Người đàn ông hơn 20 năm sưu tầm cổ vật Tây Nguyên

Mặc dù sinh ra và lớn lên ở TP. HCM, ông Nguyễn Văn Hải (sinh năm 1957, biệt danh là Hải Tây Nguyên) luôn có tâm hồn hướng về văn hoá và di sản vùng tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là Tây Nguyên. Chia sẻ cùng PV, ông Hải cho biết, niềm đam mê này xuất phát từ khi ông còn làm Giám đốc dự án cho Công ty Vật liệu Xây dựng và Xây lắp Thương mại BMC. Tại đây, ông Hải đã có cơ hội đến nhiều nơi, tiếp xúc nhiều nền văn hoá, nhưng đối với ông, miền đất Tây Nguyên lại sở hữu một nét hài hoà, bình dị đến lạ.

“Ngày đầu tiên đứng trên đỉnh núi Tây Nguyên, nhìn xuống các buôn làng, tôi thấy khung cảnh rất thơ mộng, với tiếng chim hót, tiếng suối chảy, hương thơm của hoa lan rừng. Tất cả hoà quyện lại khiến tâm hồn con người ta như muốn rũ bỏ hết những gì ồn ào, tấp nập chốn đô thị xô bồ để về vùng đất thân thương này. Càng đi sâu tìm hiểu, bản thân tôi càng yêu thích con người và nếp sống nơi đây. Tính cách họ hiền lành, chất phác, hàng ngày chỉ có săn bắn và hái lượm. Chính cái bình dị, gần gũi nhưng huyền bí bởi nhiều giai thoại truyền miệng từ người dân nơi mảnh đất này đã khơi gợi trong tôi khát khao tìm hiểu, sưu tập những món đồ, có giá trị văn hoá Tây Nguyên,” ông Hải mê mẩn chia sẻ.

Với tâm hồn luôn hướng về văn hoá di sản vùng đồng bào dân tộc, ông Hải đã trở thành nhà sưu tập liên quan đến các cổ vật Tây Nguyên hơn 20 năm qua. Ghi nhận đến nay, ông Hải sở hữu hơn 1000 hiện vật về đồng bào Tây Nguyên và một số văn hoá khác như nhạc cụ, đồ dùng sinh hoạt, trang sức,... Bộ sưu tập cổ vật của ông chủ yếu về văn hoá người Ê-đê, J'rai, Xtiêng, Cơ ho và Cơ tu. Tại căn nhà ở TP. HCM, ông Hải giới thiệu đến chúng tôi hiện vật đầu tiên trong bộ sưu tập: Chiếc đàn Chapi do nghệ sĩ nhân dân Y Moan tặng. Theo ông Hải, đàn Chapi là nhạc cụ truyền thống độc đáo của người Raglai, vẫn đang được cộng đồng này gìn giữ và lưu truyền đến tận ngày nay, đặc biệt phổ biến trong các dịp lễ hội của người Raglai.

Một cổ vật khó quên khác đối với nhà sưu tập là chuỗi trang sức làm bằng 28 chiếc sừng của 14 con min (bò rừng) mua từ người đàn ông ở Kon Tum. Trong khi đó, bộ sưu tập ấn tượng nhất lại chính là tượng nhà mồ Tây Nguyên, bao gồm tượng người đàn bà khóc mếu vì mất người thân, tượng hình các con thú, tượng tình mẫu tử,... được những nghệ nhân chế tác trong giây phút ngẫu nhiên. Nhớ về những thăng trầm suốt hành trình sưu tập cổ vật, ông Hải vẫn chưa quên nỗi khó khăn qua những lần ngỏ ý mua hiện vật từ người dân. Một số nơi ông phải đến đi lại nhiều lần, người chủ mới cảm nhận được thành ý. Với “người giữ hồn Tây Nguyên”, giá trị không chỉ nằm ở hiện vật mà là đời sống tinh thần cất giữ qua những món đồ ấy.

Nỗi lo về văn hoá dân tộc dần bị mai một

Bên cạnh đam mê sưu tầm, ông Hải cũng bày tỏ nỗi lo khi hiện nay đời sống xã hội ngày một phát triển, kéo theo nhiều thay đổi về văn hoá, sở thích, phong cách sống. Ông Hải cho biết: “Tôi chưa bao cảm thấy thôi tự hào vì mình được tìm hiểu về văn hoá của đất nước mình, các di chỉ khảo cổ của Việt Nam nói chung và Tây Nguyên nói riêng. Không chỉ vùng cao nguyên Nam Trung Bộ, ngày nay khi nhắc đến văn hoá Sa Huỳnh, văn hoá Nam Bộ,… vẫn có nhiều bạn trẻ chưa biết đến nguồn gốc, thậm chí không rõ đấy là gì. Tôi sợ những văn hoá ấy bị mai một và nghĩ đến việc sưu tập những hiện vật ấy để giữ được văn hoá dân tộc.”

Người đàn ông đã có hơn 20 năm gắn bó với vùng đất Tây Nguyên nói rằng, các ngôi làng ở Tây Nguyên vốn từng rất thân thuộc trong mắt ông dường như đang dần mất đi những nét truyền thống vốn có trước nhu cầu phải hội nhập của thời đại. Những mái nhà Rông, nhà Dài hay cái cối giã gạo, cái chày, cái nỏ, cái trang phục truyền thống,… độc đáo ấy dần dần phải nhường chỗ những nhà sàn có mái ngói, cầu thang bằng bê tông hiện đại. Là một người yêu thích văn hoá Tây Nguyên, ông Hải tâm niệm: “Con người vẫn nên thích nghi với thời đại, nếu giữ gìn nguyên bản thì sẽ bị dậm chân tại chỗ, không phát triển được, ở đâu cũng vậy. Nhưng nó không có nghĩa, văn hoá phải thay đổi hoàn toàn hoặc mất đi, mà nên hoà nhập cùng thời đại, thay vì hoà tan trước yêu cầu thay đổi ấy để rồi đánh mất đi vẻ độc đáo vốn có”.