Nhớ cảnh gói bánh chưng xưa

Thế hệ đầu 7X chúng tôi sinh ra và lớn lên trong thời kì đất nước còn nhiều khó khăn vất vả, thiếu thốn đủ đường. Vì thế đứa nào đứa ấy cũng mong từng ngày để đến Tết. Bởi chỉ có Tết mới được mặc quần áo mới, tung tăng đi chơi, được ăn các món ngon hơn ngày thường, nhất là bánh chưng. Để gói được nồi bánh, nhà nhà phải rục rịch chuẩn bị cả tháng trời. Nào là tích trữ củi phơi khô. Củi càng to càng cháy đượm, than hồng âm ỉ. Gạo nếp, đỗ xanh phải để dành. Lợn trong chuồng vỗ béo còn cho đánh đụng. Từ 27, 28 trở đi, sau khi ruộng nương, đồng áng cơ bản đã cấy xong, nhà nhà mới đi chợ sắm sửa. Nào là măng miến, gia giảm, vàng hương, bánh pháo tét, quần áo, giầy dép cho lũ trẻ, và không quên mua vài mớ lá dong xanh tươi, đoạn giang về chẻ lạt để gói bánh. Đến 29 thì nhà nào nhà ấy nhộn nhịp, tấp nập hẳn lên. Tiếng gà kêu quang quác, tiếng lợn eng éc từ tinh mơ sáng sớm. Không khí Tết rộn rực khắp làng trên xóm dưới. Trẻ con háo hức bật dậy rõ sớm, trực chờ để theo người lớn đi đụng lợn. Vừa được xem, vừa được nếm thử miếng lòng nóng hổi, thơm ngậy. Suất này chỉ ưu tiên em út, còn các anh chị lớn hơn thì ở nhà dọn dẹp và chuẩn bị cho việc gói bánh. Đứa thì rửa lá và lau khô, phụ giúp mẹ vo gạo, đãi đỗ. Đứa thì bê củi vào bếp để chiều tối luộc bánh. Đứa thì quét dọn nhà cửa. Đứa thì đi chuẩn bị cỏ, rơm cho trâu bò… Ngày thường còn tị nạnh, tranh cãi nhau từng tí một, nhưng mấy ngày này thì cứ răm rắp, mỗi đứa một việc, bởi cứ nghĩ đến Tết là rạo rực hết cả lên. Vui không kể xiết! Đứa nào cũng mong ngóng để chuẩn bị cho việc gói và luộc bánh.

Để có được những chiếc bánh thơm ngon, xanh ngắt thì việc chọn nguyên liệu là rất quan trọng, sau là tẩm ướp gia vị, nữa là kĩ thuật gói và luộc. Công đoạn nào cũng cần thiết. Gạo nếp phải tròn mẩy, được loại nếp cái hoa vàng là ngon nhất, ngâm vài tiếng, vo sạch, để ráo nước, cho lượng muối vừa đủ để bánh được đậm đà. Đỗ xanh cũng phải đều hạt, lòng vàng, xay vỡ ra, ngâm và đãi kĩ cho sạch vỏ, rồi đồ lên, đánh nhuyễn, viên thành từng nắm tròn làm nhân hoặc có thể gói trực tiếp. Sau khi thịt lợn đã đánh đụng hoặc mua ở chợ về, bố chọn những miếng ba chỉ rửa sạch, thái miếng to bản, đều nhau, cho hạt tiêu xay rang thơm nức mũi, nước mắm, mì chính, trộn đều, ướp khoảng 30 – 40 phút cho gia vị thấm hết vào thịt thì nhân càng ngon. Tất cả nguyên liệu đã được chuẩn bị đầy đủ cho việc gói bánh. Chiếc chiếu vẫn ngối ăn cơm được trải ra giữa sân đã quét dọn sạch sẽ, mấy chị em chúng tôi ngồi quây quần, chăm chú xem, vừa học cách bố gói, vừa phụ giúp những việc lặt vặt. Bố gấp những chiếc lá dong to đều thành bốn góc và cho gạo, nhân đỗ, thịt vào giữa, dàn đều, rồi gập lá lại, buộc bằng những chiếc lạt giang trắng phau mềm mại bền dai thành từng chiếc bánh vuông vức, chặt chẽ. Cứ như vậy, bố gói rất nhanh, không cần khuôn mà chiếc nào chiếc ấy cũng đều chằn chặn, trông rất đẹp mắt. Thích nhất là được bố gói cho mỗi đứa một chiếc bánh nhỏ xinh, đánh dấu bằng những chiếc lạt buộc khác nhau cho đỡ lẫn. Bánh sau khi gói xong được xếp lần lượt vào nồi gang lớn. Củi đã có sẵn, chỉ việc nổi lửa lên. Nồi bánh chẳng mấy mà sôi sùng sục, ấm sực cả gian bếp, không đứa nào muốn dời. Siêu nước cũng được đặt bên cạnh cho nóng để chế thêm vào khi nồi bánh cạn. Đứa nào cũng thủ một vài củ khoai, bắp ngô để nướng trên bếp than hồng rực và ăn rí rách với nhau, mặt mũi đen nhẻm như vẽ hề cả một lượt. Mâm cơm tối được dọn ngay ở gian bếp cho ấm áp. Tiếng cười nói râm ran như nhà có cỗ. Dọn xong, đứa nào cũng bảo thức để trông nồi bánh, nhưng chưa đến 12 giờ, cả lũ đã lăn ra ngủ như chết ngay tại chiếc ổ rơm được trải trong bếp. Quá nửa đêm, bố mẹ trực để vớt bánh ra xếp thành hàng rồi ép cho thật chặt bằng vật nặng đặt lên thanh gỗ cho đều. Sáng dậy, mỗi đứa đã có chiếc bánh xinh để dành, ngắm nghía chán, rồi mới ăn. Những chiếc bánh chưng xanh mướt được bố trịnh trọng đặt trên ban thờ gia tiên hòa quyện trong mùi hương trầm thơm ngát tạo nên hương vị đặc trưng của ngày Tết cổ truyền. Nhìn di ảnh các cụ đã khuất như đang mỉm cười hài lòng trước sự thành tâm của con cháu mà thấy ngôi nhà thêm ấm cúng, an vui, hạnh phúc. Mâm cơm trong mấy ngày này đều có đĩa bánh chưng dẻo dền, thơm ngậy, đậm đà mà chỉ đến Tết mới được ăn.

