Tại xã Thạnh Hưng (huyện Tân Hưng, tỉnh Long An), nơi còn giữ được nhiều nét nguyên sơ của vùng Đồng Tháp Mười, ông Lê Văn Út (Giám đốc HTX Nông nghiệp Thạnh Phát – TH) và bà con nơi đây đã dành hơn 40 năm gắn bó với nghề làm khô truyền thống. Sinh ra và lớn lên bên những cánh đồng mùa nước nổi, ông Út sớm dành trọn tình yêu với con cá đồng, đặc biệt là cá lóc – món ăn không thể thiếu của bữa cơm quê. Với mong muốn đưa sản phẩm khô cá lóc truyền thống ra thị trường rộng lớn hơn, cuối năm 2022, ông cùng bà con thành lập HTX Nông nghiệp Thạnh Phát – TH.

Sản phẩm khô cá lóc của HTX Nông nghiệp Thạnh Phát – TH đạt chứng nhận OCOP 3 sao

Tại cơ sở, cá lóc được tuyển chọn từ vùng nguyên liệu tự nhiên và mô hình thả cá trên ruộng lúa sinh thái. Sau đó, xẻ phơi cá lóc bằng phương thức truyền thống, tẩm ướp bằng công thức gia truyền với tiêu, tỏi, muối, ớt,… cuối cùng là phơi dưới nắng tự nhiên kết hợp máy sấy để bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Nhờ sự hỗ trợ từ Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF - Việt Nam), thành viên HTX được đào tạo về quy trình sản xuất bền vững, đóng gói đạt chuẩn và phát triển thương hiệu. Hiện sản phẩm khô cá lóc của HTX Nông nghiệp Thạnh Phát – TH đạt chứng nhận OCOP 3 sao, có mặt tại nhiều hội chợ nông sản và cửa hàng đặc sản ở TP. HCM. Bên cạnh đó, không chỉ giữ nghề HTX còn tạo việc làm cho hàng chục lao động tại địa phương, đồng thời thúc đẩy các giải pháp thuận thiên (NbS) như trữ cá đồng trong ruộng lúa, góp phần tái tạo nguồn lợi thủy sản và bảo tồn hệ sinh thái đặc trưng của vùng.

Gói trọn hồn quê trong từng thớ cá

Cách Long An hơn 200km, tại vùng đệm rừng tràm Trà Sư (An Giang), một trong những biểu tượng của mùa nước nổi miền Tây, những hộ dân nơi đây cũng đang gìn giữ mô hình sinh kế độc đáo “dựa vào lũ”. Trong đó, sản phẩm khô cá lóc vị xưa mang thương hiệu “Khô cá Rừng Tràm” của Hộ kinh doanh Nguyễn Tấn Tài (thuộc Tổ hợp tác Tài Phát) nổi bật bởi câu chuyện gắn chặt với rừng tràm và hệ sinh thái ngập nước. Rừng tràm Trà Sư là nơi đầu nguồn đón phù sa của sông Mekong. Mỗi mùa nước nổi về, lũ mang theo cá di cư và các loài thủy sinh bản địa, ẩn mình trong những tán lá sen, đầm lúa chét (hay còn gọi là lúa tái sinh mọc từ những mầm ngủ ở gốc rạ sau khi đã thu hoạch) và thảm thực vật phong phú của rừng. Người dân nơi đây đã tận dụng “món quà từ lũ” để trữ cá trong ruộng, dưới tán lá sen. Nơi đây, cá được sinh trưởng hoàn toàn bằng nguồn thức ăn tự nhiên như ốc, cua, lúa chét,... Chính nhờ quy luật tự nhiên đó, cá lóc có thịt săn chắc, ngọt đậm và ít mỡ. Sau khi thu hoạch, cá được sơ chế theo phương pháp truyền thống, phơi sấy bằng năng lượng mặt trời trong nhà kính nhằm giữ được màu sắc, hương vị và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Khô cá lóc đồng thành phẩm mang đậm hương vị xưa, thấm đẫm hồn quê của miền sông nước. Không chỉ đơn thuần là một sản phẩm thương mại mà còn là minh chứng sống động cho sự gắn kết hài hòa giữa con người và thiên nhiên, là mô hình phát triển kinh tế đi đôi với bảo tồn sinh thái, đúng với tinh thần của chương trình OCOP và định hướng phát triển bền vững.

Hộ kinh doanh Nguyễn Tấn Tài mang sản phẩm “Khô cá Rừng Tràm” tham gia sự kiện Mekong Connect tại Trường Đại học An Giang

Dù xuất phát từ hai vùng đất khác nhau, khô cá lóc Thạnh Hưng và khô cá Rừng Tràm đều hướng đến cùng một mục đích chung là phát triển kinh tế gắn với nông nghiệp sinh thái, giữ gìn nghề truyền thống và mang đậm bản sắc địa phương. Có thể thấy, đây không chỉ là sản phẩm ẩm thực, mà còn là biểu tượng cho mô hình “lấy thiên nhiên nuôi dưỡng kinh tế”, giúp người dân miền Tây ứng phó linh hoạt với biến đổi khí hậu, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên quý giá. Trong dòng chảy của hiện đại hóa, những sản phẩm truyền thống như khô cá lóc một thời gắn bó với gian bếp quê nghèo giờ đây như được thổi vào một sức sống mới, nâng tầm thương hiệu, vươn ra thị trường rộng lớn hơn. Từ đó, mang hương vị miền quê sông nước đến với người tiêu dùng khắp mọi miền đất nước và bạn bè thế giới.