Làng nghề truyền thống đúc lư đồng An Hội

Làng đúc lư đồng An Hội thuộc quận Gò Vấp, xuất hiện từ cuối thế kỷ 19 và phát triển theo những thăng trầm của lịch sử hàng trăm năm, cùng với quá trình đô thị hóa của Sài Gòn.

Làng nghề truyền thống An Hội chuyên chế tác các sản phẩm lư đồng, các vật thờ cúng bằng đồng phục vụ đời sống tâm linh của người Việt.

Đúc lư đồng là công việc khá vất vả, phải trải qua nhiều công đoạn phức tạp, đòi hỏi người thợ không chỉ có kỹ thuật cao mà còn khéo léo, tỉ mỉ và kiên trì trong mỗi khâu.

Trước hết là làm khuôn (khuôn ruột và khuôn vỏ) là khâu vô cùng quan trọng. Khuôn ruột làm từ đất sét lẫn cát. Loại đất đáp ứng yêu cầu này thường được đặt mua từ các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, đem nghiền nhuyễn, sàng lọc thành bột rồi được trộn với tro trấu.

Tiếp đến là đúc khuôn sáp từ sáp ong trộn với sáp đèn cầy, công đoạn này đòi hỏi người thợ có tay nghề cao và khéo.

Bởi khuôn sáp chính là hình ảnh của bộ lư đồng khi thành hình sau này. Khuôn sáp sẽ được chuyển cho người thợ khác bọc các lớp đất sét giã nhuyễn bên ngoài, loại đất này nhất định phải thật mịn để sau khi đúc sẽ không bị rỗ.

Sau đó, khuôn sẽ được phơi khô, rồi đổ đồng đã nóng chảy vào bên trong. Việc pha chế đồng trước khi nung chảy cũng đặc biệt công phu và quan trọng. Cuối cùng là khâu trút khỏi khuôn, làm nguội và gia công tỉ mỉ.

Theo các nghệ nhân ở làng nghề truyền thống An Hội, pha chế đồng trong nghề đúc lư không chỉ pha theo công thức mà phải lượng theo kinh nghiệm tay nghề của mỗi người, mỗi xưởng lại có một cách chế khác nhau, tạo ra những sản phẩm đặc trưng làm nên thương hiệu riêng biệt.

Ngày nay, làng nghề An Hội không còn quy mô lớn như trước nhưng vẫn có xưởng sản xuất của nghệ nhân Hai Thắng, một năm tạo ra được khoảng hơn một nghìn sản phẩm lư đồng thờ cúng, tạo công ăn việc làm cho gần 10 nhân công với thu nhập khá ổn định.

Làng nghề truyền thống làm lồng đèn Phú Bình

Tọa lạc trên con đường Lạc Long Quân, Phường 5, Quận 11, làng nghề làm lồng đèn Phú Bình có nguồn gốc từ làng nghề ở Bác Cổ và Báo Đáp nổi tiếng (tỉnh Nam Định).

Làng nghề truyền thống Phú Bình có lịch sử hình thành từ lâu đời hơn 50 năm tuổi gắn liền với các giá trị văn hóa- lịch sử của dân tộc. Nơi đây mang đậm nét truyền thống cổ xưa, lưu truyền lại những nét tinh túy nhất của chiếc lồng đèn giấy kiến xưa do thế hệ cha ông ta truyền lại.

Những chiếc lồng đèn giấy kính truyền thống thương hiệu Phú Bình đủ màu sắc, hình thù như: ông sao, thiên nga, rồng, phượng hoàng, con gà, con bướm, con cá, tàu thủy,…đã góp phần điểm tô cho bức tranh đẹp ngày Tết Trung thu thêm phần ý nghĩa, đem đến nhiều niềm vui cho bao thế hệ thiếu nhi phá cỗ đêm rằm.

Cứ sau Tết Nguyên Đán, các hộ làm lồng đèn đã bắt đầu rục rịch chuẩn bị các nguyên liệu như: lồ ô, tre để chẻ nan tạo khung, kẽm, giấy kính, bột màu…Một chiếc lồng đèn truyền thống với kích thước lớn nhỏ, thiết kế đơn giản hay cầu kỳ đều được các nghệ nhân và người phụ việc chuẩn bị trong thời gian dài.

Vào thời kỳ hưng thịnh nhất của nghề (những năm 1970 đến 1990), mỗi gia đình có thể làm hàng ngàn chiếc đèn lồng với đủ kiểu dáng, mẫu mã khác nhau và cứ mỗi độ thu về, người già, người trẻ trong làng không kể ngày đêm tất bật làm đèn để kịp đi giao.

Ngày nay, những chiếc lồng đèn bằng nhựa, điện tử xuất hiện, làng nghề truyền thống Phú Bình không còn phát triển thịnh vượng với quy mô lớn như xưa.

Nhưng giữa một đô thị tấp nập, vẫn còn đó những người thợ vẫn miệt mài vót từng thanh tre, quấn từng cọng kẽm, dán từng miếng giấy kiếng..

