Ngày xưa Làng Cót có tên Hạ Yên Quyết hoặc Bạch Liên Hoa, thuộc phía tây Thủ đô Hà Nội. Ngôi làng nổi tiếng với nghề sản xuất hàng mã, gắn với biệt danh truyền miệng là “Làng ngân hàng địa phủ” hay “Làng in tiền âm phủ”. Ngoài ra, Làng Cót cũng được biết đến với tên gọi “Làng khoa bảng”, bởi truyền thống hiếu học đáng tự hào từ xa xưa.

Theo thống kê, Làng Cót được xếp trong “tứ danh hương” (Mỗ, La, Canh, Cót) của huyện Từ Liêm xưa với 10 tiến sĩ và gần 30 hương cống thời Hậu Lê, cùng 9 cử nhân thời Nguyễn, chỉ đứng sau làng Vẽ (Đông Ngạc, Từ Liêm).

Giờ đây, không khí làm giấy tiền vàng mã ở Làng Cót không còn sầm uất như xưa. Cùng với sự phát triển của xã hội, nghề làm vàng mã ở Làng Cót cũng đã bị mai một đi phần nào. Chủ yếu những người thợ ở đây tập trung sản xuất các loại tiền âm phủ với các mẫu mã hiện đại, bắt mắt, nhằm thu hút sự quan tâm của người dân.

Hiện nay, tiền âm phủ Làng Cót đã được phân phối hầu như toàn bộ các tỉnh miền Bắc và tới cả miền Trung như Hà Tĩnh, Quảng Bình,… Không phải là những khu vực này người dân không kinh doanh các loại tiền âm phủ, mà tiền âm phủ nơi đây họ kinh doanh mẫu mã cũng như màu sắc chất liệu không thể bằng ở làng Cót. Nên họ vẫn thích mua đồ mã từ những tiểu thương ở ngôi làng âm phủ này.
Nắm bắt được xu thế, thị hiếu của khách hàng nên việc in tiền âm phủ ở làng Cót cũng khá ổn định. Có câu “trần sao âm vậy” thật đúng với ngôi làng này. Ở trần gian giàu bao nhiều thì khi mất đi cũng phú quý như vậy. Đặc biệt khi ở trần ra đời loại tiền mới làm bằng chất liệu polymer thì ở đây cũng cho ra loại tiền âm phủ cũng được gọi với cái tên “Tiền âm phủ polymer”. Mặc dù chất liệu tiền là giấy không phải polymer nhưng về hình thức thì nhìn gần giống như thật, nếu không nhìn kỹ thì có thể nhầm lẫn. Tiền âm phủ polymer đẹp và tinh xảo nên sức tiêu thụ loại tiền này tăng vọt trong nhiều năm trở lại đây. Cho tới nay vẫn chưa dừng lại mà còn được in thêm với nhiều mệnh giá và kiểu dáng cách điệu hơn. Mặc dù giá cả loại tiền polymer âm phủ này có phần cao hơn loại tiền giấy truyền thống nhưng người dân vẫn ưa chuộng bởi chất lượng có sự khác biệt, bền đẹp hơn. Nhiều gia đình sẵn sàng mua với số lượng lớn về để thờ cúng cũng như đi lễ chùa...

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Làng nghề Việt Nam, bà Nguyễn Thị Thanh một trong những đơn vị sản xuất và kinh doanh mặt hàng tiền âm phủ nổi tiếng nhất tại ngôi Làng Cót chia sẻ: “Các mặt hàng vàng mã của gia đình trước thì hay tiêu thụ chủ yếu ở chợ Đồng Xuân nhưng nay mở rộng tiêu thụ ra các tỉnh thành trong cả nước,. Hiện nay, lượng công nhân làm vàng mã, in ấn tại gia đình có khoảng hơn chục người. Nói về công thức in ấn thì gia đình được kế thừa từ các cụ 3 đời truyền lại. Ngày nay thì đã có máy móc hiện đại hỗ trợ, nhưng đến khâu cuối cùng vẫn phải làm thủ công như khâu cắt, xén…Mặt hàng này là tâm linh, trước tại làng Cót rất nhiều nhà làm và phát triển, nhưng bây giờ gần như đã bị mai một, nhiều gia đình đã bỏ nghề để chuyển sang kinh doanh mặt hàng khác có thu nhập cao hơn. Hiện nay, làng chỉ còn hơn chục hộ đang làm nghề và họ luôn đâu đáu gìn giữ phát huy nghề”.

Bà Thanh, chia sẻ thêm: “Khó khăn của việc làm nghề hàng mã này là đầu ra của sản phẩm, việc bán được nhiều hàng chỉ vào đầu rằm tháng 7 hàng năm và dịp Tết Nguyên đán. Trong năm thì người dân chỉ mua vào Ngày Rằm, Mùng Một cúng lễ tại gia hoặc đi lễ chùa…Cho nên việc duy trì trả lương cho công nhân gặp nhiều khó khăn, trong khi vốn bỏ ra cũng tương đối lớn, khiến người làm nghề này luôn phải “vắt óc” để làm sao giữ chân thợ và tiêu thụ được sản phẩm…”.

Bài, ảnh: Văn Bình - Phi Long