Ngôi đền độc đáo thờ Tản Viên Sơn Thánh

Tọa lạc tại thôn Lăng Sương, xã Tu Vũ, ngôi đền nằm trong quần thể các di tích thờ Tản Viên Sơn Thánh trải dài ven sông Đà và khu vực trung du Bắc Bộ. Theo truyền tích dân gian, động Lăng Sương xưa không chỉ là nơi sinh thành của Thánh Tản, mà còn gắn với huyền thoại thiêng liêng về Lạc Long Quân và Âu Cơ - cội nguồn truyền thuyết “bọc trăm trứng”.

Chính từ mạch nguồn huyền thoại ấy, Lăng Sương trở thành điểm giao thoa của nhiều lớp trầm tích văn hóa, nơi kết tinh ý niệm về nguồn cội “con Rồng cháu Tiên”. Tản Viên Sơn Thánh được suy tôn là “Thượng đẳng tối linh”, “Đệ nhất phúc thần” - vị thần có công trị thủy, mở mang ruộng đồng, truyền dạy nghề nông, bảo vệ xóm làng trước thiên tai và giặc ngoại xâm. Hình tượng ấy vừa mang sắc thái huyền sử, vừa phản ánh khát vọng chinh phục tự nhiên và gìn giữ cuộc sống bình yên của cư dân nông nghiệp lúa nước từ thuở sơ khai.

Màn văn nghệ khai mạc Lễ hội Đền Lăng Sương năm 2026

Đền Lăng Sương là địa điểm duy nhất tôn thờ đầy đủ gia đình Đức Thánh Tản. Trong chính điện và hậu cung, ngoài long ngai của Ngài còn có ban thờ thân phụ Nguyễn Cao Hành, thân mẫu Đinh Thị Đen, dưỡng mẫu Ma Thị, phu nhân Ngọc Hoa công chúa cùng hai bộ tướng trung thành Cao Sơn và Quý Minh.

Việc thờ phụng trọn vẹn gia thất không chỉ thể hiện sự tôn kính đối với bậc thánh nhân, mà còn khắc sâu đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân công sinh thành và những người đã đồng hành, góp sức tạo nên công đức lớn lao. Đây cũng là nét đặc trưng làm nên giá trị riêng có của Lăng Sương trong hệ thống di tích thờ Thánh Tản trên cả nước.

Ngôi đền nằm giữa vùng bán sơn địa, phía trước là dòng sông Đà uốn lượn, phía xa thấp thoáng dãy núi Ba Vì mờ trong mây trắng, tạo nên thế đất “tiền thủy hậu sơn” hài hòa, linh ứng. Cảnh quan ấy góp phần hình thành không gian tâm linh khoáng đạt, vừa hùng vĩ, vừa trầm mặc.

Theo tư liệu còn lưu giữ, di tích được khởi dựng từ thời Thục An Dương Vương, trùng tu vào thời Lê và đại tu dưới triều Nguyễn. Năm Thiệu Trị thứ 7 (1847), đền được sửa sang quy mô lớn; năm Tự Đức nguyên niên (1848), bia đá được dựng để ghi công những người có công tu tạo. Qua bao biến thiên lịch sử, đến năm 1991, chính quyền và nhân dân địa phương tiếp tục tôn tạo trên khuôn viên gần 3.000m² với hệ thống hạng mục tương đối hoàn chỉnh.

Đền Lăng Sương là nơ thờ cả gia đình Tản Viên Sơn Thánh

Bước qua cổng tam quan với đôi câu đối cổ kính, du khách tiến vào miếu Hai Cô, nơi thờ thần giữ đất cùng hai thị nữ Đào Hoa, Quế Hoa. Phía Tây là giếng Thiên Thanh trong vắt quanh năm, gắn với tích rồng vàng nhả ngọc phun châu. Bên giếng còn lưu “hòn Đá Quỳ”, dấu tích truyền rằng in bàn tay và đầu gối của Thánh Mẫu khi sinh hạ Thánh Tản.

Chính điện xây theo kiểu chữ Công (I), gồm đại bái, ống muống và hậu cung. Không gian thờ tự trang trọng, ánh sáng trầm ấm, hương khói quyện hòa tạo nên cảm giác linh thiêng, sâu lắng. Cách đền không xa là lăng Thánh Mẫu – điểm dừng chân không thể thiếu trong hành trình chiêm bái.

