Những ngày mùa Thu tháng 8 luôn gợi nhớ trong mỗi người Việt chúng ta thật nhiều cảm xúc. Vào năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhân dân Việt Nam đã cùng nổi dậy với cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Tại Hà Nội, có một nơi vẫn còn lưu giữ trọn vẹn hình ảnh của cuộc Tổng khởi nghĩa hào hùng vào 78 năm trước đó là Quảng trường Cách mạng tháng 8.

Những câu chuyện về cách mạng tháng 8 luôn thể hiện sự bi tráng và hào hùng của dân tộc. Tại nơi đây đã diễn ra 2 cuộc biểu tình liên tiếp trong 2 ngày là 17/9 và 19/8.

Trong đó, vào ngày 17/8, Đội Thanh niên xung phong do Hoàng Diệu chỉ huy đã tổ chức cướp diễn đàn tại buổi mít tinh của Chính phủ Trần Trọng Kim nhằm bày tỏ sự ủng hộ của mình với mặt trận Việt Minh giành chính quyền.

Vào ngày 19/8, tại Quảng trường này tiếp tục diễn ra cuộc mít tinh do Việt Minh tổ chức. Trong buổi mít tinh, Đội Thanh niên xung phong thành Hoàng Diệu cầm vũ khí dẫn đầu nhằm bảo vệ đoàn biểu tình. Một trong những người lãnh đạo tài ba của đội vũ trang đấy là nhạc sĩ Văn Cao – là tác giả của nhiều bài hát nhạc tiền chiến với giai điệu lãng mạn, du dương như: “Thiên Thai”, “Đàn chim Việt”, “Suối Mơ”.

Ấy vậy, trong thời kỳ chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền, người thanh niên Hà Nội hào hoa ấy đã tạm gác ngòi bút của mình để trở thành Đội trưởng Đội Ám sát của thanh niên thành Hoàng Diệu. Ông trực tiếp quản lý vũ khí và giao vũ khí cho các chiến sĩ cảm tử Hà Nội đi trừng trị Việt gian.

Trong những ngày tháng rực lửa như vậy, nhạc sĩ Văn Cao đã sáng tác ra một bài hát mang giai điệu hào hùng, thế hiện ý chí vùng lên của dân tộc Việt Nam là “Tiến quân ca”.

Tuy nhiên vào ngày 19/8/1945, ông Văn Cao không may bị sốt, không thể cầm vũ khí để bảo vệ đoàn biểu tình. Do vậy, ông chỉ lặng lẽ nghe quần chúng hát vang bài “Tiến quân ca” và chứng kiến đồng đội của mình hòa theo quần chúng đấu tranh giành lại chính quyền. Từ đó, nhạc sĩ Văn Cao đã trở lại đúng vai trò của chàng lãng tử, đứng bên lề của lịch sử.

Thời điểm toàn thể dân tộc Việt Nam nghe theo lời kêu gọi của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc “Toàn thể dân tộc Việt Nam hãy đứng dậy, đem sức ta mà giải phóng cho ta” thì tại tất cả các tỉnh thành, đô thị đều diễn ra cuộc mít tinh, biểu tình lớn của quần chúng.

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử, câu nói “Đem sức ta mà giải phóng cho ta” nghĩa là sức mạnh bắt nguồn từ cách mạng quần chúng, chủ yếu là đứng lên sử dụng bạo lực cách mạng nhưng trong hình thái của mít tinh biểu tình chính trị.

Những cuộc mít tinh thu hút sự tham gia của hàng triệu người ở các thành phố lớn và hàng nghìn người ở các tỉnh lẻ nhỏ. Đặc biệt, đó cũng là hình thái giành chính quyền chính của ta ở Hà Nội.

Sau sự kiện trọng đại ấy, Quảng trường Nhà hát Lớn vẫn giữ nguyên tên gọi cũ, cho đến thập niên 90 của thế kỷ trước thì mới chính thức mang tên là Quảng trường Cách mạng tháng 8. Hiện nay, Quảng trường này là quần thể mang hình thái nút không gian của thành phố.

Quanh quảng trường là những công trình kiến trúc đẹp, mang giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời như Nhà hát Lớn Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam hay khách sạn Hilton.

Vào mỗi buổi tối khi thành phố bắt đầu lên đèn, Nhà hát Lớn Hà Nội càng trở nên lung linh, lộng lẫy hơn, với những bậc thềm chạy dài trước mặt quảng trường tạo khoảng không gian yên bình, lắng đọng, đồng thời, đây cũng là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng hàng ngày của người dân Thủ đô.

Sau gần một thế kỷ trôi qua, trải qua biết bao biến cố thăng trầm của thời gian, cùng với Thăng Long – Hà Nội, Quảng trường Cách mạng Tháng 8 vẫn giữ nguyên những giá trị to lớn về lịch sử văn hóa. Đó cũng là nơi diễn ra rất nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước, là chứng nhân lịch sử của sự phát triển văn hóa, xã hội tại Hà Nội nói riêng và toàn Việt Nam nói chung qua các thời kỳ cách mạng hào hùng của dân tộc. Có thể thấy, Quảng trường Cách mạng Tháng Tám là một địa danh nổi tiếng, vẫn còn giữ nguyên các giá trị về lịch sử, văn hóa và phong cách kiến trúc độc đáo.