Cả nước có 1.951 làng nghề (trong đó có 1.062 làng nghề và 889 làng nghề truyền thống) đã được công nhận theo quy định tại Nghị định số 52/2018/NĐ-CP. Tính riêng làng nghề công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp (CN-TTCN) đã chiếm gần 85% tổng số làng nghề.

Tổng doanh thu từ các hoạt động sản xuất kinh doanh của các cơ sở sản xuất trong làng nghề CN-TTCN của cả nước năm 2022 đạt khoảng hơn 55.000 tỷ đồng, tăng 13,75% so với năm 2018. Các làng nghề giải quyết việc làm cho hơn 1,2 triệu lao động, tăng 1,27% so với năm 2018. Trong đó, số lao động thường xuyên chiếm 75%, lao động thời vụ chiếm 25%, chuyên gia có tay nghề cao là 2.994 người.

Có thể nói, việc phát triển làng nghề nói chung, làng nghề CN-TTCN nói riêng đã góp phần quan trọng tạo việc làm, tăng giá trị sản xuất, góp phần xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập cho người dân nông thôn.

Bên cạnh những mặt tích cực, sự phát triển hoạt động sản xuất tại làng nghề cũng đặt ra nhiều thách thức. Đặc biệt, môi trường làng nghề đang nổi lên như một vấn đề cấp bách, nóng hổi. Cùng với việc gia tăng phát triển cả về số lượng làng nghề và loại ngành nghề, ô nhiễm môi trường cũng ngày càng tăng, nhiều nơi vượt quá tầm kiểm soát của các cấp chính quyền. Nhận thức được vấn đề đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy định về vấn đề bảo vệ môi trường làng nghề.

Một trong những giải pháp được chú trọng hiện nay là triển khai mạnh mẽ công tác xã hội hóa bảo vệ môi trường làng nghề, huy động sự tham gia tích cực của chính những người sản xuất và người dân sống tại làng nghề. Người gây ô nhiễm phải đóng góp hoặc trả kinh phí cho việc khắc phục ô nhiễm môi trường theo Nghị định số 53/2020/NĐ-CP quy định phí bảo vệ môi trường đối với nước thải; Nghị định số 38/2015/NĐ-CP về quản lý chất thải và phế liệu.

Bên cạnh việc áp dụng các quy định pháp luật, các ban ngành, đoàn thể địa phương có thể huy động người dân tham gia các hoạt động giữ gìn vệ sinh sạch sẽ nơi sản xuất, nơi sinh hoạt, đường làng ngõ xóm; tận thu chất thải sản xuất như xây hầm biogas, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn gia súc, phân bón hữu cơ...

Hương ước làng xã cũng là công cụ quản lý môi trường hữu hiệu ở nông thôn. Theo Trung tâm Truyền thông TN&MT, hương ước bao gồm các quy định chung mang tính nguyên tắc về quyền lợi và nghĩa vụ của người dân tại địa phương. Trong đó hoàn toàn có thể lồng ghép vận động nhân dân giữ gìn vệ sinh môi trường như: thu gom, xử lý chất thải rắn; thoát nước và xử lý nước thải sinh hoạt, sản xuất; xử lý khí thải, tiếng ồn... Điều này sẽ góp phần nâng cao nhận thức, tính tự giác, tạo lập thói quen để người dân có ý thức bảo vệ môi trường, đồng thời, nắm bắt kịp thời thực trạng và nguy cơ ô nhiễm môi trường do hoạt động sản xuất gây ra để có biện pháp xử lý giờ đầu. Qua đó, ngăn chặn, đẩy lùi và tiến tới xóa bỏ các hoạt động gây ảnh hưởng xấu đến môi trường tại làng nghề.

Bộ TN&MT cũng đã ban hành Sổ tay Xây dựng mô hình tổ chức quản lý bảo vệ môi trường làng nghề. Đây là tài liệu hướng dẫn cụ thể cho các làng nghề cấp xã xây dựng mô hình tổ chức quản lý bảo vệ môi trường, giúp cơ quan quản lý Nhà nước cấp xã và người làm chính sách về môi trường làng nghề, các hộ trực tiếp sản xuất, tổ tự quản bảo vệ môi trường cấp xã có căn cứ áp dụng trong thực tiễn.