Bến Hải – Hiền Lương: Nơi khao khát ý chí thống nhất của dân tộc

Quốc lộ 1 đẹp như một dải lụa đưa chúng tôi đến cầu Hiền Lương, dọc hai bên đường không còn những hố bom loang lỗ mà quân thù đã trút xuống, thay vào đó là những nhà cửa san sát, các công trình và những cánh đồng xanh mướt. Xa xa, cầu Hiền Lương dần ẩn hiện trước mắt chúng tôi. Vậy là sắp sang bờ Bắc rồi. Trong lòng ai cũng rạo rực khi lời bài hát “Câu hò bên bờ Hiền Lương” từ nhà ai đó bên bờ Nam vang lên: “Bên ven bờ Hiền Lương, chiều nay ra đứng trông về…”. Đã 47 năm đất nước thống nhất, bây giờ nghe những câu hát ấy, giai điệu như vẫn lắng sâu vào máu thịt.

Đi trên cây cầu lịch sử chỉ dài có hơn một trăm mét nhưng ai cũng đau đáu một tâm trạng xót xa, bởi chỉ một khoảng cách ngắn thế thôi mà nhân dân hai miền đã phải chịu cảnh xa cách trong gần 20 năm dài đằng đẵng. Cầu Hiền Lương như minh chứng cho tội ác của quân thù. Từ sau ngày kí kết Hiệp định Giơ-ne-vơ, đất nước tạm chia thành hai miền Nam - Bắc, lấy Vĩ tuyến 17 làm ranh giới quân sự tạm thời. Tại khu vực này suốt thời gian chia cắt, sông Bến Hải, cầu Hiền Lương là tâm điểm diễn ra cuộc đấu tranh căng thẳng, quyết liệt giữa ta và địch. Biết bao chuyện cảm động và thương tâm diễn ra hai bên bờ giới tuyến. Chỉ cách nhau gang tấc mà hàng chục năm trời con không được gặp cha, vợ không được gặp chồng, bà con hai bên bờ sông xa nhau.

Sông Bến Hải, cầu Hiền Lương nhìn từ phía cột cờ giới tuyến

Đến đây, chúng tôi được nghe nhiều về những cuộc đấu trí căng thẳng giữa ta và địch. Khi cầu bị chia đôi, chính giữa cầu được vạch một đường ngang sơn trắng, 450 tấm ván bên này thuộc về miền Bắc, nửa kia 444 tấm ván thuộc Chính quyền Sài Gòn quản lí. Không chỉ tìm mọi cách phá hoại Hiệp định Giơ-ne-vơ, địch còn dùng màu sắc để chia cắt chiếc cầu. Thoạt đầu, chúng sơn màu xanh một nửa cầu phía Nam, ta liền sơn màu xanh một nửa cầu còn lại. Chúng lại chuyển sang sơn màu nâu, ta cũng sơn lại màu nâu. Cứ như thế, cầu Hiền Lương luôn thay đổi màu sắc, hễ địch sơn màu gì, phía bên này ta sơn ngay màu đó. Rút cuộc, kẻ địch phải chịu thua để chiếc cầu chỉ còn một màu xanh thống nhất.

Bên cạnh cầu Hiền Lương lịch sử là một biểu tượng của cả dân tộc – cột cờ giới tuyến bên bờ Bắc. Lịch sử của cột cờ giới tuyến cũng trải qua biết bao thăng trầm và gắn với tinh thấn đấu tranh không khoan nhượng của dân tộc ta với kẻ thù xâm lược. Cột cờ là biểu tượng của ý chí chiến đấu kiên cường của quân và dân ta.