Quang cảnh Lễ khai mạc Lễ hội truyền thống Đền Lăng Sương năm 2026

Những giá trị đặc sắc ấy đã được ghi nhận bằng việc xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 2005; đến năm 2018, lễ hội truyền thống nơi đây được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.

Khai hội trang nghiêm, âm vang truyền thống

Đúng 8 giờ sáng ngày khai hội, tiếng trống, tiếng chiêng vang lên giữa khoảng trời xuân, đánh dấu thời khắc mở màn mùa lễ hội. Lãnh đạo địa phương cùng các đại biểu thực hiện nghi thức gióng trống, thỉnh chiêng, dâng hương tưởng niệm Đức Thánh và gia quyến.

Phát biểu tại buổi lễ, đại diện xã Tu Vũ khẳng định: lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết cộng đồng; việc gìn giữ và phát huy di sản gắn với phát triển du lịch bền vững là nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn hiện nay.

Nghi thức tế lễ được thực hiện bởi các bậc cao niên trong trang phục truyền thống, theo đúng nghi lễ cổ truyền. Từng động tác trang trọng, từng hồi nhạc lễ ngân vang như đưa người dự hội trở về không gian linh thiêng của thuở xưa, gửi gắm ước nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Bí thư Đảng ủy xã Tu Vũ Dương Quốc Lâm đánh trống khai hội Đền Lăng Sương 2026

Một trong những điểm nhấn giàu bản sắc là lễ rước nước từ bến sông Đà về đền. Đoàn rước dài trong sắc áo truyền thống, cờ ngũ sắc tung bay, kiệu lễ uy nghi tiến bước. Nghi thức này không đơn thuần mang ý nghĩa thanh tẩy mà còn phản ánh tín ngưỡng thờ thần nước, lớp văn hóa sâu xa của cư dân trồng lúa nước.

Nước sông Đà được rước về như mang theo linh khí đất trời, biểu trưng cho sự sinh sôi, no đủ. Trong nhịp bước đều đặn của đoàn rước, người xem cảm nhận rõ mối liên kết giữa thiên nhiên và đời sống tâm linh, giữa truyền thống và hiện tại.

Lãnh đạo xã Tu Vũ cùng các đại biểu dâng hương tại Đền Lăng Sương

Song hành với phần lễ trang trọng là các hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian và diễn xướng cồng chiêng, tạo nên không khí tươi vui đầu năm. Tiếng hát, điệu múa hòa quyện trong sắc xuân, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương.

Nhiều gia đình đưa con cháu về đây dâng hương, kể lại câu chuyện “bọc trăm trứng”, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn dân tộc. Những hình ảnh ấy góp phần làm cho lễ hội không chỉ là sự kiện tâm linh, mà còn là không gian giáo dục truyền thống sống động.

Hiện nay, khu di tích đã được quy hoạch tổng thể nhằm bảo tồn và khai thác hiệu quả giá trị di sản. Trong tương lai, biểu tượng Tình yêu tại bãi Cửa Đình, tưởng nhớ mối duyên của Lạc Long Quân và Âu Cơ sẽ trở thành điểm nhấn mới, góp phần làm phong phú thêm trải nghiệm của du khách khi về với Lăng Sương.

Đền Lăng Sương nằm trên địa bàn xã Tu Vũ, tỉnh Phú Thọ

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều biến động, lễ hội nơi đây vẫn giữ được vẻ trầm mặc và linh ứng vốn có. Mỗi độ xuân về, tiếng trống hội vang lên giữa non nước sông Đà như nhịp đập của lịch sử, nhắc nhở mỗi người con đất Việt về cội nguồn sâu thẳm.

Hành hương về Lăng Sương là hành trình tìm lại sợi dây gắn kết tâm linh với tổ tiên. Trong làn khói hương bảng lảng và tiếng chuông ngân vang, người dự hội dường như cảm nhận rõ hơn mạch nguồn thiêng liêng đang chảy trong huyết quản mình, mạch nguồn của truyền thống, niềm tin và khát vọng trường tồn cùng năm tháng.

Văn Bình