Đình Bảng có gần 1000 hộ làm bánh phu thê.

Theo những người dân trong vùng truyền lại, bánh phu thê bắt nguồn từ sự tích vua Lý Anh Tông đi đánh trận, người vợ ở nhà thương chồng vất vả đã tự tay vào bếp làm bánh gửi cho chồng. Vua ăn thấy ngon, nghĩ đến tình vợ chồng đã đặt tên bánh là bánh phu thê. Nhưng cũng có tích truyền lại câu chuyện kể về vợ chồng người lái buôn, trước lúc người chồng lên đường đi buôn ở phương xa, người vợ làm bánh tặng chồng và gửi gắm tâm tư dù có xa nhau nhưng tấm lòng của người vợ vẫn hướng về chồng luôn ngọt ngào, đậm đà như bánh.

Cũng có câu chuyện khác cho rằng, một lần hội làng (Đền Đô), vua Lý Thánh Tông cùng vợ là Nguyên phi đến Đền Đô, người dân Đình Bảng đã dâng vua sản vật quê mình làm ra. Có đôi vợ chồng trẻ đã làm bánh dâng vua. Nhà vua ăn thấy ngon nên đặt tên bánh là phu thê. Từ đó, bánh phu thê mang ý nghĩa tượng trưng cho sự thủy chung của vợ chồng.

Bánh phu thê - Đặc sản nức tiếng gần xa.

Bánh phu thê truyền thống được gói bằng hai thứ lá, bên trong là lớp lá dong hoặc lá chuối, bên ngoài là lớp lá dừa. Gạo để làm bánh phu thê phải là loại gạo nếp thơm ngon, vo sạch, để ráo nước và dùng cối giã, không được xay bằng máy. Tiếp đó, lọc lấy tinh bột gạo (1kg gạo nếp thường chỉ được 400g tinh bột), tinh bột đó lại đem xay thật nhuyễn rồi phơi hoặc sấy khô để qua 15 ngày mới đem ra làm bánh, nếu làm ngay bánh sẽ nát. Để có được lớp vỏ bánh phu thê vàng ươm, người làm bánh thường đem hoa dành dành phơi khô, khi nào làm bánh mới ngâm vào nước sôi để chiết lấy nước màu vàng. Bên trong chiếc bánh trong suốt ấy còn được rắc lẫn những sợi đu đủ nạo nhỏ, nên khi ăn, sẽ có cảm giác giòn giòn, sần sật xen lẫn trong cái dẻo dai của vỏ bánh. Nhân bánh là đỗ xanh được ngâm kĩ, đãi sạch vỏ, hấp chín, nghiền mịn thắng với đường và trộn lẫn vào sợi dừa đã được nạo nhỏ. Khi ăn, bánh thường được cắt làm bốn nên trong nhân bánh thường đặt bốn hạt sen ở bốn góc…

Người ta cho rằng cách chiếc bánh phu thê cầu kì như vậy là để chứa đựng nhiều ẩn ý bên trong. Cái cách dàn mỏng bột lên khuôn, đặt nhân vào một đầu rồi đắp phần bột còn lại lên nhân dường như thể hiện sự ôm ấp, che chở của tình nghĩa phu thê. Không những vậy, bánh còn bao hàm trong đó triết lí ngũ hành một cách tinh tế qua năm màu của bánh: màu trắng của bột lọc và cơm dừa; màu vàng của dành dành dùng làm màu cho vỏ bánh và nhân đỗ xanh; màu đen của hạt vừng; màu xanh của lá và màu đỏ của lạt buộc. Đó là sự hòa hợp của con người với trời đất, là sự hòa hợp giữa người với người và giữa vợ với chồng. Có lẽ bởi ý nghĩa âm dương giao hòa và mùi vị thơm ngon, ngọt ngào của chiếc bánh mà công đoạn làm ra nó cũng không hề đơn giản. Bánh phải được luộc bằng bếp củi, đun vừa lửa, mới giữ được vị ngon và mùi thơm của bánh. Thưởng thức bánh phu thê thấy vị ngầy ngậy của đỗ xanh, béo của dừa, dẻo của gạo nếp, giòn của đu đủ và ngọt thanh của đường, hương thơm của dầu chuối… tất cả hòa quyện với nhau tạo nên hương vị riêng của bánh phu thê, hương vị ngọt ngào của tình nghĩa vợ chồng.

Với hương vị đặc trưng cùng ý nghĩa văn hóa của chiếc bánh phu thê nên du khách trong nước và quốc tế đến Bắc Ninh đều mong muốn được thưởng thức và mua về làm quà biếu. Để đáp ứng nhu cầu của thị trường, tạo việc làm, thêm thu nhập, ngày nay người dân phường Đình Bảng làm bánh vào tất cả các ngày trong năm, trung bình mỗi hộ duy trì từ 4 -5 lao động sản xuất bánh. Vào dịp Tết Nguyên đán, những cơ sở sản xuất lớn thuê hàng chục lao động làm cả ngày và đêm.

Ông Nguyễn Văn Tiến, Phó Chủ tịch UBND phường Đình Bảng cho biết: “Trước đây, người dân trong phường thường tổ chức làm bánh vào dịp Tết Nguyên đán và ngày hội Đền Đô để tế lễ. Chỉ có các gia đình quý tộc, chức sắc mới có tiền mua bánh phu thê ăn hoặc làm quà biếu. Ngày nay, nghề làm bánh phu thê đã phổ biến hơn và với mức sống được nâng cao, hầu như gia đình nào cũng dễ dàng chọn cho mình những cặp bánh phu thê thơm ngon, đẹp mắt, biểu trưng cho sự gắn bó son sắt của tình chồng vợ.

Bài, ảnh: Quang Minh