Nhưng cũng không mấy ai biết rằng những hạt gạo sạch, chất lượng cao đó được làm ra từ diện tích ruộng bị nông dân bỏ hoang nhiều năm vì cấy lúa không hiệu quả. Nguyên nhân là do chi phí cho việc cấy lúa như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thủy lợi...quá lớn, rồi chuột phá hoại nên sản lượng lúa thu được rất thấp, chất lượng kém, người nông dân toàn phải bù lỗ và đành bỏ ruộng.

Bài toán làm thế nào để người nông dân không bỏ ruộng hoang đã làm đau đầu những nhà quản lý về nông nghiệp cũng như chính quyền của nhiều địa phương không chỉ ở Hải Phòng mà còn cả địa phương khác.

Nguyễn Thị Hà - Chủ nhiệm HTX Thuỵ Hương thăm lúa ruộng rươi

Chị Nguyễn Thị Hà, Chủ nhiệm HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ Thuỵ Hương là một trong những nữ nông dân trẻ xuất sắc đi đầu trong việc tìm giải pháp để kinh doanh sản xuất có hiệu quả trên những mảnh ruộng nông dân bỏ hoang hoặc sản xuất cho năng suất kém. Bước đầu đã làm ra những loại gạo sạch, ngon đạt tiêu chuẩn OCOP 3-4 sao có tên "gạo ruộng rươi" đặc sản nổi tiếng của Hải Phòng.

Chị Nguyễn Thị Hà chia sẻ: Chị sinh ra ở một vùng quê thuần nông nghèo thuộc huyện Ninh Giang, Hải Dương, đã từng học Đại học nông nghiệp nhưng phải bỏ dở vì hoàn cảnh gia đình. Chị ra Hải Phòng sinh sống, lập gia đình và làm nhiều công việc để mưu sinh nhưng vẫn đau đáu nỗi niềm đam mê nghề nông nên chị chịu khó tìm hiểu học hỏi những kinh nghiệm và cách làm mới, áp dụng khoa học kỹ thuật tiến bộ vào sản xuất nông nghiệp. Lúc đầu chỉ làm thí điểm ở góc độ gia đình, như trồng rau, củ trong nhà lưới, gieo mạ trên khay nhỏ trong nhà lưới để chống chuột ...rồi áp dụng phương pháp cấy máy bằng mạ khay. Khi thấy có hiệu quả chị đã vận động các hộ nông dân cùng làm. Ban đầu cũng gặp không ít khó khăn vì nhiều người chưa tin tưởng vẫn làm theo lối mòn truyền thống cho đến khi thấy năng suất lúa đạt cao, có chỗ được gần 3 tạ lúa/ sào thì mọi người đã tin tưởng làm theo.

Năm 2013 ngành nông nghiệp Hải Phòng và thành phố đã hỗ trợ nông dân (trong chương trình cơ giới hoá nông nghiệp) phát triển, nhân rộng mô hình cấy máy bằng mạ khay ở nhiều địa phương đem lại hiệu quả tốt và cũng giúp người nông dân thay đổi những phương pháp canh tác thủ công, cổ hủ kém năng suất.

Năm 2017, chị Hà thành lập HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ Thuỵ Hương nhằm hội tụ những hộ nông dân trên địa bàn có cùng chí hướng về sản xuất nông sản sạch. Đồng thời liên kết với các công ty lớn để bao tiêu, chế biến sản phẩm như Công ty chế biến khoai tây ORION ; Công ty cổ phần sinh thái gạo ruộng rươi ...

Khi thấy có nhiều hộ nông dân ở một số địa phương thuộc huyện Kiến Thuỵ bỏ ruộng hoang hoá không canh tác do năng suất lúa thấp chị đã vận động họ cho chị thuê lại. Sau khi nghiên cứu thổ nhưỡng, chị đưa máy móc vào san ủi cải tạo đất, cải tạo và xây mới lại hệ thống thủy nông cấp nước, hình thành nên những khu vực chuyên canh lúa sạch không dùng phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật mà sử dụng hoàn toàn các loại phân bón hữu cơ. Nên sau một thời gian lúa đạt năng xuất cao, các loại rau củ quả của HTX sản xuất ra cũng được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng.

