Thông tư 14/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương quy định rõ quy tắc xuất xứ trong EVFTA, tạo cơ sở pháp lý giúp doanh nghiệp mây tre đan tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang EU.

Mới đây Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 14/2026/TT-BCT quy định quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA). Văn bản tạo thêm cơ sở pháp lý giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang EU, đặc biệt với nhóm hàng thủ công mỹ nghệ như mây tre đan – ngành có lợi thế từ xu hướng tiêu dùng xanh nhưng vẫn phải đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về nguồn gốc xuất xứ.

Thông tư áp dụng đối với hàng hóa trao đổi thương mại giữa Việt Nam và các nước thành viên EU, cơ quan cấp C/O, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các đơn vị liên quan. Điểm đáng chú ý là văn bản cụ thể hóa nhiều nội dung về xác định xuất xứ, chứng từ chứng nhận và trách nhiệm tuân thủ.

Theo quy định, hàng hóa muốn hưởng ưu đãi thuế quan phải đáp ứng tiêu chí xuất xứ. Sản phẩm được coi là có xuất xứ nếu sản xuất toàn bộ tại Việt Nam hoặc EU, hoặc trải qua quá trình gia công, chế biến đủ điều kiện theo từng nhóm hàng. Với mây tre đan thuộc Chương 46 HS, nguyên liệu tre, mây trồng và thu hoạch tại Việt Nam thường dễ đáp ứng tiêu chí xuất xứ thuần túy, tạo lợi thế rõ rệt so với nhiều ngành khác.

Đối với hàng hóa có xuất xứ thuần túy, Thông tư nêu rõ các trường hợp như khoáng sản khai thác, nông sản thu hoạch, vật nuôi sinh ra và nuôi dưỡng, sản phẩm đánh bắt hoặc hàng hóa sản xuất hoàn toàn từ các nguyên liệu trên. Nhóm này phù hợp với đặc thù sản xuất mây tre đan dựa trên nguyên liệu nội địa.

Với hàng dùng nguyên liệu nhập khẩu, xuất xứ được xác định dựa trên mức độ chuyển đổi đáng kể: chuyển đổi mã HS, tỷ lệ giá trị gia tăng nội khối hoặc công đoạn gia công cụ thể. Quy định chi tiết giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng chuỗi cung ứng và giảm rủi ro khi xuất sang thị trường khó tính như EU.

Sản phẩm mây tre đan thuộc Chương 46 HS dễ đáp ứng tiêu chí xuất xứ thuần túy nhờ nguyên liệu trồng và thu hoạch tại Việt Nam, mang lại lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với nhiều ngành hàng khác.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho rằng doanh nghiệp càng chủ động tìm hiểu quy tắc xuất xứ càng tận dụng được nhiều ưu đãi. Nếu lãnh đạo quan tâm và chỉ đạo bộ phận chuyên môn nghiên cứu, doanh nghiệp có thể điều chỉnh quy trình sản xuất và cơ cấu nguyên liệu. Với nhiều cơ sở mây tre đan có danh mục hàng hẹp, chỉ cần xác định đúng mã HS và tiêu chí xuất xứ là có thể chuẩn hóa hồ sơ.

Một điểm mới được quan tâm là cơ chế “cộng gộp xuất xứ”. Nguyên liệu có xuất xứ từ các đối tác được phép cộng gộp theo EVFTA có thể tính gộp khi xác định xuất xứ hàng hóa cuối cùng, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn. Tuy nhiên, với ngành mây tre đan chủ yếu dùng nguyên liệu trong nước, lợi ích mang tính hỗ trợ nhiều hơn. Điều này khác với nhiều ngành khác đang phụ thuộc nguyên liệu nhập từ Trung Quốc hoặc ASEAN.

Thông tư cũng hướng dẫn chi tiết cơ chế chứng nhận xuất xứ, gồm C/O mẫu EUR.1 và chứng từ tự chứng nhận của nhà xuất khẩu đủ điều kiện. Quy trình cấp, cấp lại, thời hạn hiệu lực và xử lý sai sót được quy định rõ. Việc thúc đẩy tự chứng nhận giúp doanh nghiệp có năng lực tuân thủ tốt rút ngắn thời gian, giảm chi phí và tăng tốc độ giao hàng.

Thông tư đồng thời siết chặt yêu cầu lưu trữ hồ sơ, tính chính xác khai báo và cơ chế hậu kiểm nhằm hạn chế gian lận xuất xứ, bảo vệ uy tín hàng Việt và tránh nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc từ vùng nguyên liệu đến thành phẩm còn giúp đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về tính bền vững của thị trường châu Âu.

Giới chuyên gia nhận định, việc hoàn thiện khung pháp lý về quy tắc xuất xứ không chỉ giúp tận dụng tốt hơn EVFTA mà còn tạo động lực tái cấu trúc sản xuất theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và gắn kết sâu hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu. Thông tư 14/2026/TT-BCT được kỳ vọng trở thành đòn bẩy kỹ thuật, giúp sản phẩm mây tre đan mở rộng cánh cửa vào châu Âu bằng lợi thế thuế quan và năng lực tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.