Ứng dụng KHKT tại xưởng mộc của anh Kiều Đức Thưởng (thôn Thủ Độ, xã An Tường, huyện Vĩnh Tường) góp phần giảm thiểu lượng bụi gỗ cũng như tiếng ồn trong quá trình sản xuất. Ảnh: Nguyễn Lượng

Xã An Tường, huyện Vĩnh Tường có hai làng mộc truyền thống là Bích Chu và Thủ Độ với trên 1.400 hộ làm nghề.

Nếu như trước kia, hầu hết các hộ dân đều sản xuất theo lối thủ công, khiến năng suất thấp, chất lượng sản phẩm chưa cao, thì hiện nay, nhờ tích cực đổi mới công nghệ, ứng dụng KHKT vào sản xuất, các sản phẩm của hai làng nghề trên đã tạo được chỗ đứng nhất định trên thị trường, cuộc sống của người dân nơi đây cũng dần "thay da đổi thịt".

Một số loại máy móc, thiết bị hiện đại như máy chạm khắc gỗ bằng công nghệ tiên tiến CNC, máy xẻ, máy bào, máy phun sơn, máy hút bụi công nghiệp... không chỉ giải phóng sức lao động, nâng cao giá trị, tính cạnh tranh cho sản phẩm mà còn góp phần giảm tiếng ồn, lượng bụi gỗ và mùi hóa chất. Từ đó, môi trường làng nghề cũng được cải thiện đáng kể.

Đến xưởng mộc của anh Kiều Đức Thưởng (thôn Thủ Độ), chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước những sản phẩm nội thất tinh xảo mang phong cách tân- cổ điển được làm từ máy chạm khắc gỗ bằng công nghệ tiên tiến CNC.

Không phải vất vả đục đẽo, tất cả các công đoạn đều được lập trình sẵn trên phần mềm, có thể đục tự động và đồng thời trên nhiều sản phẩm với tốc độ nhanh gấp chục lần so với thợ thủ công lành nghề, đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Được biết, nhờ công nghệ tiên tiến, lại được việc lắp đặt trong phòng kính, máy chạm khắc gỗ bằng công nghệ tiên tiến CNC còn góp phần giảm thiểu lượng bụi gỗ cũng như tiếng ồn trong quá trình vận hành.

Phó Chủ tịch UBND xã An Tường Đàm Thị Thu Hằng cho biết: Hiện, các xưởng sản xuất đều nằm xen kẽ trong khu dân cư với diện tích nhỏ hẹp, chật chội.

Để giải quyết thực trạng tiếng ồn, khói bụi, mùi sơn từ sản xuất mộc, tránh ảnh hưởng tới cuộc sống, sinh hoạt của người dân, UBND xã đã vận động các hộ làm nghề đầu tư máy móc, trang thiết bị hiện đại, đổi mới công nghệ sản xuất.

Từ đó, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, tăng tính cạnh tranh cho sản phẩm, giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Đến nay, xã đã phối hợp với các sở, ngành liên quan hỗ trợ lắp đặt máy hút bụi gỗ, phòng phun sơn cho hơn 40 cơ sở sản xuất. Ngoài ra, nhiều hộ cũng chủ động làm vách che chắn, đầu tư máy máy chạm khắc gỗ bằng công nghệ tiên tiến CNC.

Trên địa bàn tỉnh hiện có 77 làng nghề, trong đó có 27 làng nghề được công nhận, 50 làng nghề và làng có nghề mới với 12 nhóm nghề: Mộc, mây tre đan, rèn kim khí, đá, chế biến bông vải sợi, chế biến lương thực, thực phẩm, nuôi và chế biến sản phẩm rắn, gốm, thêu, tái chế phế liệu, chế biến tơ nhựa, vận tải đường thủy.

Những năm qua, các làng nghề đã góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho lao động nông thôn. Tuy nhiên, công nghệ sản xuất lạc hậu, máy móc, trang thiết bị cũ, không đồng bộ tại nhiều làng nghề đã và đang tiềm ẩn nhiều yếu tố gây ô nhiễm môi trường.

Trước những yêu cầu bức thiết về công tác BVMT, hướng tới phát triển bền vững, thời gian qua, nhiều cơ sở sản xuất làng nghề đã chủ động đổi mới công nghệ, đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, vừa giảm thiểu ô nhiễm môi trường, vừa nâng cao chất lượng sản phẩm.

Đơn cử, việc sử dụng lò gas tại làng gốm Hương Canh không chỉ mang lại hiệu quả về kinh tế mà còn giảm thiểu đáng kể lượng khói độc hại so với các lò nung thủ công.

Cùng với đó, tỉnh đã triển khai thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có các chương trình, dự án hỗ trợ máy móc thiết bị, ứng dụng tiến bộ KHKT và công nghệ sản xuất mới tại các làng nghề, góp phần tạo ra những bước chuyển tích cực trong công tác BVMT.

Trong giai đoạn 2015-2016, Dự án "Hỗ trợ nhân rộng mô hình xử lý bụi gỗ, bụi sơn tại các làng nghề mộc" do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh làm chủ đầu tư đã hỗ trợ trực tiếp một phần kinh phí xây dựng 180 lò xử lý bụi gỗ, bụi sơn tại 12 làng nghề mộc.

Hệ thống đến nay vẫn hoạt động hiệu quả, không những xử lý tốt bụi gỗ, bụi sơn mà còn giúp người dân có điều kiện tận dụng bụi gỗ làm chất đốt, phân hữu cơ.

Giai đoạn 2014 -2020, Trung tâm Phát triển công thương tỉnh đã thực hiện, nghiệm thu 3 đề án mô hình trình diễn kỹ thuật, 199 đề án hỗ trợ mua máy móc, thiết bị, 3 đề án sản xuất sạch hơn cho các cơ sở sản xuất, trong đó có nhiều cơ sở tại các làng nghề với tổng kinh phí gần 17 tỷ đồng. Từ đó, thúc đẩy các đơn vị mạnh dạn ứng dụng KHKT vào sản xuất với tổng mức đầu tư khoảng 243 tỷ đồng.

Với mục tiêu khuyến khích, hỗ trợ sản xuất sạch hơn, tạo điều kiện cho các cơ sở sản xuất công nghiệp, làng nghề phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh, hạn chế mức độ gia tăng ô nhiễm môi trường, Chương trình khuyến công giai đoạn 2021-2025 sẽ hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị, công nghệ tiên tiến, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật cho 160 cơ sở công nghiệp nông thôn.

Bài, ảnh: Phùng Hải