Cha mẹ mất sớm trong kháng chiến chống Pháp, Trương Quốc Khánh được ông Ngoại, Ba Hai, Má Hai đưa về nuôi tại Gia Định, trong một xưởng gạch bông thủ công của gia đình có tên Tam Hiệp (ba đời hợp lại dưới một mái nhà). Ở nhà gọi Khánh là Khánh Sơn, Sơn là tên của người anh thứ năm, đi tập kết. Mấy năm cuối thập kỷ 50 của thế kỷ trước, Khánh Sơn được chị Ba (Trương Ngọc Liên) rước về Mỹ Tho, tỉnh lỵ của tỉnh Định Tường (nay là tỉnh Tiền Giang). Khánh Sơn sống với các anh chị em Trương Tác Phong, Trương Quốc Hưng, Trương Hồng Liên, Trương thị Bạch Liên cùng thằng cháu nhỏ, con của chị Ba. Chị Ba làm giáo viên nữ công gia chánh của trường Trung học Nguyễn Đình Chiểu nên được cấp chỗ ở trong khu nhà vách ván lợp tôn ở khuôn viên trường. Chị Ba làm thêm việc nuôi cơm tháng để có thêm thu nhập nuôi bầy em và con nhỏ. Tuổi thơ mấy anh chị em Khánh Sơn gắn liền với không gian rộng lớn của ngôi trường to nhất nhì lục tỉnh với những bãi cỏ lau cao lút đầu, ao hồ đầy cóc nhái ễnh ương, không khác gì một vùng quê Nam Bộ thu nhỏ.

Vào Trung học Khánh Sơn được cả trường biết đến với ngón sáo trúc khá điêu luyện. Bài ruột là Phụng Vũ của Nguyễn Đình Nghĩa được diễn trên sân khấu nhà trường các dịp lễ,Tết. Trong thời gian học trung học Khánh Sơn cũng học đàn Guitar từ một Huynh trưởng Hướng Đạo là anh Tuấn. Chính anh Tuấn khuyến khích Khánh Sơn sáng tác. Cũng từ đó những giai điệu đầu tiên của Tự Nguyện đã xuất hiện, rất sớm, từ những năm 64, 65 thế kỷ trước nhưng chỉ đến khi thấm đậm tình yêu quê hương qua sự kiện Tết Mậu Thân và hoạt động cứu trợ đồng bào bị nạn chiến tranh, 12 câu ca của bài Tự Nguyện mới định hình thành một tác phẩm hoàn chỉnh và có sức lan tỏa không ngờ. Sau này có người cho rằng Khánh Sơn chỉ viết phần nhạc còn lời là của nhà thơ TH. Thậm chí có lúc gia đình nhà thơ này còn chia sẻ tiền tác quyền. Nếu như không có sự can thiệp của một anh nhạc sĩ phong trào thì có lẽ chuyện buồn cười đó vẫn còn tiếp tục. Thật ra toàn bộ ca từ của Tự Nguyện hoàn toàn là sự sáng tạo của Trương Quốc Khánh, lấy cảm hứng từ mấy câu thơ của nhà thơ Cộng sản Pháp Louis Aragon: “Nếu là đá hãy là đá hoa cương; nếu là hoa hãy là hoa hướng dương; nếu là chim hãy là bồ câu trắng; nếu là người hãy là người Cộng sản” Chọn hai giả định của Aragon và bổ sung hai giả định mới, Trương Quốc Khánh đã nói lên sự lựa chọn và hướng tới hành động của những chàng trai cô gái đang quyết tâm tìm một hướng đi trong thế đời loạn lạc.

Trở lại thuở thiếu thời của Khánh Sơn, ngoài năng khiếu âm nhạc và tính cách nghệ sĩ, bạn bè biết đến Khánh Sơn như là một người vui tính, hài hước, dễ thương. Khánh Sơn có 2 anh bạn thân, một người tên Chính, một người tên Chánh. Tự đặt biệt hiệu Đông Tà, Tây Độc và Lão Ngoan Đồng. Khánh Sơn là Đông Tà Hoàng Dược Sư vì có ngón nghề thổi sáo. Ba anh rất nghịch ngợm nhưng cũng rất dễ thương. Một anh nhà tương đối giàu, có xưởng nước mắm nhưng ảnh không dám ăn nước mắm, đến lúc nhà làm thêm xưởng nước tương thì anh chỉ ăn muối. Một anh nhà làm trà ướp hoa lài, gốc Bắc nên cũng truyền cho Khánh Sơn một mớ cung cách người Hà Nội. Khánh Sơn mồ côi từ nhỏ nên đối đãi với bạn hết lòng, bộ ba gắn bó với nhau suốt những năm trung học. Ba anh chàng này cũng đã từng là hot boy ở Mỹ Tho do sự kiện “gươm lạc rừng hoa”. Số là năm Đệ nhất (tương đương lớp 12 hiện nay) ba anh ghi danh vào ban C-ban Văn Chương. Cả tỉnh Định Tường chỉ có 3 chàng trai và hơn mười cô gái đăng ký. Vì thế Sở phải bố trí ba anh vào học ở trường Nữ trung học Lê Ngọc Hân, may hẳn bảng tên trường trên ngực áo. Ngày khai trường ba anh đứng xếp đầu hàng, trước cả mấy trăm em gái, không dám nhúc nhích cục cựa. Mấy tuần đầu đến giờ ra chơi cả trường nhốn nháo vì từng tốp chạy đến lớp học tìm xem mặt ba anh. Ngày nay việc nam nữ học chung trường là bình thường chứ trước đây là cực hiếm.

Năm học cũng dần qua, không mấy chốc đã qua hai tam cá nguyệt (học kỳ 3 tháng, năm học có ba học kỳ- không phải tam cá nguyệt của bà bầu), ba chàng giật mình vì tự nhận xét: học thì ít mà chơi thì nhiều, nên phải quyết tâm thi đậu để khỏi bị bắt lính. Thể hiện quyết tâm thật cao: rủ nhau cạo đầu để “bế môn luyện chữ”. Thế là trường nữ lại một phen dậy sóng. Giờ ra chơi lại nhốn nháo đi xem mặt ba chàng sa di mới. Bế môn được mấy hôm thì chuyện đâu lại vào đấy*. May mà năm ấy ba chàng đều đậu. Có lẽ cũng được chiếu cố vì là “của hiếm”. Kết quả cuộc thi cũng đánh dấu sự kết thúc giai đoạn gắn bó giữa ba người bạn, bởi dòng đời mỗi người mỗi khác.

Đậu Tú Tài 2, rời Mỹ Tho lên Sài Gòn học, trở về đại gia đình trong xưởng gạch bông Tam Hiệp, Khánh Sơn bước vào giai đoạn mới của cuộc đời: “theo bước cha, anh”. Cái khiếu văn nghệ đưa đẩy anh dấn thân vào phong trào SVHS với hoạt động sáng tác, diễn kịch. Nhưng đó lại là một câu chuyện khác, sẽ kể vào dịp khác, nếu còn có thể.

TP. HCM, năm thứ hai mươi sau ngày cậu mất

Trương Anh Dũng