Trong văn hóa của người Ê Đê, lễ hội mùa xuân hay lễ hội mừng lúa mới được tổ chức sau mùa gặt hái. Vào dịp này, mọi gia đình đều khẩn trương đưa lúa về chòi và rước hồn lúa về nhà, đồng thời tổ chức lễ ăn cơm mới để tạ ơn trời đất, thần lúa, ông bà tổ tiên đã cho một mùa lúa bội thu và cầu mong một mùa mới lúa thóc đầy nhà. Đây còn được gọi là mùa “ăn năm uống tháng”, mùa sinh hoạt văn hoá cộng đồng, mùa giao lưu văn hóa, đồng thời cũng là dịp để các chàng trai, cô gái tìm bạn đời.

Người Ê Đê chơi cồng chiêng

Lễ hội mùa xuân bắt đầu từ cuối tháng 12 năm cũ đến hết tháng 3 dương lịch của năm mới. Lễ hội tại các buôn do các già làng chủ trì với nhiều hoạt động theo phong tục truyền thống của người Ê Đê. Sau lễ ăn cơm mới, các buôn làng tổ chức lễ cúng bên nước để cầu mong mưa thuận, gió hòa, nguồn nước dồi dào, trong lành, mọi người được khỏe mạnh, nhà nhà nhiều lúa, bắp, trâu, bò, heo, gà. Bên cạnh đó, còn bao gồm nhiều tục lễ như Lễ bỏ mả là một trong những lễ quan trọng của người Ê Đê, là sự tuyên bố đoạn tuyệt của người sống và người chết; Lễ cúng lúa sắp trổ bông, phản ánh nét đẹp văn hóa truyền thống, với ước muốn mong các thần linh phù hộ cho lúa trổ bông đều, dài, nhiều hạt và cho năng suất cao; Lễ cúng Bến nước, mục đích cúng tạ thần nước đã đem lại những may mắn trong năm cũ và cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cho cuộc sống ấm no hạnh phúc; Lễ hội cồng chiêng ngoài mục đích giao lưu với thần linh, thông tin đến mọi người trong buôn làng mà còn là tâm hồn của người Tây Nguyên.

Ngoài ra, còn có các hội, trò chơi dân gian sinh động thu hút nhiều người tham gia: Lễ đâm trâu, lễ cúng nhà mới, lễ cúng vòng đời, lễ trưởng thành, lễ kết nghĩa anh em, lễ cưới, lễ cúng sức khỏe cho mọi thành viên trong cộng đồng. Lễ cúng hòn đá bếp (vì thần đã giúp gia chủ một năm no đủ), lễ cúng hòn đá cổng buôn làng (vì thần đã gìn giữ buôn làng một năm yên ổn, không có ai đói nghèo, bệnh tật), cúng sức khỏe cho những vật nuôi trong gia đình (như voi, trâu, bò, heo, chó, mèo, dê, gà…) vì chúng hỗ trợ con người rất nhiều trong việc đồng án và giữ nhà. Lễ cúng cầu mưa, cúng thần gió, cầu một năm mưa thuận gió hòa, làm ăn phát đạt, nhà nhà ấm no, hạnh phúc…

Người Ê Đê quay quần uống rượu cần trong lễ hội

Mùa Xuân đến, không khí lễ hội rộn ràng, náo nhiệt khắp các buôn làng. Ở đó ta có thể cảm nhận được sự giao thoa văn hoá. Họ đoàn kết ca hát quanh những đốm lửa đỏ rực, tiếng cồng chiêng, tiếng trống được ngân vang khắp buôn. Những khuôn mặt rạng ngời hương sắc mùa xuân càng làm cho không khí thêm vui tươi và đầm ấm. Từ bao đời nay, người Ê Đê đã góp phần quan trọng trong sự đi lên về mặt tinh thần cũng như kinh tế của các tỉnh Tây Nguyên nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng. Thế nên Lễ hội mùa xuân được các ban ngành của tỉnh Đắk Lắk rất quan tâm. Đó cũng là việc thiết thực để lưu giữ những nét văn hoá đặc trưng của một trong những dân tộc tiêu biểu của vùng đất Nam Tây Nguyên.

Bên cạnh đó, Lễ hội mùa Xuân còn là dịp để giao lưu văn hoá, ẩm thực, sử thi, văn hoá cộng đồng và các trò chơi dân gian, tạo nên một bức tranh nhiều màu sắc thể hiện đời sống phong phú của người Ê Đê, là dịp để các già làng giáo dục về trách nhiệm, về tình yêu đất nước, buôn làng, đồng thời nhắc nhở mọi người phải có ý thức bảo vệ rừng, đất đai, nguồn nước… vì đó là tài sản quý giá nhất từ bao đời nay mà ông cha đã để lại. Trong sự phát triển chung, người Ê Đê luôn mong muốn đóng góp sức người, của cải để đất nước ngày càng phồn vinh. Họ luôn cố gắng ở mọi lĩnh vực để tiếng chiêng mãi ngân vang khắp núi rừng mỗi độ Xuân về.

Khi nghi lễ cúng kết thúc, tiếng chiêng vang lên cũng là lúc bắt đầu cuộc vui rộn ràng. Người Ê Đê ở các buôn làng trong trang phục truyền thống không phân biệt già trẻ, lớn bé, ngồi quây quần bên nhau cùng ăn cơm, thưởng thức rượu cần làm từ hạt lúa mới và chúc nhau những điều tốt lành trong ngày Xuân.

Bài, ảnh: Nguyễn Phúc - Trâm Phạm