Họ vẫn hi vọng giữ gìn được những chiếc lồng đèn truyền thống, xinh xắn đủ sắc màu, hình dáng mang trọn cái hồn quê hương dành cho con cháu Việt đến muôn đời.

Làng nghề truyền thống dệt vải Bảy Hiền

Làng dệt vải Bảy Hiền thuộc quận Tân Bình (TP. Hồ Chí Minh), từng là một trong những làng nghề nức tiếng Sài Gòn. tiêu biểu là các con đường Võ Thành Trang, Năm Châu, Nguyễn Bá Tòng, Tái Thiết,…dường như nhà nào cũng làm nghề dệt là chính.

Vốn có lịch sử hình thành lâu đời, tồn tại và phát triển gần 4 thế kỷ qua, làng dệt Bảy Hiền do người Quảng Nam di cư vào đất phía Nam làm ăn rồi kết hợp lại với nhau, tạo thành một khu công nghiệp dệt tồn tại cho đến ngày nay.

Làng nghề truyền thống dệt vải Bảy Hiền vào thời hưng thịnh từng có sức cạnh tranh rất mạnh so với vải của người Hoa ở Chợ Lớn.

Trong khoảng thời gian hưng thịnh, làng dệt Bảy Hiền cung cấp vải nhiều nhất cho các tiểu thương ở quận Tân Bình, quận 5 và cả thị trường nước ngoài. Thời điểm đó có đến hơn 4.000 người lao động, và sản lương đạt hàng triệu mét vải mỗi năm.

Thế nhưng, bắt đầu từ năm 2000, làng dệt Bảy Hiền bị hàng quốc tế lấn át cả về giá thành lẫn mẫu mã, nhất là thị trường Trung Quốc. Dù vậy, một số nghệ nhân yêu nghề vẫn quyết giữ lửa làng nghề truyền thống bằng cách sản xuất nhỏ lẻ.

Làng nghề dệt vải Bảy Hiền một thời chuyên cung cấp vải đi khắp cả nước, mang lại uy tín thương hiệu và chất lượng cho người dân Sài Gòn. Dù có mai một trước sự phát triển của thị trường mới thì đây vẫn mãi là một trong những giá trị văn hóa thủ công truyền thống cần được tôn vinh và bảo tồn.

Làng nghề truyền thống làm bánh tráng Phú Hòa Đông

Bánh tráng là một món ăn ngon, phổ biến của người Việt trên khắp 3 miền.

Để đáp ứng nhu cầu sử dụng của thị trường thành phố, không biết từ khi nào làng nghề bánh tráng xã Phú Hòa Đông, huyện Củ Chi được sinh ra và trở nên sôi động, đặc biệt trong không khí của những ngày giáp Tết.

Làng nghề truyền thống làm bánh tráng Phú Hòa Đông nằm cách trung tâm thành phố Hồ Chí Minh khoảng 30 km.

Từ sau giải phóng, người dân sống chủ yếu bằng nghề nông, các sản phẩm chính là gạo, khoai mì cùng các chế phẩm của nó. Và bánh tráng chính là một trong những chế phẩm tạo ra từ tinh bột của khoai mì hay tinh bột gạo.

Được biết làng nghề đã có từ rất lâu, ngay cả người lớn tuổi nhất tại đây cũng đã làm được hơn 80 năm.

Đi khắp các tỉnh, đâu đâu cũng có bánh tráng, nhưng với tôi bánh tráng từ mảnh đất Củ Chi đất thép thành đồng vẫn mang một mùi vị đặc biệt khó diễn tả, khác hẳn các nơi khác.

Cùng với sự phát triển của công nghệ, những người thợ ở làng nghề truyền thống Phú Hòa Đông đã cùng nhau nghiên cứu và thành lập các hợp tác xã bánh tráng. Kể từ đây, làng nghề đã có những bước chuyển đáng kinh ngạc, máy móc được đầu tư hiện đại hơn.

Đầu ra của sản phẩm cũng được cải thiện nhờ sự phát triển của du lịch và dịch vụ, góp phần tăng năng suất đáng kể, cải thiện đời sống của nhiều hộ làm nghề.

Hiện nay, bánh tráng Củ Chi đã xuất khẩu sản phẩm tới hơn 20 quốc gia trên thế giới, đáp ứng nhu cầu của các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc với nhiều dòng sản phẩm đa dạng.

Làng bánh tráng Phú Hòa Đông là một trong số ít những làng nghề truyền thống còn phát triển mạnh mẽ tại TP. Hồ Chí Minh ngày nay.

Làng nghề góp phần mở rộng danh tiếng của sản phẩm Việt trên thị trường thế giới, là niềm tự hào của người dân Sài Gòn nói riêng và người dân cả nước nói chung.

Làng nghề truyền thống chế biến nem Thủ Đức

Làng nem Thủ Đức được hình thành khá lâu đời, tọa lạc tại khu chợ Thủ Đức. Xung quanh khu chợ có đến hàng trăm hộ làm nem như: Thiên Hương Viên, Phước Tường Phát, Sáu Trọc…Làm nem là một nghề gia truyền, mỗi lò đều có bí quyết riêng để mang lại hương vị đặc trưng.

