộ. Có tiền, gia chủ vui mừng chạy đi mua các thứ rồi vội mang về.”Dân thường”viết nhanh thành câu đối và treo lên tường:

Ý nhất nhung y, năng đảm thế gian nan sự
Đề tam xích kiếm, tận thu thiên hạ nhân tâm

Nghĩa là:

Khoác tấm nhung y vào, có thể đảm đương việc khó của thế gian
Cầm ba thước kiếm, thu hết lòng dạ thiên hạ.

Câu đối nói nghĩa đen của người gia chủ và việc nhặt phân rơi; miểu tả công cụ và dáng hình người đi gắp phân, ví như dáng vẻ, công việc của ông Vua của Triều đình đang đảm trách, đang làm công việc vì toàn dân, vì đất nước. Cũng là Vua đã đề cao nghề nghiệp, lao động, coi trọng cả nghề hèn mọn, bẩn thỉu, mà giúp được cho nông dân, để nhà nông làm ra những thứ nuôi sống con người, có ích cho đời.

Năm khác, ngày giáp Tết, Vua Lê Thánh Tông vi hành quanh phố nhỏ, vào mấy gia đình, thấy cụ già một gia đình đang ngồi bán trầu cau trước cửa nhà, Vua dừng lại, quan sát, thì thấy gia đình chưa bày đặt lễ vật, chưa trang trí nhà cửa, không thấy dán câu đối để đón Tết, nên vua hỏi, thì được biết: do nhà nghèo, không có tiền mua sắm.Vua liền lấy giấy, mực viết tặng gia đình câu đối rối dán lên vách:

Nếp giàu quen thói kinh cơi, con cháu nương nhờ phúc ấm
Việc nước ra tay chuyển bát, bốn phương đâu đấy lại hàng

Hai câu đối có đủ những thứ của quán bán trầu cau của bà cụ: lá giàu( trầu), cái cơi(khay), nước, bát…Nói về quán trầu của cụ đông khách thập phương, và nói, cụ và người dân cũng có tài kinh bang tế thế.

Có năm, Vua đóng giả anh nho sinh, đi xuống nhiều phố phường ở Thăng Long, để xem mức sống các gia đình người dân cao hay thấp, qua mua sắm Tết, có trang hoàng nhà cửa đón xuân, trong đó có treo câu đối không. Thời ấy, người người, nhà nhà ở Thủ đô và cả nước thích câu đối, mua câu đối treo ngày Tết. Thế mà riêng gia đình này, Vua không thấy treo câu đối. “Anh nho sinh” hỏi ra, mới biết là nhà này của người góa phụ, neo đơn, làm nghề nhuộm quần áo, kinh tế khó khăn. Thấy vậy, “Nho sinh” lấy giấy, bút, mực ra, viết lên tờ giấy hồng đôi Câu đối:

Thiên hạ thanh hoàng giai ngã thú
Triều trung chung tử tống ngô gia

Nghĩa là:

Màu vàng, màu xanh khắp thiên hạ đều từ tay ta mà ra
Màu đỏ, màu tím trong triều, tất cả đều do nơi nhà ta hết.

Câu đối thắm tình và tài tình. Bằng dùng được nhiều từ ngữ chỉ màu sắc, nghê nghiệp, một nghề ích lợi với đời sống xã hội, con người, trong đó có cả cho Triều đình. Câu đối có biểu tượng của con người, nghề nghiệp. Đồng thời nói được tình cảm quí mến người thợ nhuộm, đã làm ra sản phẩm quí, cho mọi người được những mầu sắc đẹp, như là vua quan làm điều tốt, mang hạnh phúc, ban phúc cho đời sống toàn dân có cuộc sống tươi đẹp như màu lụa mới.

Tin đồn lan ra khắp chốn, vang khắp nơi: là bà Bà góa phụ, không những được Nhà Vua đến thăm, còn được Vua cho chữ- tặng câu đối rất hay, rất ý nghĩa, và khen ngợi, tôn vinh nghề nghiệp của bà. Thế là Trạng nguyên Lương Thế Vinh đến thăm hỏi, chúc mừng, sau đó hai bên nói chuyện, rồi ông đem con gái gả cho con trai của bà, xây dựng gia đình gia phong, hạnh phúc lứa đôi.

Năm khác, ngày giáp Tết, Vua Lê Thánh Tông cất công về thăm quê Thanh Hóa, nơi quê cha đất tổ mà nhà Vua luôn yêu mến, nhớ thương từ lâu. Vua vừa vi hành đến quê nhà là đi thăm ngay nơi này, nơi kia; thăm hỏi chúc Tết người này, người nọ, và đi dọc bờ sông, qua cánh đồng xanh mát, tạt vào xóm này, xóm khác, nhà họ hàng, bạn bè…Đi trên một con đường, bỗng Vua thấy một cô gái xinh đẹp, nết na, khiến tâm hồn Nhà vua xao xuyến, bần thần, tần ngần đứng lại ngắm nhìn và đọc nhanh vế ra đối:

Gạo trắng, nước trong, mến cảnh lại càng thêm mến cả…

Vế ra đối của Vua, có ý miêu tả người con gái, mà vua Lê Thánh Tông mến yêu, nhưng biểu hiện qua câu đối, Vua chưa nói hết ý bằng từ bỏ ửng, ý lấp lửng và dấu chẩm lửng-…Cô gái đẹp nết này, có tài văn thơ, câu đối, đã hiểu ý nhà Vua ngay, cô tình và phục tài Nhà vua, cũng có ý thể hiện tài làm câu đối như Vua, nên cô liền đọc ngay vế đối, có đối ý, đối từ, đối thanh, đối cảnh, đối tình rất chí lí và cũng lấp lửng, có từ bỏ lửng ở cuối:

Cát lầm, gió bụi, lo đời đâu đấy
hẵng lo cho…

Nghe xong, Nhà Vua cảm phục tài văn chương và tình cảm đẹp của cô gái, nên cho người đến mời cô lên, cùng chuyện trò, thơ phú, tâm giao…Qua gặp gỡ, Vua biết cô tên là Nguyễn Thị Hằng, con gái thứ của ông Nguyễn Đức Trung. Từ mến phục, rồi yêu mến, cô được Vua cho đón về Cung- nơi Kinh đô hoành tráng sống cùng với Vua, sau đó, được phong là Hoàng Hậu, là thân mẫu của vua Lê Hiến Tông. Thân phụ Hoàng hậu- ông Nguyễn Đức Trung được phong là Trình Quốc Công. Ông Nguyễn Đức Trung đã góp nhiều công lao, trung thành với triều đình nhà Lê, cống hiến hết sức cho đất nước, góp phần xây dựng, bảo vệ non sông.

Nguyễn Tiến Bình