Sản phẩm gạo ruộng rươi đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao

Về việc sản xuất "gạo ruộng rươi" của HTX chị Hà cho hay: Theo thống kê của thành phố Hải Phòng diện tích đất bãi bồi ven sông nằm ở các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến Thuỵ có điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và khai thác rươi là trên 1200 ha. Tuy nhiên trước đây người dân chỉ nuôi rươi chứ không quan tâm đến thu hoạch lúa, đây là sự lãng phí rất lớn về nguồn lương thực sạch bởi khi đã nuôi rươi thì gần như không được dùng các loại phân hoá học cũng như thuốc bảo vệ thực vật vì lẽ đó mà cây lúa còi cọc thậm chí sâu bệnh nên năng suất lúa thấp, thường chỉ đạt 40-50 kg/sào nên sau vụ thu hoạch rươi là họ cày úp lúa xuống để tạo mùn cho rươi phát triển. Để khai thác, tận dụng những diện tích nuôi rươi kết hợp với cấy lúa hiệu quả chị đã lặn lội đi tìm các giống lúa phù hợp với thổ nhưỡng của từng khu vực nuôi rươi như : RVT; ST24; ST25; gạo tím; huyết rồng... mang về thí điểm và vận động các hộ dân cùng làm đồng thời áp dụng phương pháp mạ khay cấy máy, bón các loại phân hữu cơ như trùn quế; Vi sinh quế lâm và các loại rơm rạ, trấu ủ mục, kết quả rất khả quan đạt gần 100kg/sào, lúa bán ra thị trường là lúa sạch nên có giá gấp 3 lần lúa thường. Bên cạnh đó, năng suất rươi cũng tăng đáng kể. Do đó, hầu hết các hộ dân có diện tích nuôi rươi đã học tập, áp dụng theo phương pháp canh tác này, qua đó cũng góp tăng sản lượng gạo sạch mang thương hiệu "gạo ruộng rươi" cho thị trường tiêu dùng, nâng cao thu nhập cho người nông dân. Góp phần giảm diện tích ruộng bị bỏ hoang hoá, đi với đó phương thức canh tác cũng không gây ô nhiễm môi trường.

Được biết, HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ Thuỵ Hương đã ký hợp đồng liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm với 25 hộ gia đình có tổng diện tích lúa rươi là 260 Ha thuộc 3 huyện Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Kiến Thuỵ số lượng thóc thu mua 650 tấn/năm; sản lượng gạo sản xuất 450 tấn/năm (gạo xát đạt 65%) bán buôn với giá 40 Triệu đồng/tấn tổng thu gần 18,5 tỷ đồng /năm lãi bình quân 4 triệu đồng / tấn, tạo công ăn việc làm cho hàng trăm lao động....

Một khu cánh đồng lúa ruộng rươi và rau sạch hữu cơ của HTX Thuỵ Hương

Hiện nay HTX đang tiếp tục triển khai việc tích tụ diện tích đất ruộng bị bỏ hoang để cải tạo cấy lúa rươi và trồng rau củ quả sạch nhưng gặp nhiều khó khăn về vốn đầu tư. HTX không thể vay được vốn ngân hàng vì đất đang sản xuất không thể thế chấp (vì là đất thuê), trong khi đó các diện tích tích tụ bỏ hoang mà HTX thuê lại cũng chưa có chính sách, cơ chế đặc thù riêng. Vấn đề xây dựng, cải tạo đường nội đồng; đất bị bỏ hoang hoá quá lâu nên cần rất nhiều kinh phí để thực hiện mới có thể đưa vào canh tác....(thậm chí trụ sở văn phòng làm việc của HTX hiện nay cũng chưa được cấp sổ đỏ nên cũng không thế chấp để vay vốn được - PV)

Trên địa bàn ngoại thành thành phố Hải Phòng cũng đã có nhiều hộ nông dân sản xuất theo mô hình cấy lúa trên ruộng rươi (nhưng còn nhỏ lẻ) từ việc cải tạo những mảnh ruộng bị bỏ hoang hay chuyển đổi từ việc trước đây chỉ nuôi rươi, bỏ lúa nay kết hợp theo mô hình mới nên nhiều gia đình nhờ đó mà đã có của ăn của để, đời sống được nâng cao như ở huyện An Lão, Vĩnh Bảo, Tiên Lãng. Tuy nhiên, diện tích bị bỏ hoang do nông dân bỏ ruộng không canh tác rải rác ở các địa phương còn khá nhiều, nhất là những khu ruộng trong đê không thuận lợi về hệ thống tưới tiêu....

Để người nông dân không bỏ ruộng cũng như các doanh nghiệp, HTX phát huy nội lực, cải tạo đồng ruộng đưa công nghệ mới vào sản xuất không để đất hoang hoá, lãng phí, cần lắm sự quan tâm thiết thực của các ngành nông nghiệp, thuỷ lợi...và chính quyền các địa phương thành phố Hải Phòng.