Tỉ mỉ trong từng công đoạn

Công việc thụ phấn thường tiến hành vào buổi sáng sớm, khi trời chưa nắng gắt. Với những vườn lớn, người ta thậm chí phải thuê nhân công rọi đèn từ 1 giờ sáng để kịp tiến độ. Hôm nào mưa gió thì phải chờ tạnh hẳn mới làm, bởi phấn hoa dễ bị trôi, không bám được vào nhụy.

Hoa mãng cầu có đặc điểm nhị và nhụy không chín đồng thời, hơn nữa lại chúc xuống, ít nở rộng, khó thụ phấn nhờ côn trùng hay gió. Do đó, nếu không có sự can thiệp của con người, tỷ lệ đậu trái thấp, trái nhỏ, không tròn đều, ảnh hưởng lớn đến chất lượng.

Để khắc phục tình trạng này, nhà vườn phải tự mình hỗ trợ quá trình thụ phấn. Công việc tưởng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ ở từng khâu. Trước hết, người làm phải chọn những bông hoa vừa nở dài, nhị chuyển sang màu trắng đục để hái lấy phấn. Các bông này thường hái từ cây đã dư hoa, hoặc mua thêm ở vườn khác. Sau khi lặt bỏ cánh, toàn bộ hoa được cho vào túi giấy bọc kín nhiều lớp rồi bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh qua đêm.

Sáng hôm sau, phấn hoa được rây kỹ hai lần, cho vào ống hút nhựa, sau đó bảo quản trong túi nylon ướp đá lạnh trước khi mang ra vườn. Đây là bước quan trọng để đảm bảo chất lượng phấn không bị hỏng do nhiệt độ môi trường. Khi hoa trên cây vừa nở, cánh tách đều, nông dân dùng que đẩy nhẹ cho phấn dính vào đầu nhụy, rồi đánh dấu bằng cách bấm một cánh hoa.

Bà Đặng Thị Hoa, 60 tuổi, xã Tân Phú, chia sẻ: “Mỗi ngày tôi ra vườn từ 5 giờ sáng, làm đến trưa có thể thụ phấn cho hơn 100 cây. Trung bình 3kg hoa tươi sẽ cho 20 ống phấn, mỗi ống dùng cho khoảng 10 cây. Công việc không quá nặng nhọc nhưng đòi hỏi sự kiên trì, vì có nhiều công đoạn nhỏ.”

Hiệu quả vượt trội, nâng tầm thương hiệu

Thực tế cho thấy, việc thụ phấn thủ công mang lại hiệu quả rõ rệt: tỷ lệ đậu trái có thể đạt trên 90%, trong khi nếu để tự nhiên chỉ khoảng 65%. Không chỉ năng suất tăng, mà hình thức quả cũng đẹp, tròn đều, ít dị dạng hơn. Đây là yếu tố quan trọng giúp mãng cầu Tây Ninh giữ vững sức cạnh tranh trên thị trường.

Sau giai đoạn tuyển trái, mỗi cây thường để lại khoảng 40-50 quả. Tùy thời tiết, trái được thu hoạch sau khoảng 3 tháng kể từ lúc thụ phấn. Trung bình mỗi cây cho khoảng 20kg, một năm thu 2-3 vụ. Những trái mãng cầu được chăm chút kỹ lưỡng có giá bán từ 70.000-80.000 đồng/kg, đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho nông dân.

Cũng nhờ áp dụng kỹ thuật này, nhiều hợp tác xã, trong đó có HTX Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung, đã duy trì chất lượng đồng đều, củng cố uy tín của sản phẩm. Thương hiệu “Mãng cầu Bà Đen” vì thế ngày càng được biết đến rộng rãi, trở thành niềm tự hào của người dân Tây Ninh.

Ngoài ra, nghề thụ phấn còn mở ra cơ hội việc làm cho nhiều lao động nông thôn. Với mức công hơn 200.000 đồng/người/ngày, công việc này thu hút cả nam lẫn nữ, người trẻ lẫn người lớn tuổi tham gia. Điều đó cho thấy, thụ phấn thủ công không chỉ là kỹ thuật nông nghiệp, mà còn là sinh kế gắn bó với đời sống nhiều hộ gia đình.

Trong bối cảnh nông nghiệp ngày càng hướng đến chất lượng và thương hiệu, nghề thụ phấn cho mãng cầu không dừng lại ở việc tăng năng suất. Quan trọng hơn, nó giúp sản phẩm đạt chuẩn về mẫu mã, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Các nhà vườn Tây Ninh đang dần kết hợp kỹ thuật này với quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, đồng thời mở rộng liên kết tiêu thụ để xây dựng thương hiệu bền vững.

Có thể nói, sự tỉ mỉ, cần cù của người nông dân trong từng thao tác thụ phấn đã góp phần tạo nên những mùa mãng cầu bội thu, giữ vững thương hiệu đặc sản Bà Đen. Đây chính là minh chứng cho sự sáng tạo và thích ứng linh hoạt của nông nghiệp Việt Nam, khi biết tận dụng trí tuệ và bàn tay lao động để chinh phục tự nhiên.