Từ ngày 19-5-1956 đến ngày 28-10-1967, các chiến sĩ giới tuyến treo tổng cộng 267 lá cờ cỡ lớn, 11 lần dựng cờ bằng cột gỗ cao 12-18m, 42 lần thay lá cờ vì bị bom phá hỏng. Để lá cờ Tổ quốc được tung bay nơi giới tuyến, nhiều chiến sĩ đã anh dũng hi sinh, nhiều tấm gương quên mình bảo vệ lá cờ của Tổ quốc. Mỗi khi cờ bị bom xuyên thủng lại có lá cờ khác lập tức được dựng lên để hồn của tổ quốc luôn tung bay trên bầu trời đất Việt. Năm 2001, tại vị trí cũ, một cột cờ mới cao 38,6m được dựng lên mô phỏng theo mẫu thiết kế năm 1962. Bên dưới cột cờ được xây dựng kì đài hoành tráng với nhiều bức phù điêu thể hiện khát vọng thống nhất.

Đứng lặng giữa đôi bờ, ngắm nhìn sông Bến Hải, một con sông hiền hòa, thơ mộng đã có một thời gian dài phải oằn mình làm mốc phân chia đất nước Việt Nam. Nỗi đau chia cắt như một định mệnh khắc nghiệt. Ít có nơi nào mà cuộc chiến tranh diễn ra gay gắt, quyết liệt, dưới nhiều hình thức như ở đây. Năm 1996, một cây cầu bê tông mới được xây dựng để đáp ứng yêu cầu phát triển giao thông trong thời kỳ mới và thay thế cho cầu cũ đã xuống cấp, chiếc cầu Hiền Lương lịch sử vẫn được lưu giữ ở bên.

Hàng ngày có rất nhiều du khách đến tham quan, tưởng nhớ các chiến sĩ đã hy sinh
tại thành cổ Quảng Trị

Hàng ngày, dòng người, dòng xe tấp nập qua cầu. Hình như ai cũng ngoái nhìn cây cầu lịch sử, rồi ngước nhìn lên quốc kỳ đang phần phật tung bay trên cột cờ giới tuyến để nhớ, để không thể nào quên một thời đau thương mà anh dũng. Bến Hải – Hiền Lương trong quá khứ đau thương, khốc liệt, khói lửa và đổ nát thì hôm nay nó được con người khắp nơi biết đến như một chứng tích lịch sử hào hùng, một mảnh đất tâm linh.

Thành cổ - Hồn thiêng tổ quốc

Soi mình bên dòng Thạch Hãn hiền hòa, thành cổ Quảng Trị vẫn đứng hiên ngang với vẻ uy nghi, trầm mặc. Đây được xem là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng với khát vọng tự do, độc lập. Nơi đây, dưới lớp cỏ non, lòng đất thành cổ đã thấm đậm máu của hàng ngàn chiến sĩ và đồng bào ta với tinh thần không nhân nhượng cho quân thù từng tấc đất thành cổ. Thành cổ là nơi diễn ra những trận chiến ác liệt của các chiến sĩ cách mạng đã quên mình chiến đấu cho độc lập tự do của tổ quốc, các anh đã đặt nghĩa vụ của đất nước lên trên lợi ích của bản thân, để rồi nhiều chiến sĩ anh hùng đã gửi lại tấm thân và mãi mãi nằm lại dưới những lớp đất của thành cổ để lại niềm tiếc thương cho đồng đội và người thân.

Bước vào thành cổ, hiện ra trước mắt là đài tưởng niệm với một cây nhang khổng lồ nằm giữa nhằm tưởng nhớ cho các chiến sĩ đã hy sinh. Xung quanh lễ đài là 81 viên đá vuông tượng trưng cho 81 ngày đêm “mùa hè đỏ lửa 1972” tại thành cổ từ ngày 28 tháng 6 đến ngày 16 tháng 9 năm 1972. Hàng ngày, khu di tích thành cổ đón hàng trăm du khách trong nước và quốc tế đến tham quan. Một điều dễ nhận thấy trong lòng mỗi người khi đặt chân vào thành cổ là cảm giác bùi ngùi nhưng khâm phục những người lính Bộ đội Cụ Hồ trong những trận đánh quyết liệt với quân thù trong thành cổ. Nhiều người đã rơi lệ khi vừa bước chân đến đài tưởng niệm. Không xúc động làm sao được bởi những gì đã diễn ra cách đây 50 năm. Đó là những khoảnh khắc không thể phai mờ trong trận chiến mà chiến thắng mà thuộc về chính nghĩa.

