Thị trấn Vàm Láng, huyện huyện Gò Công Đông được biết đến không chỉ có cảng cá lớn nhất khu vực Gò Công mà còn có làng nghề cá khô truyền thống. Nghề phơi cá khô truyền thống đã góp phần giải quyết việc làm và tạo thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động địa phương.

Hiện làng nghề có hơn 500 lao động hoạt động thường xuyên với số hộ tham gia làm nghề chế biến thủy sản ở quy mô vừa và nhỏ chiếm 38% trên tổng số hộ dân trong khu vực (1.338 hộ). Mỗi năm, làng nghề tiêu thụ hơn 5.000 tấn cá các loại (trị giá trên 50 tỷ đồng), cung cấp cho thị trường trên 1.500 tấn khô như: Khô cá mối, cá lưỡi trâu, cá chỉ vàng, cá đổng, cá đù…

Ngoài ra, trên địa bàn thị trấn còn có khoảng 120 cơ sở sơ chế, chế biến hải sản với công việc chủ lực là xẻ khô, làm mắm, làm ruốc, sơ chế ghẹ, sơ chế tôm, cua, sơ chế thủy sản đông lạnh phục vụ xuất khẩu.

Theo đánh giá của Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường), trong khâu làm sạch, nguồn nước sử dụng chủ yếu lấy từ nước sinh hoạt của các hộ gia đình. Đây cũng là khâu xả thải chủ yếu của quy trình gồm nước thải và chất thải (phần loại bỏ vây, vảy, ruột cá...).

Công tác bảo vệ môi trường làng nghề được chính quyền chú trọng.

Nguồn nước thải được xả trực tiếp vào đất trong khuôn viên các hộ gia đình làm nghề hoặc xả thẳng ra kênh rạch (đối với các cơ sở sản xuất, chế biến). Với hàm lượng các chất dinh dưỡng cao từ nước thải cùng với quy mô sản xuất lớn từ các hộ gia đình và cơ sở chế biến thủy hải sản, đây được xem là nguồn thải có nguy cơ tác động mạnh đến chất lượng nguồn nước mặt trong vùng.

Còn tại làng nghề bánh bún - hủ tiếu Mỹ Tho, trước đây, làng nghề chủ yếu sản xuất bằng phương pháp thủ công nên năng suất thấp, chất lượng cũng hạn chế. Những năm gần đây, một số cơ sở đã được hỗ trợ, đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường nên giá thành giảm, ít tốn công, thời gian làm bún được rút ngắn và chất lượng được nâng cao.

Theo kết quả đánh giá của Chi cục BVMT, có thể thấy quy trình sản xuất bún, bánh, hủ tiếu không phức tạp, tuy nhiên các công đoạn sản xuất từ việc vo gạo, ngâm, nghiền, ủ bột…đến thành phẩm đều phát sinh nhiều nước thải với nguy cơ ô nhiễm cao. Thực trạng cho thấy hầu hết nguồn thải từ các hộ sản xuất bún bánh trong làng nghề đều thải trực tiếp vào hệ thống kênh rạch trong khu vực mà chưa qua xử lý.

Tuy nhiên, với 67% số hộ sản xuất ở quy mô gia đình nhỏ lẻ, công suất 100- 250kg/ngày. Lượng nước thải từ làng nghề tác động đến hệ thống kênh rạch trong khu vực vẫn chưa ở mức nghiêm trọng như nhiều làng nghề bún khác trên cả nước.

Theo kết quả điều tra về môi trường ở làng nghề của Chi cục BVMT, tỉnh Tiền Giang có 15 làng nghề truyền thống phân bố gần như đều khắp tại các vùng. Các làng nghề có chung đặc điểm như: Nguồn nguyên liệu tại chỗ, tay nghề và lao động tại chỗ, cha truyền con nối và đa phần sản phẩm được khẳng định trên thị trường các tỉnh phía Nam.

Mang đặc thù của mô hình sản xuất nhỏ lẻ, gia truyền, ít vốn nên hầu hết tất cả các làng nghề tại Tiền Giang đều gây ra những áp lực to lớn đến vấn đề môi trường xung quanh. Các hoạt động sản xuất của làng nghề chưa có sự quan tâm đúng mức đến bảo vệ môi trường. Đặc biệt tại các làng nghề sử dụng các nguồn nguyên liệu có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao như nhóm ngành nghề về chế biến thực phẩm, nhóm nghề điêu khắc, chạm trổ…

Hiện nay, có nhiều nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường làng nghề, trong đó chủ yếu như: Công cụ lao động, thiết bị máy móc thô sơ, lạc hậu; nguồn nguyên liệu thô chưa qua sơ chế; thiếu vốn đầu tư các công trình xử lý chất thải trước khi thải ra môi trường; ý thức bảo vệ môi trường của lao động trong làng nghề chưa cao…

Theo Chi cục BVMT, để khắc phục tình trạng ô nhiễm từ các làng nghề, năm 2013, “Đề án tổng thể bảo vệ môi trường làng nghề đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với mục tiêu tăng cường mạnh mẽ công tác BVMT trong quản lý và phát triển làng nghề trên phạm vi toàn quốc, ngăn chặn việc phát sinh các làng nghề ô nhiễm môi trường mới; từng bước khắc phục, cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trường tại các làng nghề, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư, góp phần phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn một cách bền vững.

Bài và ảnh Xuân Tài