Tinh gọn bộ máy, tăng tính minh bạch trong thực thi pháp luật

Từ ngày 1-7-2025, theo Luật Bảo vệ môi trường và Nghị định số 131/2025/NĐ-CP, hệ thống thanh tra môi trường của Hà Nội được tái cơ cấu theo hướng chỉ còn hai cấp: Thanh tra Chính phủ và Thanh tra thành phố. Các cơ quan cấp huyện, cấp sở chuyển toàn bộ sang chức năng kiểm tra chuyên ngành; cấp xã, phường thực hiện giám sát địa bàn và phát hiện vi phạm từ sớm. Việc tinh giản tầng nấc trung gian giúp giảm chồng chéo, trùng lặp và hạn chế lạm quyền, đồng thời nâng cao tính nhất quán trong xử lý vi phạm.

Nhờ đẩy mạnh tuyên truyền, ý thức bảo vệ môi trường trong nhân dân ngày càng được nâng cao

Theo bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), cơ chế mới giúp mỗi tổ chức, cá nhân chỉ bị thanh tra tối đa một lần/năm (trừ đột xuất), giảm phiền hà nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước. Quy trình phối hợp, thời hạn và phạm vi kiểm tra được xác định rõ ràng ngay từ đầu, tạo nền tảng cho một môi trường hành chính minh bạch hơn.

Đặc biệt, khi hệ thống tiếp nhận phản ánh được liên thông trực tuyến qua iHanoi, báo chí và đường dây nóng, sự vào cuộc của cơ quan quản lý được rút ngắn đáng kể. Nếu như trước đây phải qua nhiều bước “báo cáo – chờ chỉ đạo”, thì nay quy trình đã chuyển sang “phát hiện – xử lý ngay”, giúp ngăn chặn vi phạm kịp thời, hạn chế phát sinh điểm nóng môi trường.

Trao quyền nhưng không buông lỏng kiểm soát

Trong mô hình hai cấp, cấp xã, phường giữ vai trò “mắt xích đầu tiên” của hệ thống quản trị môi trường đô thị. Chính quyền cơ sở được giao quyền tiếp nhận thủ tục môi trường, kiểm tra định kỳ, xử phạt trong thẩm quyền và báo cáo về thành phố định kỳ hằng năm.

Nhờ am hiểu địa bàn và gần dân, cấp cơ sở phát hiện nhanh và xử lý hiệu quả hơn các vi phạm ở làng nghề, hộ sản xuất nhỏ, dịch vụ giải trí và các hoạt động tiềm ẩn rủi ro ô nhiễm. Đến nay, 101/126 xã, phường đã hoàn thành kết nối dữ liệu với Sở, thực hiện báo cáo điện tử và cập nhật nguồn thải thường xuyên.

Tuy nhiên, như ông Nguyễn Trọng Nhất – Trưởng phòng Quản lý môi trường – nhấn mạnh: giao quyền phải đi đôi với giám sát. Vì vậy, việc tập huấn nghiệp vụ, chuẩn hóa quy trình kiểm tra, xây dựng đầu mối thông tin hai chiều và thiết lập đường dây nóng đã được Sở triển khai đồng bộ, bảo đảm cơ sở được trao quyền đúng với năng lực và trách nhiệm giải trình.

Công tác vệ sinh môi trường được duy trì thường xuyên trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Tuyên truyền – từ hình thức sang chủ động, đa nền tảng

Song song với tăng cường thanh kiểm tra, Hà Nội xác định tuyên truyền pháp luật là “lá chắn mềm” để phòng ngừa vi phạm. Phương thức truyền thông được chuyển đổi mạnh mẽ: từ họp hội truyền thống sang mô hình đa nền tảng, đa đối tượng. Công tác phổ biến pháp luật được thực hiện qua:

• ứng dụng iHanoi
• hội nghị chuyên đề tại cộng đồng dân cư
• tài liệu trực tuyến, nhóm liên lạc theo tổ dân phố
• hệ thống loa truyền thanh thông minh
• công khai danh sách vi phạm trên website cơ sở

Một số quận như Tây Hồ, Nam Từ Liêm tổ chức tọa đàm với người dân để phản biện, đối thoại trực tiếp, khuyến khích người dân trở thành chủ thể giám sát tích cực. Khi pháp luật được hiểu đúng, tuân thủ sẽ mang tính tự giác hơn, giảm nhu cầu sử dụng biện pháp cưỡng chế.

Số hóa dữ liệu – nền tảng cho quản lý hiện đại

Trong quản trị môi trường đô thị, dữ liệu là “dòng máu” để đưa ra quyết định chính xác và kịp thời. Hà Nội đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu hợp nhất về nguồn thải, nền tảng báo cáo điện tử và công cụ theo dõi trạng thái xử lý vụ việc. Mọi phản ánh đều được cập nhật, phân loại và chuyển tới đơn vị xử lý thông qua hệ thống liên thông.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Vũ Xuân Tùng đánh giá: mô hình hai cấp cho phép cấp thành phố tập trung vào các vụ việc liên ngành, quy mô lớn, trong khi cơ sở xử lý triệt để các vấn đề nhỏ để không trở thành điểm nóng. Việc công khai tình trạng xử lý trên hệ thống giúp tăng niềm tin xã hội và bảo đảm không bỏ lọt hành vi vi phạm.

Hướng tới một Thủ đô xanh – sạch – đáng sống

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực môi trường không chỉ là sắp xếp tổ chức mà là chuyển đổi tư duy quản trị: từ bị động sang chủ động, từ chỉ xử lý sang phòng ngừa và kiểm soát liên tục. Khi trách nhiệm được phân rõ, công cụ giám sát được số hóa, sự tham gia của cộng đồng được mở rộng, Hà Nội tạo nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục:

• hoàn thiện thể chế và quy trình phối hợp giữa các cấp
• đào tạo nâng cao năng lực cán bộ cơ sở
• tăng đầu tư cho quan trắc môi trường và công nghệ số
• phát huy vai trò của người dân, mặt trận, báo chí và doanh nghiệp

Với phương châm “kỷ cương từ cơ sở – hành động vì Nhân dân – phát triển bền vững”, Hà Nội đang từng bước xây dựng một nền quản trị môi trường hiện đại, minh bạch và dựa trên pháp luật. Khi pháp luật được thực thi đến tận cộng đồng dân cư, việc bảo vệ môi trường sẽ trở thành giá trị sống của mỗi tổ chức, cá nhân – tạo nên một Thủ đô xanh, văn minh và đáng sống hơn trong tương lai gần.

Trang thông tin có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội