Dưới những ụ đất lớn, sắn dây lặng lẽ sinh trưởng

Khi tôi đến, bà Nguyễn Thị Nga- thành viên HTX Nông nghiệp hữu cơ Thanh Tùng NB (xã Thanh Sơn, Ninh Bình) đang thoăn thoắt buộc dây, làm giàn cho những dây sắn mới trồng bên bờ hồ Hang Trăn. Dáng bà nhỏ bé giữa không gian rộng mở, càng trở nên lọt thỏm dưới những ụ đất vừa được vun bằng máy, còn giữ nguyên sắc đỏ của đất mới.

Bà Nga kể, ngày trước trồng sắn dây, mỗi ụ đất chỉ đắp to bằng cái thúng, mỗi gốc thu được chừng 10 - 20kg củ. Nay cách làm đã khác. Mỗi ụ được đắp lên tới 8 - 9m³ đất, từ khâu vun đến lúc thu hoạch đều có sự hỗ trợ của máy móc. Nhờ vậy, mỗi gốc sắn có thể cho năng suất lên tới hàng tạ, có những gốc đạt kỷ lục gần 4 tạ, với từng củ nặng 30- 40kg.

Để có được thành quả ấy là cả một quy trình chăm sóc tỉ mỉ ngay từ đầu vụ. Dưới mỗi ụ đất là sự hòa trộn của nhiều loại dinh dưỡng: lân nung chảy, phân giun, phân vi sinh, tro, bã sắn, phân gà, cùng đạm cá và các chế phẩm sinh học. Tất cả được trộn đều với đất, phủ thêm một lớp cát giữ độ mát, rồi mới đặt xuống một mầm sắn dây vừa nhú.

Khi cây bắt đầu vươn lên khỏi mặt đất, công việc lại tiếp tục với việc làm giàn, dẫn dây. Những ngọn sắn được nâng đỡ, tỏa ra theo bốn hướng, phủ dần thành một tán xanh. Mỗi tuần, bà Nga lại tỉa bớt những nhánh chồng chéo để cây tập trung nuôi củ. Công việc lặp đi lặp lại, đều đặn theo từng lô ruộng.

Không chỉ riêng bà, tại HTX còn có hơn 10 lao động, đa phần ở độ tuổi 50–60, vẫn gắn bó với công việc mỗi ngày. Với mức công khoảng 220.000 đồng/ngày, mỗi tháng làm 15 -20 ngày, họ có thêm nguồn thu nhập ổn định từ chính mảnh đất quê hương.

Sắn dây ở đây còn được trồng xen với lạc một cách làm vừa giúp hạn chế cỏ dại, vừa tận dụng thân cây làm lớp phủ hữu cơ sau thu hoạch, cải tạo đất cho vụ sau. Tất cả đều theo hướng sản xuất hữu cơ, nhờ vậy sản phẩm cũng có giá trị cao hơn trên thị trường.

Một chiếc xe tải dừng lại trước sân trang trại. Người lái nhanh nhẹn bước xuống, lần lượt đỡ những khay nhựa lớn chứa các bầu sắn dây vừa mới nhú mầm. Mồ hôi thấm ướt lưng áo cũ, nhưng anh vẫn thoăn thoắt chuyển từng khay vào khu đất đã được chuẩn bị sẵn, kịp thời cho vụ trồng mới khi thời tiết còn thuận lợi.

Đó là anh Bùi Văn Tùng - Giám đốc HTX Nông sản hữu cơ Thanh Tùng NB. Thời điểm này, trang trại bước vào vụ bận rộn nhất trong năm. Mọi công việc dồn dập: vừa thu hoạch, vừa chế biến, lại tranh thủ trồng mới khi tiết trời còn dịu mát.

Gần như ngày nào anh cũng lái chiếc xe tải nhỏ từ thành phố Ninh Bình, vượt hơn 30km đường đồi để lên trang trại. Khi thì chở giống, lúc lại đầy ắp phân bón, vật tư. Có những hôm công việc kéo dài, anh ngủ lại trong căn lán nhỏ ven hồ, sáng hôm sau lại tiếp tục một vòng quay mới, lặng lẽ mà đều đặn.

Ở đây, nhịp làm việc gắn chặt với từng giờ thu hoạch. Sắn dây thu buổi sáng sẽ được đưa vào chế biến ngay trong chiều, còn thu buổi chiều thì sáng hôm sau bắt tay vào làm. Mọi công đoạn diễn ra khép kín: củ được rửa sạch, xay nhuyễn, lọc lấy tinh, rồi đưa vào bể lắng trước khi sấy lạnh, đóng gói và bảo quản. Từng bước đều được kiểm soát nghiêm ngặt, đạt tiêu chuẩn ISO 22000, để giữ trọn chất lượng của thứ tinh bột trắng trong.

