Với chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần, phát triển tiểu thủ công nghiệp nhằm mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa khu vực nông thôn, ngày 17/12/2007, UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành Quyết định số 2891/2007/QĐ-UBND quy định về tiêu chí, trình tự, thủ tục xét công nhận làng nghề truyền thống, thợ giỏi, nghệ nhân trên địa bàn tỉnh làm cơ sở để tiến hành công nhận làng nghề. Từ đó đến nay quy chế được thay thế hai lần để phù hợp với quy định hiện hành của Chính phủ và Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đến nay tỉnh Thái Nguyên đã công nhận được 271 làng nghề; Trong đó, có 257 làng nghề chế biến chè, chiếm 94,83%; 4 làng nghề sản xuất đồ gỗ, mây tre đan; 3 làng nghề chế biến nông sản; 2 làng nghề sản xuất cây cảnh. Tổng số lao động trong làng nghề ước đạt 21.000 người; Tổng số hộ tham gia làng nghề khoảng 9.500 hộ;

Sản xuất miến tại Làng nghề Miến Việt Cường, huyện Đồng Hỷ

Song song với việc công nhận làng nghề, làng nghề truyền thống, hàng năm thông qua công tác khuyến công, xúc tiến thương mại và khuyến nông, tỉnh Thái Nguyên dành một phần ngân sách hỗ trợ bà con tập huấn nâng cao kiến thức canh tác, chế biến; Hỗ trợ mua máy móc thiết bị tiên tiến hiện đại phục vụ chế biến chè, bánh chưng đồ mộc mỹ nghệ cho các làng nghề, hỗ trợ đăng ký thương hiệu, bao bì nhãn mác sản phẩm, tham gia các hội chợ triển lãm. Đến nay kinh phí khuyến công của Sở Công Thương và kinh phí hỗ trợ làng nghề của Hiệp hội làng nghề đã hỗ trợ được 6 tỷ đồng (mua được 375 máy sao chè, 1271 máy vò chè, 10 máy hút chân không, 4 máy xẻ gỗ vi tính 13 bàn gói bánh, 18 bàn bán hàng, 5 máy hút chân không, 2 tủ mát bán hàng, 21 tủ đông, 4 nồi điện 3 pha 300 lít, 6 nồi điện 3 pha 500 lít, 10 lớp tập huấn kiến thức cho bà con làng nghề, hỗ trợ tham gia hơn 100 gian hàng triễn lãm cho các làng nghề). Từ đó các sản phẩm của làng nghề được nâng cao giá trị, ngày càng được khẳng định trên thị trường, sản xuất làng nghề góp phần vào giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho lao động khu vực nông thôn, từ đó thay đổi đáng kể kinh tế khu vực nông thôn của tỉnh.

Về phát triển các cụm công nghiệp làng nghề của tỉnh Thái Nguyên: Căn cứ vào tính chất sản xuất của các làng nghề tỉnh Thái Nguyên có thể chia ra 2 loại như sau:

Một là, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên các làng nghề chủ yếu là chế biến chè (các làng nghề này chiếm trên 96% số lượng làng nghề của tỉnh), hoạt động sản xuất của làng nghề gắn với vùng nguyên liệu, quy mô chế biến hộ gia đình nhỏ lẻ, cơ bản không gây ô nhiễm môi trường nên chưa có nhu cầu di dời vào các cụm công nghiệp làng nghề.

Hai là, đối với các làng nghề chế biến đồ mộc mỹ nghệ (làng nghề mộc mỹ nghệ Phương Độ và Giã Trung) có nhiều nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, diện tích nhà xưởng tại các hộ kinh doanh trong làng nghề chật hẹp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của bà con trong làng nghề. Để phát triển các các cụm công nghiệp làng nghề Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ tại Điều 32 Nghị định số 68/2017/NĐ-CP ngày 25/5/2017 về quản lý, phát triển cụm công nghiệp. Đối với tỉnh Thái Nguyên, trong quy hoạch cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh tỉnh Thái nguyên ban hành tại Quyết định số 1313/QĐ-UBND ngày 26/5/2017 đã quy hoạch 01 cụm công nghiệp làng nghề Tiên phong để dành cho việc di dời các cơ sở sản xuất của làng nghề vào cụm công nghiệp này. Tuy nhiên, đến nay cụm công nghiệp chưa được thành lập do chưa thu hút, tìm kiếm được chủ đầu tư hạ tầng.

Nguyên nhân của việc các nhà đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp không mặn mà trong việc đầu tư vào cụm công nghiệp làng nghề do: Các cụm công nghiệp làng nghề có quy mô nhỏ dẫn đến suất đầu tư lớn. Mặc dù, theo quy định Chính phủ có chính sách ưu đãi đối với cụm công nghiệp làng nghề, tuy nhiên do nguồn kinh phí địa phương còn khó khăn nên vẫn chưa bố trí được nguồn ngân sách để thực hiện công tác hỗ trợ này. Do vậy, khó thu hút các hộ sản xuất của làng nghề di dời cơ sở sản xuất của mình vào cụm công nghiệp làng nghề. Mặt khác, chưa có các chế tài cụ thể để yêu cầu các cơ sở sản xuất trong làng nghề gây ô nhiễm phải di rời vào cụm công nghiệp nên chưa thúc đẩy được các cơ sảo sản xuất di dời vào cụm công nghiệp.

Trong thời gian tới, để thu hút các nhà đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp làng nghề, cũng như các cơ sở sản xuất kinh doanh trong cụm công nghiệp thời gian tới cần sự vào cuộc của các cấp chính quyền địa phương trong việc bố trí nguồn ngân sách hỗ trợ, xây dựng cơ chế, chế tài, vận động các hộ kinh doanh gây ô nhiễm di dời vào cụm công nghiệp, có chính sách hỗ trợ các chủ đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp làng nghề và cơ sở sản xuất kinh doanh trong cụm công nghiệp làng nghề theo đúng quy định tại Điều 32 Nghị định số 68/2017/NĐ-CP ngày 25/5/2017 về quản lý, phát triển cụm công nghiệp. Bên cạnh đó Hiệp hội làng nghề tỉnh Thái Nguyên cần phát huy vai trò là cầu nối giữa cơ quan Nhà nước và làng nghề thông qua tuyên truyền cơ chế chính sách của Nhà nước đến làng nghề, cũng như vận động bà con làng nghề tham gia di dời sản xuất vào các cụm công nghiệp tập trung.

Sở Công thương tỉnh Thái Nguyên