Vùng miền nào ở nước ta cũng có món nem. Hương vị nem theo đó mà cũng khác nhau và là biểu thị cho văn hóa truyền thống của con người, vùng miền.

Nếu như nem miền Bắc có vị mặn và chua đặc trưng, miền Trung có vị cay, miền Tây Nam Bộ có vị ngọt đậm, thì nem Thủ Đức có vị chua dịu ngọt, ăn hoài không chán.

Nem Thủ Đức nổi tiếng gần xa, nó là món quà thích hợp để biếu người thân, bạn bè và nó cũng là một món ăn không thể thiếu trong các đám cưới, đám hỏi. Khách du lịch muốn mua hàng với số lượng nhiều thì phải liên hệ để đặt trước làng nghề truyền thống này.

Món nem chua Thủ Đức phải trải qua nhiều công đoạn, trong đó, việc chọn nguyên liệu đóng vai trò rất quan trọng, quyết định chất lượng của sản phẩm. Bên cạnh đó, các xưởng sản xuất trong làng nghề sử dụng các công thức tỉ lệ gia vị theo bí quyết gia truyền tạo nên vị ngon đặc biệt.

Hiện nay, tại làng nghề truyền thống làm nem Thủ Đức, mọc lên nhiều chi nhánh sản xuất hiện đại, chủ yếu là tự học mà làm nên mất dần vị đặc trưng của nem chua xưa.

Muốn mua được loại nem nổi tiếng nhất, phải đến các cơ sở nổi tiếng lâu đời như: xưởng nem bà Chín, Sáu Trọc,…

Dù trải qua bao biến cố, bao đổi thay của lịch sử thì nem chua ở làng nem Thủ Đức bao nhiêu năm vẫn thế, là nét ẩm thực đại diện cho văn hóa một vùng đất, thấm đẫm hương vị quê hương, thứ hương vị vốn không thể nào thay đổi được trong mỗi chúng ta.

Làng nghề truyền thống ở khu Lò Gốm Sài Gòn

Vào những năm giữa thế kỷ XX, khu Lò Gốm ở Sài Gòn khá rộng, bao gồm các làng Hòa Lục (quận 8), Phú Định – Phú Lâm (quận 6), Phú Giáo – Gò Cây Mai (quận 11).

Lúc xưa, các ống khói từ mỗi lò ngày đêm nhả khói trải dài từ kênh Ruột Ngựa kéo xuống tận rạch Lò Gốm cho thấy sự phát triển nhộn nhịp ở đây.

Thế nhưng, với sự phát triển của đô thị hóa, diện tích đất ở ngày càng ít đi, cuộc sống của người dân càng hiện đại nên nhu cầu sử dụng lò gốm ít dần.

Làng nghề truyền thống làm gốm ở Sài Gòn cũng dần mai một, hiện nay chỉ còn xót lại một xưởng sản xuất duy nhất là “Lò Ông Táo” của nghệ nhân Trần Văn Tiếp (Hưng Lợi, phường 16, quận 8).

Theo lời kể của ông Tiếp, ông sinh ra và lớn lên trong khung cảnh sầm uất của làng nghề, nhịp sản xuất náo nhiệt với thương hiệu nổi tiếng cung cấp cho thị trường mỗi ngày để lại trong ông niềm say mê giữ lửa nghề.

Chính vì thế, ông đã dùng mảnh đất 2000m2 của gia đình để phát triển làng nghề truyền thống thay vì kinh doanh dù lợi nhuận cao hơn hẳn.

Tại lò gốm của ông Tiếp, có trên 30 thợ thủ công đang hoạt động làm việc. Trong đó, gần 10 người đã ngoài 60, họ từng là chủ lò gốm nhưng vì hoạt động khó khăn nên họ bỏ lò chuyển sang làm thợ để giữ nghề và kiếm thêm thu nhập.

Sản phẩm ở đây được phân chia làm 6 mẫu mã kích thước khác nhau.

Giá dao động từ 30.000 – 60.000 đồng/cái. Bình quân mỗi ngày, cơ sở của ông Năm Tiếp xuất xưởng gần 500 bếp lò. Nhưng hễ cận Tết, nhân công phải tăng ca để cho ra số sản phẩm gấp 3 lần ngày thường để dáp ứng đủ nhu cầu.

Lò gốm của ông Tiếp đã thành công trong việc bảo tồn và phát huy tinh hoa của làng nghề truyền thống làm gốm Sài Gòn, tạo việc làm và nguồn thu nhập cho nhiều nghệ nhân làm gốm và bảo vệ nghề đúc lò gốm không bị mai một.

Như vậy, giữa một Sài Gòn nhộn nhịp, đời sống vô cùng năng động và hiện đại, vẫn còn đâu đó những làng nghề truyền thống còn xót lại.

Thảo Nguyên (TH)