Ông Lê Minh Hoan - Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường: "Phải lấy sự hạnh phúc của người nông dân làm thước đo phát triển kinh tế nông nghiệp".

Khát vọng về một nền nông nghiệp “không phế phẩm”

Trong xu thế phát triển kinh tế xanh toàn cầu, khái niệm hệ sinh thái nông nghiệp tuần hoàn (Agricultural Circular Economy Ecosystem) đang trở thành định hướng quan trọng cho nền nông nghiệp bền vững. Có thể hiểu đơn giản, đây là mô hình sản xuất khép kín, nơi “đầu ra của quá trình này trở thành đầu vào của quá trình khác”, giúp tài nguyên được sử dụng hiệu quả, tiết kiệm và giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực đến môi trường.

Tuy nhiên, mọi mô hình tuần hoàn sẽ khó đi vào thực tiễn nếu thiếu vai trò chủ động của người dân. Nghị quyết số 19-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đã khẳng định rõ: “Nông dân là chủ thể, là trung tâm của quá trình phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới.” Đây không chỉ là định hướng chiến lược mà còn là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp phát triển bền vững từ gốc rễ.

Hiện thực hóa chủ trương của Đảng, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 687/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam. Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng triển khai nhiều chương trình thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan từng nhiều lần nhấn mạnh: “Phải chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, trong đó lấy giá trị gia tăng và sự hạnh phúc của người nông dân làm thước đo.” Quan điểm này cho thấy mục tiêu cuối cùng của nông nghiệp tuần hoàn không chỉ là tạo ra sản phẩm sạch hay bảo vệ môi trường, mà còn nâng cao chất lượng sống cho người nông dân.

Đồng hành cùng tiến trình ấy là vai trò của các tổ chức xã hội – nghề nghiệp. Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam (VACE) đã trở thành cầu nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân, góp phần chuyển giao công nghệ, lan tỏa các mô hình sản xuất hiệu quả và thúc đẩy tư duy nông nghiệp xanh trong cộng đồng.

Trong chuyến khảo sát mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Phú Thọ năm 2025, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đánh giá cao hệ sinh thái nông nghiệp tuần hoàn của Tập đoàn Quế Lâm. Với 15 đơn vị thành viên cùng hệ thống 7 nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ, doanh nghiệp này đã xây dựng thành công chuỗi giá trị khép kín, biến phụ phẩm nông nghiệp thành nguồn tài nguyên có giá trị, góp phần hiện thực hóa khát vọng về một nền nông nghiệp “không phế phẩm”.

Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng kiểm tra mô hình sản xuất hữu cơ, khẳng định vai trò chủ thể của người nông dân.

Khi tư duy tuần hoàn tạo ra giá trị xanh cho nông nghiệp

Hiệu quả của tư duy tuần hoàn đang lan tỏa mạnh mẽ trên khắp các vùng miền. Tại Thừa Thiên Huế, mô hình Tổ hợp nông nghiệp 4F (Farm-Food-Feed-Fertilizer) của Quế Lâm đã tạo nền tảng vững chắc cho nghiên cứu thực nghiệm. Sau 3 năm, mô hình thu hút hơn 100 hộ dân liên kết chuỗi giá trị, xử lý hàng nghìn tấn phụ phẩm thành phân bón, giúp nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường.

Tại Vĩnh Long, với diện tích dừa lên đến 120.000ha, ngành dừa đang đứng trước bước ngoặt tái cơ cấu. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Diệp Thanh Tùng (Phó Hiệu trưởng Đại học Trà Vinh) nhận định: Để vượt qua biến động thị trường, trái dừa cần một “Hộ chiếu xanh” - chứng minh quy trình phát thải thấp và minh bạch nguồn gốc. Việc đào tạo 50 chuyên viên xác minh dấu chân carbon là bước đi chiến lược để nông sản Việt đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như CBAM của EU từ năm 2026.

Xã Vĩnh Thủy tỉnh Quảng Trị đã ban hành Nghị quyết riêng về phát triển nông nghiệp tuần hoàn, hỗ trợ kinh phí và đào tạo nông dân xây dựng những “Làng nông nghiệp hữu cơ”. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thái Nam Sơn khẳng định quyết tâm đẩy lùi canh tác vô cơ, tiến tới nền nông nghiệp đa giá trị.

Nông dân Vĩnh Long tận dụng phụ phẩm nông nghiệp trồng khoai lang tím

Biến phụ phẩm thành “mỏ vàng” của nông nghiệp xanh

Giá trị thực tiễn của kinh tế tuần hoàn được thể hiện rõ qua chính những người nông dân trực tiếp sản xuất. Từ những phụ phẩm từng bị xem là “rác thải”, nhiều nông hộ nay đã biết cách tái tạo thành nguồn tài nguyên có giá trị, vừa giảm chi phí sản xuất vừa bảo vệ môi trường.