Sinh ra và lớn lên ở thành phố, nhưng anh Tùng lại bén duyên với cây sắn dây từ những năm 90. Khi vài sào đất không còn đủ để thử sức, năm 2002, anh quyết định rời phố, lên vùng Thanh Sơn khai hoang, bắt đầu lại từ một mảnh đất hơn 7.000m². Theo thời gian, đất đai được mở rộng dần, từ mua thêm, tích góp, đến nay đã thành vùng sản xuất rộng khoảng 6ha.

Những ngày đầu, khi anh mang cây sắn dây, một loại cây leo, về trồng trên vùng đồi, không ít người trong vùng tỏ ra hoài nghi. Họ quen với sắn củ, với ngô, với chè… nên đứng nhìn mà đặt câu hỏi: cây này liệu có chịu được gió bão? rồi trồng lên thì bán cho ai?

Anh chỉ cười, không giải thích nhiều, vẫn lặng lẽ làm.

Thời gian trôi qua, những hoài nghi dần nhường chỗ cho kết quả. Từ vài luống thử nghiệm ban đầu, cây sắn dây đã bén rễ, phát triển thành vùng nguyên liệu rộng lớn. Đến nay, trên địa bàn huyện Nho Quan (cũ) đã có hàng trăm hecta sắn dây, mỗi năm cho ra hàng nghìn tấn củ.

Nhìn lá đo sức cây

Với anh, chỉ cần nhìn vào tán lá là có thể “bắt bệnh” cho cây. Lá xanh hay nhạt, dày hay mỏng đều cho thấy cây đang khỏe hay yếu, thừa hay thiếu dinh dưỡng để kịp thời điều chỉnh.

Anh Bùi Văn Tùng, Giám đốc HTX Nông sản hữu cơ Thanh Tùng NB chia vui cùng bà con trong ngày thu hoạch sắn dây. Ảnh: Dương Đình Tường.

Những ngày đầu, anh trồng sắn dây với mật độ dày, khoảng 5m mỗi hố, vun gốc cao chừng 20cm. Sau nhiều lần thử nghiệm, anh dần chuyển sang trồng thưa hơn, khoảng 10m mỗi hố, không còn vun gốc mà đắp thành những ụ đất, từ nhỏ rồi lớn dần, có ụ lên tới 8 - 9m³.

Anh Tùng giải thích: “Tôi có một lô đất ven hồ, do trũng nên cây thường xuyên bị ứ nước, buộc phải vun cao quanh gốc thành ụ. Thấy hiệu quả, tôi tiếp tục đắp ụ lớn dần như bây giờ. Củ sắn phát triển nhanh và nằm hoàn toàn trong phần đất nổi, nên khi thu hoạch chỉ cần máy xúc bới xung quanh, buộc cáp là kéo lên. Mỗi máy xúc một buổi có thể dỡ được 5 đến 6 tấn củ, tương đương 12 đến 15 lao động. Nếu làm thủ công thì chắc tôi không theo nổi nghề này”.

Rời mảnh đất ven hồ, anh lại chở tôi đến khu đồi rộng mênh mông, nơi hai chiếc máy xúc đang cần mẫn vun từng ụ đất nối dài đến tận mép rừng.

Tôi hỏi vì sao anh chọn con đường khó làm nông nghiệp hữu cơ. Anh Tùng không ngần ngại: “Bệnh tật ngày càng nhiều, tôi chỉ muốn làm ra sản phẩm an toàn cho người dùng, đồng thời giữ lại môi trường sống cho chính mình”.

Mỗi năm, HTX thu khoảng 150 tấn sắn dây tươi và 50 tấn nghệ, đưa vào chế biến, đạt doanh thu trên 3 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 20%. Hai sản phẩm tinh bột sắn và tinh bột nghệ đã được công nhận OCOP 3 sao - một dấu mốc cho hướng đi bền bỉ mà họ theo đuổi.

Nhưng điều anh trăn trở không chỉ là sản xuất. “Tôi mong có thể cùng người trồng sắn dây cả nước lập một hiệp hội, để làm thương hiệu, để đi xa hơn và quan trọng là giữ được đạo đức nghề”, anh nói.

Anh dừng lại một chút rồi chia sẻ thẳng thắn: thị trường hiện có không ít sản phẩm bị làm giả, pha trộn từ bột sắn củ khiến người tiêu dùng hoang mang. “Nếu mình không làm tử tế, không giữ chuẩn, thì chính mình sẽ đánh mất niềm tin của thị trường”.

Giữa những ụ đất lặng lẽ nuôi củ, điều anh Tùng vun đắp không chỉ là cây sắn dây, mà còn là niềm tin thứ khó gây dựng nhưng dễ mất đi hơn bất cứ điều gì.