Diện mạo nông thôn mới kiểu mẫu ở tổ dân phố Đại Mão, phường Mão Điền tỉnh Bắc Ninh. Ảnh Mai Phương

Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư số 10/2026/TT-BXD hướng dẫn thực hiện các tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới (NTM) và điều kiện hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM cấp tỉnh giai đoạn 2026 - 2030 thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Thông tư được xem là bước cụ thể hóa chủ trương phát triển hạ tầng đồng bộ, nâng cao chất lượng quy hoạch, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn theo hướng hiện đại và bền vững.

Theo đó, tiêu chí về quy hoạch được nâng cao theo hướng chú trọng chất lượng, tính công khai, minh bạch và khả năng tổ chức thực hiện. Các địa phương không chỉ bảo đảm có quy hoạch chung xã được phê duyệt mà còn phải xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, phù hợp với quy định pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn. Đồng thời, yêu cầu bố trí, ổn định dân cư tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, vùng biên giới và địa bàn khó khăn cũng được đặt ra rõ ràng nhằm bảo đảm an toàn và phát triển bền vững lâu dài.

Thông tư cũng phân loại các nhóm xã để áp dụng tiêu chí phù hợp với điều kiện phát triển. Đối với các xã liền kề đô thị hoặc có định hướng phát triển thành đô thị (Nhóm 1), bắt buộc phải có quy hoạch chi tiết nhằm cụ thể hóa quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu. Bên cạnh đó, công tác quản lý kiến trúc nông thôn được tăng cường thông qua việc ban hành hoặc tích hợp quy chế quản lý kiến trúc trong quy hoạch chung, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa và cảnh quan nông thôn.

Trong lĩnh vực hạ tầng, giao thông tiếp tục là tiêu chí trọng tâm. Các tuyến đường xã phải bảo đảm đạt chuẩn theo quy hoạch và được duy tu, bảo trì thường xuyên. Điểm mới đáng chú ý là yêu cầu tăng cường yếu tố “xanh” trong phát triển hạ tầng, với tỷ lệ đường xã có trồng cây xanh dọc tuyến đạt từ 50% trở lên.

Đối với cấp tỉnh, thành phố, điều kiện hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM yêu cầu hệ thống giao thông kết nối đồng bộ tới toàn bộ các xã. Trong đó, tối thiểu 70% chiều dài đường tỉnh phải được trồng cây xanh, góp phần cải thiện môi trường sinh thái và tạo cảnh quan bền vững.

Tiêu chí về nhà ở dân cư cũng được hoàn thiện theo hướng nâng cao chất lượng. Nhà ở kiên cố phải đáp ứng tiêu chuẩn “3 cứng”, gồm nền - móng, khung - tường và mái được xây dựng bằng vật liệu bền chắc, bảo đảm niên hạn sử dụng từ 20 năm trở lên. Quy định này nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và tăng khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu.

Cùng với đó, công tác bảo vệ môi trường nông thôn được quy định cụ thể hơn. Các xã phải xây dựng phương án thoát nước mặt, thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt phù hợp với điều kiện thực tế. Tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom, xử lý phải đạt từ 50% trở lên; riêng các xã Nhóm 1 bắt buộc có ít nhất một công trình xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật.

Thông qua Thông tư, Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố căn cứ điều kiện thực tế để cụ thể hóa và triển khai các tiêu chí, bảo đảm không thấp hơn khung chuẩn chung, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nông thôn Việt Nam phát triển toàn diện, hiện đại và bền vững trong giai đoạn mới.