Cuộc tấn công và nổi dậy mùa xuân năm 1972 của quân và dân ta đã giải phóng được Quảng Trị. Đây là một chiến công góp phần thắng lợi trên bàn hội nghị Pari. Cũng từ mùa hè năm ấy, Mỹ – Ngụy đã tập trung các lực lượng tối đa của chúng hòng tái chiếm Quảng Trị với mục tiêu “Sẽ sử dụng tối đa hỏa lực không quân và pháo binh để nghiền nát cổ thành Quảng Trị”. Tại đây, địch đã dội xuống biết bao bom đạn. Mỗi ngày trung bình mỗi chiến sĩ phải hứng chịu trên 100 quả bom, 200 quả pháo. 3km trong khu vực thị xã Quảng Trị và vùng ven có ngày chịu tới 2 vạn quả đại bác cỡ lớn. Nhiều báo chí Phương Tây bình luận và so sánh số bom đạn mà địch đã thả xuống Quảng Trị tương đương với 7 quả bom nguyên tử mà Mỹ đã ném xuống Hirosima và Nagasaki trong chiến tranh thế giới lần thứ 2 (1945). Thế nhưng bom đạn không khuất phục được ý chí chiến đấu của quân và dân ta bởi khát vọng độc lập tự do luôn cháy bỏng trong mỗi con người Việt Nam. Với tinh thần không nhường cho kẻ thù một tấc đất thành cổ, chiến sĩ và nhân dân ta đã làm cho kẻ thù phải thất bại để rồi chúng ta đã dành được một chiến thắng bản lề trong cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược. Cuộc chiến 81 ngày đêm bảo vệ thành cổ Quảng Trị kết thúc đã giáng một đòn nặng nề lên quân thù.

Dòng sông Thạch Hãn- dòng sông của một thời đỏ lửa đã chứng kiến biết bao nhiêu thăng trầm, dòng nước ấy đã hòa tan cùng với dòng máu nóng của các anh hùng khi vượt sông. Để vào được thành cổ, chiến sĩ ta phải vượt dòng sông Thạch Hãn dưới mưa bom bão đạn của quân thù. Nhiều chiến sĩ đã gửi lại tấm thân dưới dòng sông. Đến hôm nay, vẫn còn có những chiến sĩ hy sinh trên mảnh đất thành cổ này nhưng chưa tìm được hài cốt hoặc là những bộ hài cốt vô danh. Có những người cha, người mẹ vẫn ngày đêm vẫn mong được tìm thấy con mình trong trận chiến thành cổ. Máu của chiến sĩ đồng bào ta đổ xuống, tô thắm cho trang sử vẻ vang của dân tộc để xanh ngời cỏ non thành cổ hôm nay.

Trong thành cổ hôm nay có một bảo tàng trưng bày những hiện vật và hình ảnh nói về trận chiến tại thành cổ. Hình ảnh những chiến sĩ cộng sản kiên trung vẫn được hiện lên qua những hiện vật và hình ảnh dưới nhiều góc độ. Khi bước chân vào bảo tàng trong thành cổ, hiện ra ngay trước mắt ta là câu nói của cố Tổng Bí thư Lê Duẩn được treo trang trọng: “Chúng ta đã chịu đựng được không phải chúng ta là gang thép, vì gang thép cũng chảy với bom đạn của chúng. Mà chính chúng ta là những con người, những con người thực sự, những con người Việt Nam với truyền thống 4.000 năm đã giác ngộ sâu sắc trách nhiệm trọng đại trước Tổ quốc, trước thời đại”. Thành cổ ôm trong mình tinh thần yêu nước, lòng tự hào và ý chí kiên cường của dân tộc.

Bài, ảnh: Khải Uy