Giống tốt là tiền đề của năng suất và chất lượng

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, giống lúa phải được xem là yếu tố tiên quyết. Ảnh:ST

Trong sản xuất nông nghiệp, giống lúa được xem là “nền móng” của cả vụ mùa. Nếu sử dụng giống kém chất lượng, năng suất giảm, chi phí tăng và nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng gạo thương phẩm là điều khó tránh khỏi. Thực tế này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc kiểm soát, duy trì và nâng cao chất lượng nguồn giống lúa ngay từ đầu vụ.

Tiến sĩ Đào Minh Sô – Trưởng Bộ môn Chọn tạo giống cây trồng, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam cho biết, quan niệm truyền thống “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” nay không còn phù hợp với sản xuất nông nghiệp hiện đại. Nếu nông dân sử dụng giống không rõ nguồn gốc, không được kiểm soát chặt chẽ, giống sẽ nhanh chóng thoái hóa qua từng vụ. Các đặc tính ban đầu như độ thuần, hương thơm, chất lượng hạt sẽ dần mất đi; cây lúa dễ phân ly, lẫn tạp, kéo dài thời gian sinh trưởng và giảm khả năng chống chịu sâu, bệnh. Điều này không chỉ làm giảm giá bán, tăng nguy cơ bị từ chối thu mua để xuất khẩu mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Thực tế sản xuất tại Tây Ninh cho thấy, nhiều nông dân từng có thói quen sử dụng lúa của vụ trước làm giống cho vụ sau, đặc biệt ở vụ Hè Thu. Hhi dùng giống tự để lại, chi phí sản xuất tăng do phải thuê thêm nhân công giặm lúa, làm cỏ, cắt lúa đuôi; trong khi năng suất và chất lượng hạt giảm, thương lái mua giá thấp. Tính ra, tiền thuê nhân công còn bằng hoặc cao hơn tiền mua giống xác nhận, nên mấy năm nay tôi chuyển sang mua giống lúa xác nhận để gieo sạ, vừa an tâm, vừa hiệu quả.

Theo các chuyên gia, năng suất lúa phụ thuộc vào 4 yếu tố chính: số bông trên đơn vị diện tích, số hạt trên bông, tỷ lệ hạt chắc và trọng lượng hạt. Trong đó, giống lúa chất lượng, phù hợp điều kiện sinh thái vùng sản xuất là yếu tố đầu tiên quyết định các thành phần năng suất này.

Đồng bộ giải pháp, thay đổi tập quán sản xuất

Vụ Hè Thu 2025, tỉnh tiếp tục triển khai 87 mô hình với diện tích hơn 3.523ha. Kết quả cho thấy năng suất bình quân đạt 5,2-6,1 tấn/ha, lợi nhuận tăng 1-2 triệu đồng/ha so với ngoài mô hình, dù điều kiện thời tiết không thuận lợi. Ảnh:ST

Nhằm hạn chế tình trạng thoái hóa giống và nâng cao hiệu quả sản xuất, ngành Nông nghiệp tỉnh Tây Ninh đã triển khai nhiều mô hình hỗ trợ nông dân sử dụng giống lúa xác nhận. Vụ Đông Xuân 2024-2025, toàn tỉnh thực hiện 67 mô hình với tổng diện tích hơn 2.708ha, thu hút 1.096 hộ tham gia. Nhờ sử dụng giống xác nhận, các mô hình đạt độ sạch giống 96-98%, tỷ lệ nảy mầm 95-98%, lúa sinh trưởng đồng đều, năng suất bình quân đạt 7,23-7,65 tấn/ha, cao hơn ngoài mô hình từ 0,13-0,18 tấn/ha. Lợi nhuận tăng thêm từ 1,3-2,5 triệu đồng/ha.

Song song đó, Trại Nghiên cứu và Thực nghiệm Hòa Phú đã đẩy mạnh công tác nghiên cứu, phục tráng và khảo nghiệm các giống lúa chất lượng cao. Trại đang duy trì sản xuất giống từ siêu nguyên chủng đến cấp xác nhận; đặc biệt chú trọng phục tráng giống nếp IR4625 nhằm giữ nguyên các đặc tính quý như hạt dẻo, bông chùm, năng suất cao.

Hiện nay, Trại duy trì nhiều giống lúa đặc sản địa phương và các giống chất lượng cao như LA2, LA5, MLA1, PLA2, IR4625, R33, R78 và OM4900. Các giống này có khả năng chống chịu sâu, bệnh tốt, năng suất ổn định, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho nông dân.

Bên cạnh nghiên cứu giống, ngành Nông nghiệp tỉnh còn hỗ trợ giá giống lúa xác nhận, khuyến khích nông dân thay đổi tập quán sản xuất. Các mô hình sản xuất có quy mô từ 30-50ha, nông dân được hỗ trợ khi sử dụng giống lúa đạt cấp xác nhận trở lên, đồng thời được hướng dẫn kỹ thuật canh tác tiên tiến.

Sử dụng giống lúa chất lượng và giảm lượng giống gieo sạ là giải pháp quan trọng giúp cây lúa khỏe ngay từ đầu vụ, tiết kiệm chi phí và giảm phát thải khí nhà kính. Nhiều mô hình đã giảm lượng giống gieo sạ xuống còn 60-70kg/ha nhưng vẫn bảo đảm năng suất.

Vụ Đông Xuân 2025-2026 đang bắt đầu, ngành Nông nghiệp tỉnh khuyến cáo nông dân ưu tiên sử dụng các giống lúa chất lượng cao, phù hợp mùa vụ, thị trường và điều kiện nguồn nước. Việc duy trì nguồn giống lúa tốt không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế trước mắt mà còn là nền tảng để xây dựng thương hiệu gạo Tây Ninh phát triển bền vững trong dài hạn.