Tại Đồng Tháp, ông Nguyễn Văn Ân cho biết trước đây lượng rơm rạ sau thu hoạch thường bị đốt bỏ, gây khói bụi và lãng phí. Tuy nhiên, sau khi được Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam hướng dẫn kỹ thuật, ông tận dụng rơm để trồng nấm, sau đó dùng phần bã nấm ủ thành phân hữu cơ bón lại cho vườn cây.

“Chi phí phân bón giảm khoảng 30%, đất đai cũng tơi xốp và màu mỡ hơn trước”, ông Ân chia sẻ.

Không chỉ ở miền Tây, tư duy sản xuất tuần hoàn cũng đang lan tỏa mạnh mẽ tới các vùng chè phía Bắc. Tại Thái Nguyên, bà Triệu Thị Vân thay đổi hoàn toàn thói quen xử lý phụ phẩm trong canh tác chè. Nếu trước đây cành, lá sau tỉa được gom đốt bỏ thì nay toàn bộ được băm nhỏ, ủ với chế phẩm sinh học để tạo phân xanh phục vụ sản xuất.

Theo bà Vân, việc sử dụng nguồn phân hữu cơ tự nhiên giúp cây chè phát triển khỏe hơn, lá dày và cho hương vị đậm sâu hơn. “Điều tôi thấy quý nhất là không còn phải tiếp xúc nhiều với hóa chất độc hại, sức khỏe được đảm bảo mà giá chè bán ra cũng cao hơn trước”, bà nói.

Tại Lâm Đồng, anh Trần Thanh Tùng lại xây dựng mô hình sản xuất khép kín bằng cách tận dụng lá và rễ rau thừa đưa vào bể nuôi giun quế. Phân giun sau đó được sử dụng để cải tạo đất và bón trở lại cho cây trồng, tạo thành vòng tuần hoàn gần như không có chất thải.

“Khách hàng bây giờ không chỉ quan tâm rau ngon mà còn chú ý đến cách người sản xuất đối xử với môi trường”, anh Tùng chia sẻ.

Những mô hình ấy cho thấy, khi tư duy sản xuất thay đổi, “rác thải” trong nông nghiệp hoàn toàn có thể trở thành tài nguyên quý giá. Không chỉ tạo thêm giá trị kinh tế, kinh tế tuần hoàn còn mở ra hướng đi bền vững cho nền nông nghiệp xanh trong tương lai.

Doanh nghiệp tiên phong: Điểm tựa bền vững

Tập đoàn Quế Lâm và các đơn vị như VOS Holdings đang chứng minh kinh tế tuần hoàn là chiến lược dài hạn. Ông Nguyễn Hồng Lam, Chủ tịch Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn Quế Lâm khẳng định: Khi Đảng và Nhà nước định vị lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là lợi thế, trụ cột của quốc gia, người nông dân Việt Nam hôm nay hoàn toàn có thể làm giàu từ nông nghiệp, có thể hưởng bầu không khí an lành của nông thôn, có thể tự bảo vệ sức khỏe của bản thân và mang lại giá trị cho cộng đồng.

“Từ chuỗi giá trị của Tập đoàn Quế Lâm, chúng tôi đã và đang cùng nông dân xây dựng nên hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp tuần hoàn, lấy người dân làm trung tâm và đồng hành cùng với họ để thay đổi nhận thức, chung tay xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp theo trục nông nghiệp-môi trường-xã hội, cùng nhau phát triển bền vững”, ông Nguyễn Hồng Lam chia sẻ.

Kinh tế tuần hoàn là sự trở về với triết lý hài hòa với thiên nhiên của cha ông, được nâng tầm bởi công nghệ hiện đại. Khi mỗi người dân đều có lợi ích thiết thân trong chuỗi giá trị này, nông nghiệp Việt Nam sẽ thực sự cất cánh.

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 (COP26), việc phát triển nông nghiệp tuần hoàn gắn với du lịch sinh thái (giai đoạn 2026-2030) là hướng đi tất yếu. Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh: Cần sớm tổng kết các mô hình thành công để phổ biến qua hệ thống khuyến nông cơ sở. Sự kết hợp giữa “Ý Đảng-Lòng dân-Tâm huyết doanh nghiệp” sẽ là động lực mạnh mẽ xây dựng một nền nông nghiệp thịnh vượng, nông dân giàu có và nông thôn văn minh.