Kỉ niệm lần đi chúc Tết cô giáo

Có một kỉ niệm mà suốt đời tôi không thể quên. Đó là năm lớp 7 (cuối cấp 2), cả nhóm khoảng chục đứa trong làng xã rủ nhau đi chúc Tết cô chủ nhiệm, đồng thời cũng dạy bộ môn Văn rất hay, tên là Trần Thu Phương. Nhà cô cách xa trường nên phải ở tập thể. Nhưng mấy ngày trước Tết, cô đã về quê chồng ở xã Phan Tây Hồ (Tiên Lữ - Hưng Yên) để sum họp cùng gia đình. Cả bọn hẹn hò nhau sáng mồng Hai đi sớm vì chưa ai biết nhà, đường lại xa đến hơn chục cây số. Tất cả cùng đi bộ. Đứa nào cũng háo hức dạy rõ sớm, mặc bộ quần áo mới, rồi xin bố mẹ cho đi. Nhiều đứa còn chưa kịp ăn gì nhưng rất hào hứng. Cả nhóm kéo nhau đi mà chỉ có mỗi gói mứt Tết đến nhà cô. Hỏi thăm đường chán chê, mãi gần trưa mới tìm được nhà. Nhìn cả lũ học trò cuốc bộ, mặt mũi phờ phạc vì đói và rét, cô cảm động và rất thương. Trên ban thờ có gói kẹo cùng hộp mứt đang thắp hương, cô cũng vái xin để hạ xuống cho cả nhóm ăn. Ào cái đã hết sạch. Cô lại bóc tiếp hai cái bánh chưng mới đủ chia. Mỗi đứa ăn một miếng. Còn thừa, cô ép bằng được mấy đứa chia nhau ăn thêm miếng thứ hai cho no bụng để có sức đi bộ về. Cô gần gũi, thân thương như người mẹ thứ hai nên rất hiểu học trò của mình. Quả thật, với tôi, chưa bao giờ ăn miếng bánh chưng nào ngon đến thế. Có lẽ phần vì quá đói mệt, phần vì bánh nhà cô lại gói ngon dền. Miếng ngon thường làm cho người ta nhớ lâu cùng với tình cảm yêu thương chan chứa của cô chủ nhiệm đã mãi khắc ghi trong tâm trí tôi cũng như nhiều bạn khác nữa. Thi thoảng có dịp lại gặp nhau, chúng tôi cùng ôn lại để luôn nhớ về cô giáo cũ của mình với miếng bánh chưng xanh đậm đà tình nghĩa thầy trò và hương vị quê hương yêu dấu.

Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại có đủ đầy và tiện lợi đủ thứ nhưng những gì là phong tục và kỉ niệm thì sẽ mãi được lưu giữ và khắc ghi trong tâm khảm của mỗi người.